§11.3.55est interim et longus et plenus et clarus satis spiritus, non tamen firmae intentionis ideoque tremulus, ut corpora, quae aspectu integra nervis parum sustinentur;
時には、十分に長く、豊かで、澄んでいるが、それにもかかわらず緊張が安定せず、したがって、外見は健全であるが筋肉によって十分に支えられていない身体のように、震える呼吸もある。
id βρασμόν Graeci vocant.
これをギリシア人は「ブラスモス」と呼ぶ。
sunt qui spiritum cum stridore per raritatem dentium non recipiunt, sed resorbent.
歯の隙間からかすれた音を立てて息を吸い込むのではなく、吸い戻す人々がいる。
sunt qui crebro anhelitu et introrsum etiam clare sonante imitentur iumenta onere et iugo laborantia.
重荷や軛のもとで働く獣を模して、頻繁に、かつ内側でもはっきりと音を立ててあえぐ人々もいる。
§11.3.56quod adfectant quoque, tanquam inuentionis copia urgeantur maiorque vis eloquentiae ingruat, quam quae emitti faucibus possit.
しかも彼らは、あたかも着想の豊かさに迫られ、喉から発せられうる以上の雄弁の大きな力が押し寄せているかのように、これ(あえぎ)を装うのである。
est aliis concursus oris et cum verbis suis colluctatio.
ある人々には、口の衝突や、自分自身の言葉との格闘がある。
iam tussire et exspuere crebro et ab imo pulmone pituitam trochleis adducere et oris humore proximos spargere et maiorem partem spiritus in loquendo per nares effundere, etiamsi non utique vocis sunt vitia, quia tamen propter vocem accidunt, potissimum huic loco subiciantur.
さらに、頻繁に咳をしたり痰を吐いたりすること、肺の奥から滑車のように痰を引き上げること、口の水分で近くの者に唾を散らすこと、話す際の発言の大部分で鼻から息を吐き出すことは、それらが必ずしも声そのものの欠陥ではないとしても、声のせいで起こることであるため、最も適切にはこの箇所に分類されるべきであろう。
§11.3.57sed quodcunque ex his vitium magis tulerim quam, quo nunc maxime laboratur in causis omnibus scholisque, cantandi, quod inutilius sit an foedius, nescio.
しかし、私はこれらの欠陥のどれであっても、現在すべての訴訟や学校で最も悩まされているあの「歌うこと」という欠陥よりは耐えやすい。 それがより無益であるのか、それともより見苦しいのか、私にはわからない。
quid enim minus oratori convenit quam modulatio scenica et nonnunquam ebriorum aut comissantium licentiae similis?
実際、舞台の抑揚や、時には酔っ払いあるいは宴会騒ぎをする者の奔放さに似たものが、弁論家にこれほど不似合いなことがあろうか。
§11.3.58quid vero movendis adfectibus contrarium magis quam, cum dolendum, irascendum, indignandum, commiserandum sit, non solum ab his adfectibus, in quos inducendus est iudex, recedere, sed ipsam fori sanctitatem Lyciorum et Carum licentia solvere? nam Cicero illos ex Lycia et Caria rhetoras paene cantare in epilogis dixit.
また、感情を動かすことに対して、これほど相反することがあろうか。 苦しみ、怒り、憤り、同情すべきときに、裁判官が導かれるべきこれらの感情から自ら離れるだけでなく、リキア人やカリア人の奔放さによって、広場そのものの神聖さを損なうとは。 というのも、キケローは、それらのリキアやカリアから来た修辞学者たちが結語においてほとんど歌っていると述べたからである。
nos etiam cantandi severiorem paulo modum excessimus.
私たちは、歌うことの少し厳格なやり方さえも超えてしまった。
§11.3.59quisquamne, non dico de homicidio, sacrilegio, parricidio, sed de calculis certe atque rationibus, quisquam denique, ut semel finiam, in lite cantat? quod si omnino recipiendum est, nihil causae est, cur non illam vocis modulationem fidibus ac tibiis, immo me hercule, quod est huic deformitati propius, cymbalis adiuvemus.
