§11.2.13nam vix eo ultra limen egresso, triclinium illud supra convivas corruit atque ita confudit, ut non ora modo oppressorum, sed membra etiam omnia requirentes ad sepulturam propinqui nulla nota possent discernere.
彼が敷居の向こうへ一歩踏み出すか出さないかのうちに、その食堂が会食者たちの上に崩れ落ち、彼らをひどく押しつぶしたため、埋葬のために遺体を捜し求めている親族たちは、押しつぶされた人々の顔だけでなく、すべての身体の部位をも、何の特徴によっても見分けることができなかった。
tum Simonides dicitur memor ordinis, quo quisque discubuerat, corpora suis reddidisse.
そのときシモーニデースは、各人がどの席についていたかの順序を覚えており、遺体をそれぞれの遺族に引き渡したと言われている。
§11.2.14est autem magna inter auctores dissensio, Glaucone Carystio an Leocrati an Agatharcho an Scopae scriptum sit id carmen;
しかし、その歌がカリュストスのグラウコス、レオクラテース、アガタルコス、あるいはスコパースの誰に向けて書かれたものであるかについては、著者たちの間に大きな意見の相違がある。
et Pharsali fuerit haec domus, ut ipse quodam loco significare Simonides videtur utque Apollodorus et Eratosthenes et Euphorion et Larissaeus Eurypylus tradiderunt, an Crannone, ut Apollas Callimachus, quam secutus Cicero hanc famam latius fudit.
また、この家がパルサロスにあったのか(シモーニデース自身がある箇所でそう示唆しているように思われ、アポロドーロス、エラトステネース、エウポリオーン、そしてラリーサのウーリーピュロスもそう伝えている)、あるいはクランノーンにあったのか(アポラースとカリマコスが伝えるように。 キケローはこの説に従って、この噂をより広く流布させたのである)についても異論がある。
§11.2.15scopam nobilem Thessalum periisse in eo convivio constat;
テッサリアの貴族スコパースがその祝宴で亡くなったことは確実である。
adiicitur sororis eius filius;
彼の姉妹の息子もこれに加えられている。
putant et ortos plerosque ab alio Scopa, qui maior aetate fuerit.
また、亡くなった人々の多くは、より年長であった別のスコパースの子孫であると考えられている。
§11.2.16quanquam mihi totum de Tyndaridis fabulosum videtur, neque omnino huius rei meminit usquam poeta ipse, profecto non taciturus de tanta sua gloria.
もっとも、私にはテュンダリダイに関する話はすべて作り話のように思われるし、詩人自身もこの出来事についてどこでもまったく言及していない。 彼が自分のこれほどの栄誉について黙っているはずがないのだから。
§11.2.17ex hoc Simonidis facto notatum videtur, iuvari memoriam signatis animo sedibus, idque credere suo quisque experimento potest.
シモーニデースのこの出来事から、心の中に刻まれた場所によって記憶が助けられるということが気づかれたようで、そのことは誰もが自分自身の経験によって信じることができる。
Nam cum in loca aliqua post tempus reversi sumus, non ipsa agnoscimus tantum, sed etiam, quae in his fecerimus, reminiscimur personaeque subeunt, nonnunquam tacitae quoque cogitationes in mentem revertuntur.
なぜなら、我々がある程度の時間ののちに再びある場所に戻ったとき、その場所自体を認識するだけでなく、その場所で行ったことも思い出し、人々の姿が浮かび、時にはそのとき心に抱いていた沈黙の思考までもが蘇るからである。
nata est igitur, ut in plerisque, ars ab experimento.
それゆえ、多くのことにおいてそうであるように、技術は経験から生まれたのである。
loca deligunt quam maxime spatiosa,
人々は、できる限り広々とした場所を選ぶ。
§11.2.18multa varietate signata, domum forte magnam et in multos diductam recessus.
それは多様な特徴に満ち、たとえば多くの部屋に細分化された大きな家のようなものである。
in ea quidquid notabile est, animo diligenter adfigunt, ut sine cunctatione ac mora partes eius omnes cogitatio possit percurrere.
その家の中で注目すべきものは何であれ、彼らは心に深く刻み込む。 それは、思考がためらいや遅れなく、そのすべての部分を駆け巡ることができるようにするためである。
et primus hic labor est non haerere in occursu;
そして、この最初の作業は、出会う場所で行き詰まらないことである。
plus enim quam firma debet esse memoria, quae aliam memoriam adiuvet.
