§11.1.83quin eo minus id faciendum filio fuisse, ne renovaret domus pudorem et exprobraret patri nuptias, matri prioris vitae necessitatem, ne denique legem quandam suis quoque rursum liberis daret.
むしろ、息子にとってはそのことを行うべきではなかったことはそれだけいっそう明らかである。 それは、家の恥を新たにせず、父親にその婚姻を、母親にかつての生活の余儀なさを非難することのないように、そして最後に、自分の子供たちに対しても再び悪しき先例を与えないようにするためである。
credibilis erit etiam propria quaedam in illa meretrice turpitudo, quam nunc hic pater ferre non possit.
また、あの娼婦における何か固有の醜悪さも、この父親が今や耐えることができないものとして説得力を持つであろう。
alia praetereo;
他のことは省略する。
neque enim nunc declamamus, sed ostendimus nonnunquam posse dicentem ipsis incommodis bene uti.
なぜなら、我々は今、弁論演習をしているのではなく、語り手が時に不都合なこと自体をうまく利用できるということを示しているのだから。
§11.1.84illic maior aestus, ubi quis pudenda queritur, ut stuprum, praecipue in maribus, aut os profanatum.
恥ずべきこと、例えば、特に男性における性的侵害や、口を汚されたことを訴える場合には、そこにはより大きな動揺がある。
non dico, si loquatur ipse;
本人が話す場合を言っているのではない。
nam quid aliud ei quam gemitus ac fletus et exsecratio vitae conveniat, ut iudex intelligat potius dolorem illum quam audiat? sed patrono quoque per similes adfectus eundum erit, quia hoc iniuriae genus verecundius est fateri passis quam ausis.
というのも、裁判官がその苦痛を聞くというよりはむしろ理解できるように、嘆きと涙、そして自らの生を呪うこと以外に、彼に何がふさわしいだろうか。 しかし、弁護人もまた同様の感情を通り抜けねばならない。 なぜなら、この種の不法は、それを敢行した者よりも、被った者たちにとって告白することがより恥ずかしいことだからである。
§11.1.85mollienda est in plerisque alio colore asperitas orationis, ut Cicero de proscriptorum liberis fecit.
多くの場合、弁論の辛辣さは別の装いによって和らげられねばならない。 キケロがプロスクリプティオを受けた人々の子供たちに関して行ったように。
quid enim crudelius quam homines honestis parentibus ac maioribus natos a re publica summoveri? itaque durum id esse summus ille tractandorum animorum artifex confitetur, sed ita legibus Sullae cohaerere statum civitatis adfirmat, ut iis solutis stare ipsa non possit.
なぜなら、名誉ある親や先祖から生まれた人々が国家から排除されることほど過酷なことがあるだろうか。 それゆえ、人心を操るあの最高の職人は、それが過酷なことであることを認めつつも、国家の存続はスッラの法律と緊密に結びついており、それらが解かれれば国家自体が立ち行かなくなると主張する。
adsecutus itaque est, ut aliquid eorum quoque causa videretur facere contra quos diceret.
こうして彼は、自分がそれに対して異議を唱えている人々のためにも、何かしら行っているかのように見せることに成功したのである。
§11.1.86illud etiam in iocis monui, quam turpis esset fortunae insectatio, et ne in totos ordines aut gentes aut populos petulantia incurreret.
私はユーモアに関する箇所でも、境遇を攻撃することがいかに醜いか、また無礼さが階級全体、あるいは種族や人民全体に及ぶことのないようにすべきだと警告した。
sed interim fides patrocinii cogit quaedam de universo genere aliquorum hominum dicere, libertinorum vel militum vel publicanorum vel similiter aliorum.
しかし時には、弁護の義務によって、ある特定の人々の部類、すなわち解放奴隷や兵士や徴税請負人、あるいは同様の他の人々について、彼らの類全体に関する何事かを語ることが余儀なくされる。
§11.1.87in quibus omnibus commune remedium est, ut ea, quae laedunt, non libenter tractare videaris nec in omnia impetum facias, sed in id quod expugnandum est, et reprehendens alia laude compenses:
これらすべてにおいて共通の救済策は、傷つけるような事柄を好んで扱っているのではないように見せること、またすべての点に対して攻撃を加えるのではなく、攻略せねばならない点にのみ加え、いくつかの点を非難しつつも別の賞賛によって埋め合わせることである。
§11.1.88si cupidos milites dicas, sed non mirum, quod periculorum ac sanguinis maiora sibi deberi praemia putent;
もし兵士たちを貪欲であると言うなら、しかし、危険と血に対してより大きな報酬が自分たちに支払われるべきだと彼らが考えるのも無理はないと言う。
eosdem petulantes, sed hoc fieri, quod bellis magis quam paci consuerint.
