§2.12.1ne hoc quidem negaverim, sequi plerumque hanc opinionem, ut fortius dicere videantur indocti;
私は次のことさえ否定するつもりはない。 すなわち、無学な人々の方がより力強く話しているように見えるという意見が、大抵は付きまとうということである。
primum vitio male iudicantium, qui maiorem habere vim credunt ea, quae non habent artem, ut effringere quam aperire, rumpere quam solvere, trahere quam ducere putant robustius.
その第一の理由は、判断力の乏しい人々という欠陥にある。 彼らは、技術を持たないものの方により大きな力があると信じており、ちょうど、こじ開けることは開けることよりも、引きちぎることは解きほぐすことよりも、引きずり回すことは導くことよりも力強いと考えるかのようである。
§2.12.2nam et gladiator, qui armorum inscius in rixam ruit, et luctator, qui totius corporis nisu in id, quod semel invasit, incumbit, fortior ab his vocatur;
なぜなら、武器の扱いを知らずに喧嘩に飛び込む剣闘士や、一度襲いかかったものに対して全身の力を込めて寄りかかるレスラーも、彼らからはより勇敢であると呼ばれているからである。
cum interim et hic frequenter suis viribus ipse prosternitur, et illum vehementis impetus excipit adversarii mollis articulus.
しかしその間に、後者もしばしば自分自身の力によって自ら倒れ、前者のか細い激しい突撃も、対戦相手のしなやかな関節技に受け流されるのである。
§2.12.3sed sunt in hac parte, quae imperitos etiam naturaliter fallant;
しかし、この点に関しては、経験のない人々を自然と惑わすような事柄が存在する。
nam et divisio, cum plurimum valeat in causis, speciem virium minuit, et rudia politis maiora et sparsa compositis numerosiora creduntur.
なぜなら、分割(ディウィシオ)は訴訟において極めて有効であるにもかかわらず、力の見かけを減じてしまい、また、粗野なものは磨かれたものよりも大きく、散乱したものは整理されたものよりも多く存在すると信じられているからである。
§2.12.4est praeterea quaedam virtutum vitiorumque vicinia, qua maledicus pro libero, temerarius pro forti, effusus pro copioso accipitur.
さらに、徳と悪徳の間にはある種の近接性があり、それゆえに毒舌な者が自由な者と、無謀な者が勇敢な者と、放縦な者が豊かな者と受け取られる。
maledicit autem ineruditus apertius et saepius vel cum periculo suscepti litigatoris, frequenter etiam suo.
しかし、無教育な者は、自分が引き受けた訴訟依頼人の危険、しばしば自分自身の危険をも顧みず、よりあからさまに、またより頻繁に悪口を言うのである。
§2.12.5adfert et ista res opinionem, quia libentissime homines audiunt ea, quae dicere ipsi noluissent.
このこともそのような評価をもたらす。 なぜなら、人々は自分が口にしたくなかったような言葉を最も喜んで聴くからである。
illud quoque alterum quod est in elocutione ipsa periculum minus vitat conaturque perdite, unde evenit nonnunquam, ut aliquid grande inveniat qui semper quaerit quod nimium est;
また彼は、表現そのものの中にあるもう一つの危険を避けることがより少なく、必死になってそれを試みる。 そのため、常に過剰なものを求める者が、時には何か偉大なものを見出すということも起こりうる。
verum id et raro provenit, et cetera vitia non pensat.
しかし、それは稀にしか起こらず、他の多くの欠点を補うものではない。
§2.12.6propter hoc quoque interdum videntur indocti copiam habere maiorem, quod dicunt omnia;
このことによってもまた、無学な人々は、すべてのことを口にするがゆえに、より大きな豊かさを持っているように見えることがある。
doctis est et electio et modus.
教養ある人々には、選択と節度がある。
his accedit, quod a cura docendi quod intenderunt recedunt.
これに加えて、彼らは、自分が主張しようとしたことを教示する配慮から身を引いている。
itaque illud quaestionum et argumentorum apud corrupta iudicia frigus evitant nihilque aliud, quam quod vel pravis voluptatibus aures assistentium permulceat, quaerunt.
それゆえ彼らは、腐敗した裁判においては、あの諸問題や論証のもたらす冷淡さを回避し、居合わせた者たちの耳を、邪悪な快楽によってであれ、和ませるようなことだけを追い求めるのである。
§2.12.7sententiae quoque ipsae, quas solas petunt, magis eminent, cum omnia circa illas sordida et abiecta sunt;
また、彼らが唯一追い求める格言それ自体も、その周囲のすべてが卑俗で卑しいものであるとき、より際立つのである。
ut lumina non inter umbras, quemadmodum Cicero dicit, sed plane in tenebris clariora sunt.
