Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §12.6.1-12.6.7

弁論の実務を開始する適切な時期

350 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

弁論の実務を始める適切な時期について議論し、若すぎる時期の危険と引き延ばしすぎることの弊害の双方を指摘する。さらに、理論と実践が調和することの重要性をキケロの事例を通じて説明する。

§12.6.1agendi autem initium sine dubio secundum vires cuiusque sumendum est.
しかし、実務を始める時期は、疑いなく各人の実力に応じて選ばれるべきである。
neque ego annos definiam, cum Demosthenen puerum admodum actiones pupillares habuisse manifestum sit, Calvus, Caesar, Pollio multum ante quaestoriam omnes aetatem gravissima iudicia susceperint, praetextatos egisse quosdam sit traditum, Caesar Augustus duodecim natus annos aviam pro rostris laudaverit.
私は特定の年齢を規定するつもりはない。 デモステネスが極めて若くして後見人に対する訴訟を行ったことは明らかであり、カルヴス、カエサル、ポリオはみな、財務官の年齢に達するはるか前に極めて重大な裁判を引き受け、またある人々はトガ・プラエテクスタを着用したまま弁護を行ったと伝えられており、カイサル・アウグストゥスは12歳の時に演壇から祖母の追悼演説を行ったからである。
§12.6.2modus mihi videtur quidam tenendus, ut neque praepropere destringatur immatura frons et, quidquid est illud adhuc acerbum, proferatur;
私には、ある種の中庸が保たれるべきだと思われる。 それは、未熟な態度があまりに早急にさらけ出されたり、まだ未完であるものが何であれ公に出されたりしないためである。
nam inde et contemptus operis innascitur et fundamenta iaciuntur impudentiae et, quod est ubicunque perniciosissimum, praevenit vires fiducia.
なぜなら、そこから仕事への軽蔑が生じ、不謹慎さの基礎が築かれ、そしていかなる場合にも最も有害なことであるが、自信が実力に先走ってしまうからである。
§12.6.3nec rursus differendum est tirocinium in senectutem;
また逆に、初舞台を老年まで引き延ばすべきでもない。
nam cotidie metus crescit, maiusque fit semper quod ausuri sumus et, dum deliberamus quando incipiendum sit, incipere iam serum est.
恐れは日に日に増大し、私たちが敢行しようとすることは常に大きなものとなり、いつ始めるべきかを思案しているうちに、始めるにはすでに遅すぎるということになるからである。
quare fructum studiorum viridem et adhuc dulcem promi decet, dum et veniae spes est et paratus favor et audere non dedecet et, si quid desit operi, supplet aetas, et, si qua sunt dicta iuveniliter, pro indole accipiuntur:
したがって、学問の果実が青く、まだ甘いうちにそれを取り出すのがふさわしい。 それは、容赦の望みがあり、好意が用意されており、あえて試みることが見苦しくなく、もし弁論に何かが欠けていても年齢がそれを補い、もし若気にあふれた発言があっても、それが素質の現れとして受け入れられる間のことである。
§12.6.4ut totus ille Ciceronis pro Sexto Roscio locus: quid enim tam commune quam spiritus vivis, terra mortuis, mare fluctuantibus, litus eiectis? quae cum sex et viginti natus annos summis audientium clamoribus dixerit, defervisse tempore et annis liquata iam senior idem fatetur.
キケロの『セクストゥス・ロスキウス弁護』のあの箇所全体がまさにそうである。 「生きている者にとって空気ほど、死んだ者にとって土ほど、波に漂う者にとって海ほど、岸に投げ出された者にとって海岸ほど、万人に共通のものは何があろうか」。 彼は26歳の時に、聴衆の最大の喝采の中でこれらを語ったのであるが、年老いてから、同じ彼自身が、時の経過とともに熱情が冷め、歳月によって澄んだものになったと告白している。
et hercule quantumlibet secreta studia contulerint, est tamen proprius quidam fori profectus, alia lux, alia veri discriminis facies, plusque, si separes, usus sine doctrina quam citra usum doctrina valet.
そして誓って、人目を避けた研究がいかに多くをもたらそうとも、やはり法廷独自の進歩というものがあり、そこには異なる光があり、真の危機の異なる相貌がある。 そして、もし両者を切り離すなら、学習のない経験の方が、経験のない学習よりも価値がある。
§12.6.5ideoque nonnulli senes in schola facti stupent novitate, cum in iudicia venerunt, et omnia suis exercitationibus similia desiderant.
それゆえ、学校の中で老人になってしまった一部の人々は、実際の裁判に来たときにその新奇さに呆然とし、すべてのものが自分たちの練習と同じであることを望むのである。
at illic et iudex tacet et adversarius obstrepit et nihil temere dictum perit et, si quid tibi ipse sumas, probandum est, et laboratam congestamque dierum ac noctium studio actionem aqua deficit, et omisso magna semper flandi tumore in quibusdam causis loquendum est;
しかし、そこでは裁判官は沈黙し、相手方は大声をあげて邪魔をし、不注意に語られたことは何一つ見過ごされず、もし自分で何かを主張するならそれを証明しなければならず、昼夜の熱心な学習によって苦労して準備した弁論は制限時間が足りなくなり、常に大言壮語する大げさな態度を捨てて、いくつかの事件では日常の言葉で語らねばならない。
quod illi diserti minime sciunt.
これらを、学校での能弁な人々は全く知らないのである。
§12.6.6itaque nonnullos reperias, qui sibi eloquentiores videantur, quam ut causas agant.
したがって、実際の事件を扱うには自分たちはあまりにも雄弁すぎると考えているような人々を、何人か見出すことであろう。
ceterum illum, quem iuvenem tenerisque adhuc viribus nitentem in forum deduximus, et incipere quam maxime facili ac favorabili causa velim, ferarum ut catuli molliore praeda saginantur, et non utique ab hoc initio continuare operam et ingenio adhuc alendo callum inducere, sed iam scientem, quid sit pugna, et in quam rem studendum sit, refici atque renovari.
しかし、私たちがまだ若く、いまだ未熟な力で努力している状態で法廷へと導いたあの若者については、野獣の子がより柔らかい獲物で肥やされるように、できるだけ容易で好意的な事件から始めてほしいと私は望む。 そして、この始まりからすぐに実務を継続し、まだ養われるべき才能にタコを作って感覚を麻痺させてしまうのではなく、戦いとは何か、そして何のために学ぶべきかを知った上で、再び英気を養い、新しくされるべきである。
§12.6.7sic et tirocinii metum, dum facilius est audere, transient, nec audendi facilitate usque ad contemptum operis adduxerit.
そうすれば、彼はあえて試みることがより容易なうちに、初舞台の恐怖を乗り越えるであろうし、また、あえて試みる容易さのせいで、仕事を軽蔑するまでに至ることもないであろう。
usus est hac ratione M. Tullius, et cum iam clarum meruisset inter patronos, qui tum erant, nomen, in Asiam navigavit seque et aliis sine dubio eloquentiae ac sapientiae magistris, sed praecipue tamen Apollonio Moloni, quem Romae quoque audierat, Rhodi rursus formandum ac velut recoquendum dedit.
マルクス・トゥッリウスはこの方法を用いた。 彼は、当時いた弁護士たちの間ですでに輝かしい名声を勝ち得ていたときに、アジアへと航海し、疑いなく他の弁論と知恵の師たちにも、しかしとりわけ、ローマでもその講義を聞いたことがあったロードス島のアポロニオス・モロンに、再び自分自身を鍛え直し、いわば焼き直してもらうために委ねたのである。
tum dignum operae pretium venit, cum inter se congruunt praecepta et experimenta.
理論と実践が互いに一致するときにこそ、努力にふさわしい価値が生じるのである。