いったい誰が、殺人や神物窃盗、親殺しは言わないまでも、少なくとも計算や会計について、要するに一度で終わらせるなら、訴訟において歌うだろうか。 もしこれが全面的に受け入れられるべきであるなら、あの声の抑揚を弦楽器や笛によって、いやそれどころか、この醜悪さにいっそう近いシンバルによって助けない理由はない。
§11.3.60facimus tamen hoc libenter;
それでも、私たちはこれを好んで行う。
nam nec cuiquam sunt iniucunda quae cantant ipsi, et laboris in hoc quam in agendo minus est.
というのも、自分たちが歌うことは誰にとっても不快ではなく、またこれには実際の弁論におけるよりも労力が少なくて済むからである。
et sunt quidam, qui secundum alia vitae vitia etiam hac ubique audiendi, quod aures mulceat, voluptate ducantur.
さらに、人生の他の欠陥に従って、耳を愛撫するものをいたるところで聴くという、この快楽に導かれる人々もいる。
Quid ergo? non et Cicero dicit esse aliquem in oratione cantum obscuriorem? et hoc quodam naturali initio venit? ostendam non multo post, ubi et quatenus recipiendus sit hic flexus et cantus quidem sed, quod plerique intelligere nolunt, obscurior.
それではどうなのか。 キケローもまた、演説の中にはある種のよりかすかな歌が存在すると言っているではないか。 そして、これはある種の自然な始まりから来ているのではないか。 この変化、そして確かに歌ではあるが、ただし多くの人が理解しようとしないような、よりかすかなものが、どこで、どの程度受け入れられるべきであるかを、私は少し後で示すであろう。
§11.3.61iam enim tempus est dicendi, quae sit apta pronuntiatio.
今や、適切な実演とは何かを語る時である。
quae certe ea est, quae iis, de quibus dicimus, accommodatur.
それは確かに、私たちが語る事柄に適合するものである。
quod quidem maxima ex parte praestant ipsi motus animorum, sonatque vox, ut feritur;
このことは確かに大部分において、心の動きそのものが提供するものであり、声は打たれるように響く。
sed cum sint alii veri adfectus, alii ficti et imitati, veri naturaliter erumpunt, ut dolentium, irascentium, indignantium, sed carent arte, ideoque sunt disciplina et ratione formandi.
しかし、ある感情は本物であり、他は作り物で模倣されたものであるため、本物の感情は、苦しむ人々、怒る人々、憤る人々の感情のように、自然に噴出するが、芸術を欠いているため、訓練と理知によって形成されねばならない。
§11.3.62contra qui effinguntur imitatione, artem habent;
これに対して、模倣によって形作られる感情は、芸術を持っているが、自然を欠いている。
sed hi carent natura, ideoque in iis primum est bene adfici et concipere imagines rerum et tanquam veris moveri.
それゆえ、それらにおいては、まず第一に、自分自身が深く感じ入り、事物のイメージを心に描き、あたかも本物であるかのように動かされることが重要である。
sic velut media vox, quem habitum a nobis acceperit, hunc iudicum animis dabit.
このように、いわば媒介としての声は、それが私たちから受け取った状態を、裁判官たちの心に与えるであろう。
est enim mentis index ac totidem, quot illa, mutationes habet.
実際、声は心の指標であり、心が持つ変化と同じだけの変化を伴う。
§11.3.63itaque laetis in rebus plena et simplex et ipsa quodammodo hilaris fluit;
それゆえ、喜ばしい事柄においては、声は豊かに、単純に、そしてそれ自体がある程度陽気に流れる。
at in certamine erecta totis viribus et velut omnibus nervis intenditur.
しかし闘いにおいては、すべての力をもって高められ、あたかもすべての筋肉をもって緊張させられる。
atrox in ira et aspera ac densa et respiratione crebra;
怒りにおいては激しく、荒々しく、濃密で、呼吸は頻繁である。
neque enim potest esse longus spiritus, cum immoderate effunditur.
というのも、息が無節制に放出されるとき、長く持続することはできないからである。
paulum in invidia facienda lentior, quia non fere ad hanc nisi inferiores confugiunt;
反感を買わせようとするときには、いくらか緩やかになる。 なぜなら、ほぼ劣った者たちしかこのような手段に逃げ込まないからである。
at in blandiendo, fatendo, satisfaciendo, rogando, lenis et summissa.
しかし、甘え、告白し、謝罪し、懇願するときには、穏やかで控えめである。