Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §2.11.1-2.11.7

理論指導を軽視して才能のみを誇る者への批判

51 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

理論的な指導を軽視し、天賦の才能や衝動的なデクラマティオ(演習弁論)を誇る教師や弁論家たちの悪癖を、具体的な逸話や行動を挙げて批判する。

§2.11.1iam hinc ergo nobis inchoanda est ea pars artis, ex qua capere initium solent, qui priora omiserunt;
したがって、これからは、前の段階の訓練を省略した者たちが通例、手始めとするような技術の部分を、私たちは始めなければならない。
quanquam video quosdam in ipso statim limine obstaturos mihi, qui nihil egere huiusmodi praeceptis eloquentiam putent, sed natura sua et vulgari modo et scholarum exercitatione contenti rideant etiam diligentiam nostram exemplo magni quoque nominis professorum, quorum aliquis, ut opinor, interrogatus, quid esset σχῆμα et νόημα, nescire se quidem sed, si ad rem pertineret, esse in sua declamatione respondit.
しかしながら、まさにその入り口のところで、私に立ちはだかろうとする一部の人々がいることを私は知っている。 彼らは、雄弁術はこの種の教えを全く必要とせず、自分自身の天賦の才能や平凡なやり方、そして学校での演習に満足しており、名高い教師たちの例さえ引いて、私たちの入念さをもあざ笑うのである。 その教師たちの一人は、私が思うに、「σχῆμα」や「νόημα」とは何かと問われたとき、自分は確かにそれを知らないが、もし実務に関係することなら自分のデクラマティオ(演習弁論)の中にある、と答えたのである。
§2.11.2alius percontanti, Theodoreus an Apollodoreus esset? ego, inquit, parmularius sum.
別の教師は、「テオドロス派ですか、それともアポロドロス派ですか」と尋ねる者に対し、「私は小盾派の剣闘士のファンだ」と言った。
nec sane potuit urbanius ex confessione inscitiae suae elabi.
実のところ、これ以上風雅に自分の無知の告白から逃れることはできなかった。
porro hi, quia et beneficio ingenii praestantes sunt habiti et multa etiam memoria digna exclamaverunt, plurimos habent similes negligentiae suae, paucissimos naturae.
さらに、これらの人々は、天賦の才能の恩恵によって優秀であると見なされ、また記憶に値する多くの言葉を放ったがゆえに、彼らのぞんざいな態度に似ている者を数多く持ち、彼らの才能に似ている者を極めて少数しか持たないのでのである。
§2.11.3igitur impetu dicere se et viribus uti gloriantur;
それゆえ、彼らは勢いに任せて話し、己の力を用いるのだと誇っている。
neque enim opus esse probatione aut dispositione in rebus fictis, sed, cuius rei gratia plenum sit auditorium, sententiis grandibus, quarum optima quaeque a periculo petatur.
すなわち、作り話においては論証や配置などは必要ではなく、大講堂が満員になる理由であるところの壮大な格言が必要であり、それら格言のうちで最も優れたものはすべて、危険から求められる、というのである。
§2.11.4quin etiam in cogitando, nulla ratione adhibita aut tectum intuentes magnum aliquid, quod ultro se offerat, pluribus saepe diebus expectant, aut murmure incerto velut classico instincti concitatissimum corporis motum non enuntiandis sed quaerendis verbis accommodant.
それどころか、構想を練る際にも、いかなる理路も用いず、あるいは天井を見つめながら、向こうから自然に現れてくれるような何か偉大なものを、しばしば何日も待ち続けるか、あるいは、曖昧な呟きとともに、まるで進軍ラッパに駆り立てられたかのように、言葉を述べるためではなく、むしろ探し求めるために、身体を極めて激しく動かして合わせるのである。
§2.11.5nonnulli certa sibi initia, priusquam sensum invenerint, destinant, quibus aliquid diserti subiungendum sit, eaque diu secum ipsi clareque meditati desperata conectendi facultate deserunt et ad alia deinceps atque inde alia non minus communia ac nota devertunt.
ある人々は、思想を見出す前に、自分たちのために特定の書き出しを決定しておき、その書き出しに何か雄弁な言葉を付け加えようとするが、それらを彼ら自身の中で長い間、声に出して熟考したものの、本論につなげる方法を諦めて、それらを放棄し、次には別のことへ、そしてそこからまた別のことへと、以前のものと同様に平凡で、よく知られたことへとそれるのである。
§2.11.6qui plurimum videntur habere rationis, non in causas tamen laborem suum sed in locos intendunt, atque in iis non corpori prospiciunt sed abrupta quaedam, ut forte ad manum venere, iaculantur.
最も多くの計画性を持っているように見える人々も、訴訟事件全体に対してではなく、一般論(トポス)に自らの労力を向け、そしてそのトポスにおいて、全体としての組織に配慮することなく、たまたま手元に思い浮かんだような、いくつかの脈絡のない言葉を投げつけるのである。
§2.11.7unde fit, ut dissoluta et ex diversis congesta oratio cohaerere non possit similisque sit commentariis puerorum, in quos ea, quae aliis declamantibus laudata sunt, regerunt.
その結果、弛緩し、雑多なものから寄せ集められた弁論は一貫性を持つことができず、他の者がデクラマティオを行っているときに称賛された事柄を書き写した、子供たちの雑記帳と似たものとなる。
magnas tamen sententias et res bonas, ita enim gloriari solent, elidunt;
しかしながら、彼らは偉大な格言や優れた内容を捻り出しているのだと誇るのが常である。
nam et barbari et servi;
なぜなら、野蛮人や奴隷でも同じことをするからである。
et si hoc sat est, nulla est ratio dicendi.
そして、もしこれで十分だというなら、弁論の体系など存在しないことになる。

語釈・文法注

  1. 2.11.1magni quoque nominis — 性質の属格。「偉大な名声のある、有名な」の意味で、後ろの名詞 professorum を修飾する。
  2. 2.11.2percontanti — 現在分詞の与格単数名詞的用法。間接目的語として「尋ねる者に対して」を表す。
  3. 2.11.3sententiis grandibus — neque enim opus esse... という前文の構文を引き継ぎ、対比される sed の後で opus esse が省略され、「壮大な格言が必要である」とつながる。
  4. 2.11.4non enuntiandis sed quaerendis verbis — 動形容詞(未来受動分詞)が verbis と性と数、格で一致した与格複数。accommodant の間接目的語(目的・用途)として「言葉を述べるためではなく、むしろ探し求めるために」の意をなす。
  5. 2.11.7nam et barbari et servi — 「elidunt」(あるいは一般的な「faciunt」)などの動詞の省略。野蛮人や奴隷でも「(偉大な格言を捻り出すことを)行う」という内容を表す。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §2.11.1-2.11.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:2.11.1-2.11.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。