§12.11.22quae tandem ars digna litteris Platoni defuit? quot sacculis Aristoteles didicit, ut non solum, quae ad philosophos atque oratores pertinent, scientia complecteretur, sed animalium satorumque naturas omnes perquireret? illis haec invenienda fuerunt, nobis cognoscenda sunt.
一体どのような、学問にふさわしい技術がプラトンに欠けていただおりましょうか。 アリストテレスは、哲学者や弁論家に属する事柄を知識の中に包括しただけでなく、動物や植物のすべての本性を探究するのに、何世紀かけて学んだというのでしょうか。 彼らにとっては、これらは発見されるべきものでしたが、私たちにとっては、学ばれるべきものです。
tot nos praeceptoribus, tot exemplis instruxit antiquitas, ut possit videri nulla sorte nascendi aetas felicior quam nostra, cui docendae priores elaborarunt.
過去はこれほど多くの教師、これほど多くの手本によって私たちを教育してくれたので、生まれる運命において、私たちの時代ほど幸福な時代はないように思われるほどです。 この時代を教育するために、先人たちが苦労して働いたのです。
§12.11.23M. igitur Cato idem summus imperator, idem sapiens, idem orator, idem historiae conditor, idem iris, idem rerum rusticarum peritissimus fuit inter tot operas militiae, tantas domi contentiones, rudi saeculo, litteras Graecas aetate iam declinata;
したがって、あのマルクス・カトは、同じ人物でありながら最高の将軍であり、賢者であり、弁論家であり、歴史の創設者であり、法律に極めて精通し、農業にも極めて精通していましたが、軍役におけるこれほど多くの活動、国内におけるこれほど大きな闘争、そして粗野な時代にあって、すでに傾きかけた年齢になってからギリシア文学を学びました。
didicit, ut esset hominibus documento ea quoque percipi posse quae senes concupissent.
それは、老人たちが強く望んだ事柄もまた習得されうるということを、人々に示す証拠となるためでした。
§12.11.24quam multa, paene omnia, tradidit Varro! quod instrumentum dicendi M. Tullio defuit? quid plura? cum etiam Cornelius Celsus, mediocri vir ingenio, non solum de his omnibus conscripserit artibus, sed amplius rei militaris et rusticae et medicinae praecepta reliquerit, dignus vel ipso proposito, ut eum scisse omnia illa credamus.
ヴァロはいかに多くのこと、ほとんどすべてのことを伝えたことでしょう。 マルクス・トゥッリウスに、弁論のいかなる道具が欠けていたでしょうか。 これ以上何を言うべきでしょうか。 平凡な才能の人物であったコルネリウス・ケルススでさえ、これらすべての学芸について書いただけでなく、さらに軍事、農業、医学の教えを残したのですから、その企て自体によっても、彼がそれらすべてを知っていたと私たちが信じるに値するほどです。
§12.11.25at perficere tantum opus arduum et nemo perfecit.
しかし、「これほど偉大な仕事を完成させることは困難であり、誰も完成させていない」と言われるかもしれません。
ante omnia sufficit ad exhortationem studiorum, capere id rerum naturam nec, quidquid non est factum, ne fieri quidem posse;
何よりもまず、学問への励ましのためには、事物の本性がそれを容れること、そして、まだなされていないいかなることも、なされ得ないわけではないということを理解することで十分です。
tum omnia, quae magna sunt atque admirabilia, tempus aliquod quo primum efficerentur habuisse.
さらに、偉大で称賛に値するすべての事柄には、それが初めて成し遂げられた何らかの時代があったということを理解することで十分です。
§12.11.26nam et poesis ab Homero et Vergilio tantum fastigium accepit et eloquentia a Demosthene atque Cicerone.
なぜなら、詩作もホメロスとウェルギリウスからこれほどの高みを受け取り、雄弁もデモステネスとキケロから受け取ったからです。
denique quidquid est optimum, ante non fuerat.
要するに、いかなる最善のものも、かつては存在しなかったのです。
verum etiam si quis summa desperet (quod cur faciat, cui ingenium, valetudo, facultas, praeceptores non deerunt?), tamen est, ut Cicero ait, pulchrum ad secundis tertiisque consistere.
しかし、たとえ誰かが最高峰に達することを絶望するとしても(才能、健康、機会、教師が欠けていない者が、なぜ絶望すべきでしょうか)、それでも、キケロが言うように、二番手や三番手にとどまることも素晴らしいことです。
§12.11.27neque enim, si quis Achillis gloriam ad bellicis consequi non potest, Aiacis aut Diomedis laudem aspernabitur, nec qui Homeri non fuerunt, Tyrtaei.