というのも、別の記憶を助けることになる記憶は、通常の確固たるもの以上でなければならないからである。
§11.2.19tum, quae scripserunt vel cogitatione complexi sunt, aliquo signo, quo moneantur, notant;
その上で、彼らは自分が書いたこと、あるいは思考によって把握したことを、思い出す手がかりとなる何らかの記号で印す。
quod esse vel ex re tota potest, ut de navigatione, militia, vel ex verbo aliquo;
その記号は、航海や軍務といった事柄全体から取ることもできるし、あるいは特定の言葉から取ることもできる。
nam etiam excidentes unius admonitione verbi in memoriam reponuntur.
なぜなら、忘れかけている人々であっても、たった一つの言葉の促しによって記憶に連れ戻されるからである。
Sit autem signum navigationis ut ancora, militiae ut aliquid ex armis.
航海の記号はたとえば錨、軍務のそれは武器の一部のようなものであるとしよう。
§11.2.20haec ita digerunt.
彼らはこれらを次のように配置する。
primum sensum vestibulo quasi adsignant, secundum, puta, atrio, tum impluvia circumeunt, nec cubiculis modo aut exedris, sed statuis etiam similibusque per ordinem committunt.
最初の意味をいわば玄関に割り当て、第二のものを、たとえば中庭に、それから雨受けの池の周りを回り、寝室や談話室だけでなく、彫像やそれに類するものにも順序に従って委ねる。
hoc facto, cum est repetenda memoria, incipiunt ab initio loca haec recensere, et quod cuique crediderunt reposcunt, ut eorum imagine admonentur.
これを行った後、記憶を呼び戻すべきときには、最初からこれらの場所を順にたどり始め、それぞれの場所に預けたものを要求する。 それらのイメージによって促されるように。
ita, quamlibet multa sint, quorum meminisse oporteat, fiunt singula conexa quodam choro, nec errant coniungentes prioribus consequentia solo ediscendi labore.
こうして、記憶すべきことがいかに多くあろうとも、個々の事柄はある種の合唱のように結びつけられ、先行するものに後続するものを結びつける際にも、暗記の労苦だけで迷うことはない。
§11.2.21quod de domo dixi, et in operibus publicis et in itinere longo et urbium ambitu et picturis fieri potest.
私が家について述べたことは、公共の建物、長い旅路、都市の巡回、あるいは絵画においても行うことができる。
etiam fingere sibi has imagines licet.
また、これらのイメージを自分で空想することも許される。
opus est ergo locis, quae vel finguntur vel sumuntur, et imaginibus vel simulacris, quae utique fingenda sunt.
したがって、作り出されるか選択される場所が必要であり、そして、いずれにせよ作り出さなければならないイメージや肖像が必要である。
imagines voces sunt, quibus ea quae ediscenda sunt notamus, ut, quomodo Cicero dicit, locis pro cera, simulacris pro litteris utamur.
イメージとは、我々が暗記すべき事柄を印すための言葉であり、それは、キケローが言うように、我々が場所を蝋板の代わりに、肖像を文字の代わりにするためである。
§11.2.22illud quoque ad verbum ponere optimum fuerit: locis est utendum multis, inlustribus, explicatis, modicis intervallis, imaginibus autem agentibus, acribus, insignitis, quae occurrere celeriterque percutere animum possint.
次のことも逐語的に記しておくのが最善であろう。 「場所は、数が多く、明瞭で、秩序立っており、適度な間隔を持ったものを使用すべきである。 一方、イメージは活動的で、鮮明で、際立っており、心に浮かび、素早く心に衝撃を与えることができるものでなければならない。
quo magis miror, quomodo Metrodorus in XII signis, per quae sol meat, trecenos et sexagenos invenerit locos.
」それゆえ私は、メトロードーロスが、太陽が運行する黄道十二宮の中に、どうして三百六十もの場所を見出すことができたのか、なおさら不思議に思う。
vanitas nimirum fuit atque iactatio circa memoriam sua potius arte quam natura gloriantis.
それは疑いなく、自然の賜物というよりは自分の技術によって、記憶に関して誇る者の虚栄であり自慢であった。