§12.10.10in oratione vero si species intueri velis, totidem paene reperias ingeniorum quot corporum formas.
一方、弁論において、もし(その)外見に目を向けたいと望むなら、身体の形式とほぼ同数の、才能の形式を見出せるだろう。
sed fuere quaedam genera dicendi condicione temporum horridiora, alioqui magnam iam ingenii vim prae se ferentia.
しかし、時代の状況ゆえに、他方ではすでに優れた才能の力をはっきりと示しているものの、幾分粗削りな弁論のジャンルも存在した。
hinc sint Laelii, Africani, Catones etiam Gracchique, quos tu licet Polygnotos vel Callonas appelles.
ここからレリウスたち、アフリカヌスたち、カトたち、さらにはグラックスたちが生じるが、あなたは彼らをポリュグノトスやカロンと呼んでもよい。
mediam illam formam teneant L. Crassus, Q. Hortensius.
L. クラッスス、Q. ホルテンシウスは、あの(中間の)中間的な形式を保持するだろう。
§12.10.11tum deinde efflorescat non multum inter se distantium tempore oratorum ingens proventus.
その後、時代において互いにそれほど隔たっていない、弁論家たちの巨大な群生が花開く。
hic vim Caesaris, indolem Caelii, subtilitatem Calidii, diligentiam Pollionis, dignitatem Messalae, sanctitatem Calvi, gravitatem Bruti, acumen Sulpicii, acerbitatem Cassii reperiemus;
ここで私たちは、カエサルの力、カエリウスの資質、カリディウスの精妙さ、ポッリオの入念さ、メッサラの尊厳、カルウスの神聖さ、ブルトゥスの重々しさ、スルピキウスの鋭さ、カッシウスの痛烈さを見出すだろう。
in iis etiam, quos ipsi vidimus, copiam Senecae, vires Africani, maturitatem Afri, iucunditatem Crispi, sonum Trachali, elegantiam Secundi.
さらには、私たちが自ら目にした人々の中にも、セネカの豊かさ、アフリカヌスの力、アフェルの円熟、クリスプスの心地よさ、トラカルスの響き、セクンドゥスの優雅さを見出すだろう。
§12.10.12at M. Tullium non illum habemus Euphranorem circa plures artium species praestantem, sed in omnibus, quae in quoque laudantur, eminentissimum.
だが私たちは、M. トゥッリウス(キケロ)については、多くの芸術の種類において卓越したあのエウフラノルとしてではなく、個々の(作家の)中で称賛されているすべての事柄において最も抜きん出た者として捉えている。
quem tamen et suorum homines temporum incessere audebant ut tumidiorem et Asianum et redundantem et in repetitionibus nimium et in salibus aliquando frigidum et in compositione fractum, exultantem ac paene, quod procul absit, viro molliorem;
それにもかかわらず、彼自身の時代の人々でさえ、彼を、やや誇張気味で、アジアーノ風で、過剰であり、繰り返しの点で行き過ぎており、機知(の表現)において時として冷淡で、構成(文構造)において弛緩し、跳ね回っており、またほとんど――それ(という不名誉)が遠ざからんことを――男にしては女々しすぎるとして、非難する勇気を持っていた。
§12.10.13postea vero quam triumvirali proscriptione consumptus est, passim qui oderant, qui invidebant qui aemulabantur, adulatores etiam praesentis potentiae non responsurum inuaserunt.
しかし、彼が三頭政治のプロスクリプティオ(公敵宣言)によって破滅させられた後には、彼を憎んだ者たち、嫉妬した者たち、競争した者たち、さらにはその時の権力への追従者たちが、あちこちで、言い返すことのできない彼を攻撃した。
ille tamen, qui ieiunus a quibusdam et aridus habetur, non aliter ab ipsis inimicis male audire quam nimiis floribus et ingenii affluentia potuit.
それにもかかわらず、ある人々から貧弱で無味乾燥であると見なされている彼は、彼自身の敵たちからさえも、過剰な華飾と才能の溢れんばかりの豊かさのゆえにのみ悪評を受けることができた。
falsum utrumque, sed tamen ilia mentiendi propior occasio.
どちらも誤りであるが、しかしそれでも、後者(過剰であること)の方が、嘘をつく際の(真実に)より近い機会(口実)であった。
§12.10.14praecipue vero presserunt eum, qui videri Atticorum imitatores concupierant.
特に、アッティカ派の模倣者と見なされることを熱望した人々が、彼を圧迫した。
haec manus quasi quibusdam sacris initiata ut alienigenam et parum superstitiosum devinctumque illis legibus insequebatur;
ある種の秘儀に参入したかのようなこの一味は、彼を異邦人であり、自分たちの法に十分な信心を持たず拘束されてもいない者として追い回した。
unde nunc quoque aridi et exsuci et exangues.