語釈・文法注

  1. 12.6.1cum Demosthenen puerum admodum actiones pupillares habuisse manifestum sit — 接続詞 `cum` は理由を表し、後ろに続く一連の接続法(`sit`...`susceperint`...`sit`...`laudaverit`)を支配している。`Demosthenen` はギリシア語名対格形で、対格不定詞句(`Demosthenen ... habuisse`)の主語。
  2. 12.6.2ut neque praepropere destringatur immatura frons — `ut` は名詞節を導き、非人称構文 `modus mihi videtur quidam tenendus`(ある種の中庸が保たれるべきと思われる)の実質的な内容を規定している。`frons`(額)は、恥じらいや自信の現れを示す比喩表現。
  3. 12.6.4defervisse tempore et annis liquata iam senior idem fatetur — `quae cum ... dixerit`(これらを彼が語ったとき)という接続法節に続く主節。`defervisse` と `liquata [esse]` は対格不定詞句(主語は先行する文脈上の発言や文体など)であり、動詞 `fatetur`(告白している、認めている)の目的語となっている。
  4. 12.6.6et ingenio adhuc alendo callum inducere — `callum inducere` は「皮膚を硬くする、タコを作る」という慣用表現で、ここでは「(過度の労働によって)まだ育成途中の才能を鈍感にする、麻痺させる」という意味。`alendo` は `ingenio` と性・数・格が一致した動形容詞(与格)で、目的や関係を表す。
  5. 12.6.7transient — 写本上の形 `transient`(三人称複数未来)は、単数主語 `illum` に対する動詞として不規則である。一般には `transiet`(三人称単数未来)または `transierit`(接続法完了)の異読、あるいは筆記ミスと解釈され、翻訳では単数の主語として解釈される。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §12.6.1-12.6.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:12.6.1-12.6.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。