同じ彼らが乱暴であるなら、これは彼らが平和よりも戦争に慣れているからだと言う。
libertinis detrahenda est auctoritas; licet iis testimonium reddere industriae, per quam exierint de servitute.
解放奴隷たちの権威を削がねばならないなら、彼らがそれによって奴隷状態から脱したところの勤勉さへの称賛を与えることが許される。
§11.1.89quod ad nationes exteras pertinet, Cicero varie: detracturus Graecis testibus fidem, doctrinam iis concedit ac litteras, seque eius gentis amatorem esse profitetur, Sardos contemnit, Allobrogas ut hostes insectatur;
外国の諸民族に関する限り、キケロは多様に対処している。 ギリシア人の証人たちから信用を削ごうとする際には、彼らに学識と教養を認め、自分がその民族の愛好家であることを公言する。 サルディニア人を軽蔑し、アッロブローゲス人を敵として攻撃する。
quorum nihil tunc, cum diceretur, parum aptum aut remotum cura decoris fuit.
これらのうちどれも、それが語られた当時において、不適切であったり、品位への配慮からかけ離れていたりすることはなかった。
§11.1.90verborum etiam moderatione detrahi solet, si qua est rei invidia: si asperum dicas nimium severum, iniustum persuasione labi, pertinacem ultra modum tenacem esse propositi;
言葉を穏やかにすることによっても、事柄に対する反感は減じられるのが常である。 例えば、「辛辣である」と言う代わりに「厳格すぎる」と言い、「不義である」と言う代わりに「確信によって過ちを犯している」と言い、「強情である」と言う代わりに「度を越して自らの目的を堅持している」と言うなら。
plerumque velut ipsos coneris ratione vincere, quod est mollissimum.
多くの場合、彼ら自身を理性によって説得しようとするかのようであり、これが最も穏やかな方法である。
§11.1.91indecorum est super haec omne nimium, ideoque etiam quod natura rei satis aptum est, nisi modo quoque temperatur, gratiam perdit.
これらに加えて、あらゆる過剰なものは不体裁である。 それゆえ、事柄の性質上十分に適切なことであっても、中庸によって和らげられなければ、魅力を失う。
cuius rei observatio iudicio magis quodam sentiri quam praeceptis tradi potest, quantum satis sit et quantum recipiant aures.
このことの遵守は、何が十分であり、耳がどれだけ受け入れるかについて、規則によって伝授されるよりは、むしろある種の判断力によって感じ取られうるものである。
non habet res mensuram et quasi pondus, quia ut in cibis alia aliis magis complent.
この事柄には一定の測定基準や、いわば重さというものがない。 なぜなら食物において、あるものが他のものよりも人を満たすように。
§11.1.92adiiciendum etiam breviter videtur, quod fit ut dicendi virtutes diversissimae non solum suos amatores habeant, sed ab eisdem saepe laudentur.
また、語ることの極めて多様な美質が、それぞれの愛好家を持つだけでなく、しばしば同じ人々によって賞賛されるという事実について、簡潔に付け加える必要があると思われる。
nam Cicero quodam loco scribit, id esse optimum, quod, cum te facile credideris consequi imitatione, non possis.
なぜなら、キケロはある箇所で、模倣によって簡単に達成できると自分で信じたのに、実際にはできないようなもの、それが最善のものであると書いている。
alio vero, non id egisse, ut ita diceret, quomodo se quilibet posse confideret, sed quomodo nemo.
しかし別の箇所では、誰もが自分にできると信じ込むような仕方ではなく、誰もできないような仕方で語るように努めた、と書いている。
§11.1.93quod potest pugnare inter se videri.
このことは互いに矛盾しているように見えるかもしれない。
verum utrumque ac merito laudatur;
しかし、どちらも、そして当然のこととして賞賛されている。
causarum enim modo distat, quia simplicitas illa et velut securitas inadfectatae orationis mire tenues causas decet, maioribus illud admirabile dicendi genus magis convenit.
なぜなら、訴訟の種類が異なるからである。 すなわち、気取りのない弁論のあの単純さと、いわば無頓着さは驚くほど些細な訴訟にふさわしく、より重大な訴訟にはあの驚嘆すべき語り方がより適しているからである。
in utroque eminet Cicero;
キケロは両方において卓越している。
ex quibus alterum imperiti se posse consequi credent, neutrum, qui intelligunt.
それらのうち、一方を無経験な人々は自分でも達成できると信じるだろうが、理解している人々はどちらも達成できないと知るだろう。