それは、キケロが言っているように、光が陰影の間においてではなく、明らかに完全な暗闇においてより明るく見えるのと同じである。
itaque ingeniosi vocentur, ut libet, dum tamen constet contumeliose sic laudari disertum.
それゆえ、彼らを天才と呼ぶのは勝手であるが、雄弁な者がそのように称賛されるのは、侮辱的なことであるということが明白である限りにおいてである。
§2.12.8nihilominus confitendum est etiam detrahere doctrinam aliquid, ut limam rudibus et cotes hebetibus et vino vetustatem, sed vitia detrahit, atque eo solo minus est, quod litterae perpolierunt, quo melius.
それにもかかわらず、教育(ドクトリーナ)も何かを削り落とすものであることは認めなければならない。 ちょうど鑢(やすり)が粗野なものから、砥石が鈍いものから、歳月がワインから何かを削り落とすように。 しかし、教育が削り落とすのは欠点であり、学問が磨き上げたものは、それによってのみ少ないのであるが、それだけより優れているのである。
§2.12.9verum hi pronuntiatione quoque famam dicendi fortius quaerunt.
だが彼らは、発声においてもまた、より力強く話すという評判を追い求める。
nam et clamant ubique et omnia levata, ut ipsi vocant, manu emugiunt, multo discursu, anhelitu, iactatione gestus, motu capitis furentes.
なぜなら彼らは、いたるところで大声を張り上げ、自分たちで言うところの「高く上げた」手ですべてを怒鳴り散らし、あちこち走り回り、息を弾ませ、身振りを激しく投げ出し、狂ったように頭を動かすからである。
§2.12.10iam collidere manus, terrae pedem incutere, femur, pectus, frontem caedere, mire ad pullatum circulum facit;
さらに、手を打ち鳴らし、大地の足を強く踏み鳴らし、太ももや胸や額を叩くことは、粗末な外套を着た大衆に対して驚くほど効果がある。
cum ille eruditus, ut in oratione multa summittere, variare, disponere, ita etiam in pronuntiando suum cuique eorum, quae dicet, colori accommodare actum sciat, et, si quid sit perpetua observatione dignum, modestus et esse et videri malit.
それに対し、教養ある者は、弁論において多くの箇所を低め、変化させ、配置することを知っているのと同様に、発声においても、自分が語る事柄のそれぞれの音調に自身の演技を適応させることを知っており、また、もし絶えざる観察に値する何かがあるとするなら、節度ある者であり、またそのように見られることを好むのである。
§2.12.11at illi hanc vim appellant, quae est potius violentia;
ところが彼らは、これを「力」と呼ぶが、それはむしろ「暴力」である。
cum interim non actores modo aliquos invenias sed, quod est turpius, praeceptores etiam, qui brevem dicendi exercitationem consecuti omissa ratione ut tulit impetus, passim tumultuentur eosque, qui plus honoris litteris tribuerunt, ineptos et ieiunos et trepidos et infirmos, ut quodque verbum contumeliosissimum occurrit, appellent.
しかしその間に、一部の役者だけでなく、より恥ずべきことには、教師たちの中にも、短い弁論の練習を積んだだけで理性を放棄し、衝動の赴くままに至るところで騒ぎ立て、学問により多くの敬意を払った人々を、思い浮かぶ限りの最も侮辱的な言葉に従って「不器用だ」「貧弱だ」「臆病だ」「無力だ」と呼ぶ者たちを見出すのである。
§2.12.12verum illis quidem gratulemur sine labor, sine ratione, sine disciplina disertis; nos, quando et praecipiendi munus iam pridem deprecati sumus et in foro quoque dicendi, quia honestissimum finem putabamus desinere dum desideraremur, inquirendo scribendoque talia consolemur otium nostrum, quae futura usui bonae mentis iuvenibus arbitramur, nobis certe sunt voluptati.
しかし、労苦も、理性も、修練もなしに雄弁となった彼らのことは祝福しておき、私たちは、教育の任務をとうに辞退し、また法廷で話すことも、惜しまれつつ引退することこそが最も名誉ある終止符であると考えて辞めてしまったのであるから、優れた精神を持つ若者たちの役に立つであろうと私たちが判断し、私たち自身にとっても確かに喜びであるような事柄を、探究し、執筆することによって、私たちの閑暇(オーティウム)を慰めることにしよう。