なぜなら、戦争においてアキレウスの栄光を達成できないからといって、アイアースやディオメデスの名声を軽蔑する者はいないし、ホメロスになれなかった人々が、テュルタイオスになることを軽蔑することもなかったからです。
quin immo si hanc cogitationem homines habuissent, ut nemo se meliorem fore eo qui optimus fuisset, arbitraretur, ii ipsi, qui sunt optimi, non fuissent, neque post Lucretium ac Macrum Vergilius nec post Crassum et Hortensium Cicero, sed nec illi, qui post eos fuerunt.
それどころか、もし人々が「自分はかつて最善であった者よりも優れた者にはなれないだろう」という考えを持っていたとしたら、現在最善である彼ら自身も存在しなかったでしょうし、ルクレティウスやマケルに続いてウェルギリウスが現れることも、クラッススやホルテンシウスに続いてキケロが現れることもなかったでしょうし、彼らの後に現れた人々も存在しなかったでしょう。
§12.11.28verum ut transeundi spes non sit, magna tamen est dignitas subsequendi.
しかし、追い越す希望がないとしても、後に従うことの尊厳は依然として大きいのです。
an Pollio et Messala, qui iam Cicerone arcem tenente eloquentiae agere coeperunt, parum ad vita dignitatis habuerunt, parum ad posteros gloriae tradiderunt? alioqui pessime de rebus humanis perductae ad summum artes mererentur, si, quod optimum, idem ultimum fuisset.
キケロがすでに雄弁の砦を占めていた時に活動を始めたポッリオやメッサラは、その生涯において尊厳が乏しかったでしょうか、あるいは後世に伝える栄光が乏しかったでしょうか。 そうでないとしたら、最高峰に達した学芸は、人間社会に対して極めて不当な仕打ちをすることになるでしょう。 もし、最善であるものが同時に最後のものでもあったとしたら。
§12.11.29adde quod magnos modica quoque eloquentia parit fructus ac, si quis haec studia utilitate sola metiatur, paene illi perfectae par est.
さらに、適度な雄弁さであっても大きな成果を生み出すのであり、もし誰かがこれらの学問をただ実用性だけで測るならば、それは完璧な雄弁さにほぼ匹敵するという事実を付け加えなさい。
neque erat difficile vel veteribus vel novis exemplis palam facere, non aliunde maiores opes, honores, amicitias, laudem praesentem, futuram hominibus contigisse, nisi indignum litteris esset, ab opere pulcherrimo, cuius tractatus atque ipsa possessio plenissimam studiis gratiam refert, hanc minorem exigere mercedem, more eorum, qui a se non virtutes sed voluptatem, quae fit ex virtutibus, peti dicunt.
そして、古代の例や現代の例によって、人々により大きな富、名誉、友情、現在および未来の称賛が他の何ものからもたらされたのではないということを明らかにすることは、困難ではなかったでしょう。 ただし、学問に対して不名誉なことでなければ。 すなわち、その実践と所有それ自体が学問に最も満ち足りた報いをもたらすところの、最も美しい営みから、このようなより小さな報酬を要求することは、自分自身から美徳ではなく美徳から生じる快楽が求められているのだと言う人々の習慣に従うようで、不名誉でなければ。
§12.11.30ipsam igitur orandi maiestatem, qua nihil dii immortales melius homini dederunt et qua remota muta sunt omnia et luce praesenti ac memoria posteritatis carent, toto animo petamus nitamurque semper ad optima, quod facientes aut evademus ad summum aut certe multos infra nos videbimus.
それゆえ、弁論そのものの威厳を――不死の神々が人間にこれより優れたものを与えたことはなく、これが取り除かれればすべてのものは沈黙し、現在の光も後世の記憶も失うのですが――、全身全霊で追い求め、常に最善のものを目指して努力しましょう。 そうすれば、最高峰に到達するか、あるいは少なくとも私たちの下に多くの人々を見ることになるでしょう。
§12.11.31haec erant, Marcelle Victori, quibus praecepta dicendi pro virili parte adiuvari posse per nos videbantur, quorum cognitio studiosis iuvenibus si non magnam utilitatem adferet, at certe, quod magis petimus, bonam voluntatem.
マルケッルス・ウィクトルよ、これらが、弁論の教えが私たちの力相応に助けられうると私に見えた事柄でした。 これらの知識が、学ぶ若者たちに大きな実用性をもたらさないとしても、少なくとも、私がより望むものであるところの、善意をもたらすことでしょう。