そこから、現在でも無味乾燥で、水分の抜けた、血の通わない人々が(生じている)。
§12.10.15hi sunt enim, qui suae imbecillitati sanitatis appellationem, quae est maxime contraria, obtendant; qui, quia clariorem vim eloquentiae velut solem ferre non possunt, umbra magni nominis delitescunt.
というのも、彼らこそは、自らの弱さに、最も対極にある「健全さ」という呼称を盾として掲げる者たちであり、彼らは、雄弁のきらびやかな力をあたかも太陽(の光)であるかのように耐えることができないために、偉大な名前の陰に隠れているからである。
quibus quia multa et pluribus locis Cicero ipse respondit, tutior mihi de hoc disserendi brevitas erit.
彼らに対しては、キケロ自身が多くを、しかも多くの個所で返答しているので、私にとってはこれについて論じるのは簡潔である方がより安全であろう。
§12.10.16et antiqua quidem illa divisio inter Atticos atque Asianos fuit, cum hi pressi et integri, contra inflati illi et inanes haberentur, in his nihil superflueret, illis iudicium maxime ac modus deesset.
そして、アッティカ派とアジアーノ派の間のあの古い区分は確かに存在し、前者は簡潔で健全であり、他方、後者は誇張されていて空虚であると見なされ、前者には何も余分なものがなく、後者には判断力と節度が何よりも欠けているとされた。
quod quidam, quorum et Santra est, hoc putant accidisse, quod, paulatim sermone Graeco in proximas Asiae civitates influente, nondum satis periti loquendi facundiam concupierint, ideoque ea, quae proprie signari poterant, circuitu coeperint enuntiare ac deinde in eo perseverarint.
サントラをも含む何人かの人々は、このことが起こった理由を次のように考えている。 すなわち、ギリシア語が徐々にアジアの隣接する諸都市に流れ込むにつれて、話すことにまだ十分に習熟していない人々が雄弁を熱望し、それゆえに、本来なら的確に指し示すことができたはずの事柄を、遠回しな表現で語り始め、その後もそのやり方に固執したからである。
§12.10.17mihi autem orationis differentiam fecisse et dicentium et audientium naturae videntur, quod Attici limati quidam et emuncti nihil inane aut redundans ferebant, Asiana gens tumidior alioqui atque iactantior vaniore etiam dicendi gloria inflate est.
しかし私にとっては、話し手と聞き手の双方の性質が弁論の違いを生み出したと思われる。 というのも、洗練され知的であったアッティカの人々は空虚なものや余分なものを一切受け入れなかったのに対し、他方ではより誇張され自慢げであったアジアーノの民族は、より虚しい弁論の栄光によって膨れ上がっていたからである。
§12.10.18tertium mox, qui haec dividebant, adiecerunt genus Rhodium, quod velut medium esse atque ex utroque mixtum volunt;
そのうちまもなく、これらを区分する人々は第三のジャンルとしてロドス派を加えた。 彼らはそれをいわば中間的なものであり、双方から混ざり合ったものであると主張する。
neque enim Attice pressi neque Asiane sunt abundantes, ut aliquid habere videantur gentis, aliquid auctoris.
というのも、彼らはアッティカ風に簡潔でもなく、アジアーノ風に過剰でもないので、その土地の性格をいくらか持ち、また創始者の性格をいくらか持っているように見えるからである。
§12.10.19Aeschines enim, qui hunc exilio delegerat locum, intulit eo studia Athenarum, quae, velut sata quaedam caelo terraque degenerant, saporem illum Atticum peregrino miscuerunt.
なぜなら、亡命先としてこの場所を選んだアイスキネスが、そこにアテナイの学術をもたらしたが、それは、あたかも植えられた作物が気候や土地によって変質するように、あのあアッティカ特有の味わいを異郷のものと混ぜ合わせてしまったからである。
lenti ergo quidam ac remissi, non sine pondere tamen neque fontibus puris neque torrentibus turbidis, sed lenibus stagnis similes habentur.
したがって、彼らは幾分穏やかで落ち着いており、それでも重みがないわけではなく、純粋な湧き水でもなく、濁った急流でもなく、緩やかな池に似ていると見なされている。
§12.10.20nemo igitur dubitaverit, longe esse optimum genus Atticorum.
したがって、アッティカ派のジャンルがはるかに最も優れていることについては、誰も疑わないだろう。
in quo ut est aliquid inter ipsos commune, id est indicium acre tersumque, ita ingeniorum plurimae formae.
その中で、彼らの間に何か共通のもの、すなわち鋭く洗練された判断力が存在するのと同様に、才能の非常に多くの形式が存在している。