§2.6.1fuit etiam in hoc diversum praecipientium propositum, quod eorum quidam materias, quas discipulis ad dicendum dabant, non contenti divisione dirigere latius dicendo prosequebantur, nec solum probationibus implebant sed etiam adfectibus.
この点についても教師たちの意図は異なっており、彼らのうちのある者たちは、生徒たちに弁論のために与えるテーマについて、論点分割によって方向付けるだけでは満足せず、より広く語ることによって詳しく追究し、論証だけでなく感情によっても満たした。
§2.6.2alii, cum primas modo lineas duxissent, post declamationes, quid omisisset quisque, tractabant;
他の教師たちは、最初の輪郭だけを引いた上で、演習弁論の後に、各人が何を省略したかを論じた。
quosdam vero locos non minore cura, quam cum ad dicendum ipsi surgerent, excolebant.
しかし、特定の箇所については、自分自身が弁論に立つときと同じくらいの入念さで磨き上げた。
utile utrumque, et ideo neutrum ab altero separo;
どちらの方法も有益であり、したがって私は一方を他方から切り離さない。
sed si facere tantum alterum necesse sit, plus proderit demonstrasse rectam protinus viam quam revocare ab errore iam lapsos:
しかし、もし一方だけを行う必要があるならば、最初から正しい道を示しておくことの方が、すでに誤りに陥ってしまった人々を誤りから引き戻すことよりも、より有益であろう。
§2.6.3primum quia emendationem auribus modo accipiunt, divisionem vero ad cogitationem etiam et stilum perferunt;
第一に、生徒たちは添削を耳だけで受け取るが、論点分割は思考や執筆にまで適用するからである。
deinde quod libentius praecipientem audiunt quam reprehendentem.
第二に、彼らは非難する人よりも、教える人に喜んで耳を傾けるからである。
si qui vero paulo sunt vivaciores, in his praesertim moribus, etiam irascuntur admonitioni et taciti repugnant.
しかし、もし少しばかり血気盛んな者たちがいるなら、とりわけ現代の風潮においては、彼らは忠告に怒りさえし、沈黙したまま反発する。
neque ideo tamen minus vitia aperte coarguenda sunt.
しかし、だからといって、欠点を公然と論駁すべきでないということにはならない。
§2.6.4habenda enim ratio ceterorum, qui recta esse, quae praeceptor non emendaverit, credent.
なぜなら、他の生徒たちを考慮せねばならないからであり、彼らは、教師が訂正しなかった事柄を正しいと信じるからである。
utraque autem ratio miscenda est et ita tractanda, ut ipsae res postulabunt.
しかし、両方の方法を混合し、状況そのものが要求する通りに扱わなければならない。
§2.6.5namque incipientibus danda erit velut praeformata materia secundum cuiusque vires;
なぜなら、初心者には各人の力量に応じて、あらかじめ形作られたテーマが与えられるべきだからである。
at cum satis composuisse sese ad exemplum videbuntur, brevia quaedam demonstranda vestigia, quae persecuti iam suis viribus sine adminiculo progredi possint.
しかし、彼らが手本に合わせて十分に作文できるようになったと見なされるときには、いくつかの短い道標が示されるべきであり、彼らはそれを辿ることによって、もはや援助なしに、自分自身の力で進むことができるようになる。
§2.6.6nonnunquam credi sibi ipsos oportebit, ne mala consuetudine semper alienum laborem sequendi nihil per se conari et quaerere sciant.
時には、彼ら自身に自分自身を委ねることが必要である。 常に他人の労苦に追随するという悪い習慣のせいで、自ら試みたり探究したりすることを知らないということにならないように。
quodsi satis prudenter dicenda viderint, iam prope consummata fuerit praecipientis opera;
そして、もし彼らが語るべき事柄を十分に賢明に見極めたならば、教師の仕事はほぼ完了したことになる。
at si quid erraverint adhuc, erunt ad ducem reducendi.
しかし、彼らがなお何か間違えたならば、指導者の元へと引き戻されねばならない。
§2.6.7cui rei simile quiddam facientes aves cernimus, quae teneris infirmisque fetibus cibos ore suo collatos partiuntur;
我々は、これと似たようなことを行っている鳥たちを目にする。 彼女たちは、か弱く未熟な雛たちに、自分の口で集めてきた餌を分け与える。
at cum visi sunt adulti, paulum egredi nidis et circumvolare sedem illam praecedentes ipsae docent, tum expertas vires libero caelo suaeque ipsorum fiduciae permittunt.
しかし、彼らが成長したと見なされるときには、彼女たち自身が先導して、巣から少し走りでて、その生息場所の周りを飛び回ることを教える。 その後、十分に確認された力を、大空と彼ら自身の自信に委ねるのである。