§11.1.74difficilior ei ratio in iudicio Cluentiano fuit, cum Scamandrum necesse haberet dicere nocentem, cuius egerat causam.
キケロにとって『クルエンティウス弁護』での状況はより困難であった。 なぜなら、かつて弁護したことのあるスカマンドロスを有罪であると言わざるを得なかったからである。
verum id elegantissime cum eorum, a quibus ad se perductus esset, precibus, tum etiam adolescentia sua excusat, detracturus alioqui plurimum auctoritatis sibi, in causa praesertim suspecta, si eum se esse, qui temere nocentes reos susciperet, fateretur.
しかし、彼はこのことを、自分に彼を連れてきた人々の願いと、自分自身の若さの双方によって極めて優雅に弁明している。 さもなければ、とりわけ嫌疑のかかった事件において、自分が軽率に有罪の被告人を引き受けるような人間であると認めることになり、自らの権威を大きく損なうことになったであろうからである。
§11.1.75apud iudicem vero, qui aut erit inimicus aut propter aliquod commodum a causa, quam nos susceperimus, aversus, ut persuadendi ardua ratio, ita dicendi expeditissima.
一方、敵対的であるか、あるいは何らかの利害のために我々が引き受けた事件に反感を持っている裁判官の前では、説得の方法は困難であるが、語ること自体は非常に容易である。
fiducia enim iustitiae eius et nostrae causae nihil nos timere simulabimus.
なぜなら、相手の正義と我々の事件への信頼によって、我々は何も恐れていないふりをするからである。
ipse erit gloria inflandus, ut tanto clarior eius futura sit fides ac religio in pronuntiando, quanto minus vel offensae vel utilitati suae indulserit.
裁判官自身に虚栄心を吹き込むべきであり、彼が自らの反感や個人的利益に溺れることが少なければ少ないほど、判決を下す際の彼の誠実さと義務感はそれだけ一層輝かしいものになるだろうからである。
§11.1.76hoc et apud eos, a quibus appellatum erit, si forte ad eosdem remittemur;
このことは、上訴された相手(あるいは、もし偶然同じ裁判官のもとに差し戻される場合)の前でも同様である。
adiicienda ratio vel necessitatis alicuius, si id causa concedit, vel erroris vel suspicionis.
もし事件が許すなら、何らかの必要性、あるいは誤り、あるいは疑念の理由を付け加えるべきである。
tutissimum ergo paenitentiae confessio et satisfactio culpae, perducendusque omni modo iudex ad irae pudorem.
したがって、最も安全なのは後悔の告白と過ちの補償であり、裁判官をあらゆる手段で、怒りを恥じる気持ちへと導かなければならない。
§11.1.77accidit etiam nonnunquam ut eadem de causa, de qua pronuntiarit, cognoscat iterum.
また、裁判官がかつて判決を下したのと同じ事件を再び審理することもしばしばある。
tum illud quidem commune: apud alium nos iudicem disputaturos de illius sententia non fuisse, neque enim emendari ab alio quam ipso fas esse;
その場合、次のことは共通のやり方である。 すなわち、我々は他の裁判官の前で彼の判決について議論するつもりはなかったということ、なぜなら彼以外の誰かによって修正されることは許されないからである。
ceterum ex causa, ut quaeque permittet, aut ignorata quaedam aut defuisse testes aut (quod timidissime et, si nihil aliud plane fuerit, dicendum est) patronos non suffecisse succurret.
しかし、事件に応じて許される限りにおいて、ある事柄が知られていなかったか、証人が不足していたか、あるいは(非常に慎重に、他に全く何も手立てがない場合にのみ言うべきであるが)弁護人が力不足であったということが言い訳となるだろう。
§11.1.78etiam, si apud alios iudices agetur, ut in secunda adsertione aut in centumviralibus iudiciis duplicibus, parte victa decentius erit, quotiens contigerit, servare iudicum pudorem;
また、別の裁判官の前で争われる場合、例えば二度目の自由の回復訴訟や二重の百人裁判所において、敗訴した側としては、機会があるたびに、先の裁判官たちの体面を保つことがより得策である。
de qua re latius probationum loco dictum est.
これについては論証の箇所で詳しく述べた。
potest evenire, ut in aliis reprehendenda sint, quae ipsi fecerimus, ut obiicit Tubero Ligario, quod in Africa fuerit.
我々自身が行ったことを、他人において非難しなければならない状況が生じることもある。 例えばトゥベロがリガリウスに対して、彼がアフリカにいたことを咎め立てしたように。
§11.1.79et ambitus quidam damnati recuperandae dignitatis gratia reos eiusdem criminis detulerunt, ut in scholis luxuriantem patrem luxuriosus ipse iuvenis accusat.
また、選挙収賄で有罪宣告を受けた者が、自らの名誉を回復するために、同じ罪の被告人を告発することもある。 学校のテーマで、放蕩な若者自身が、放蕩な父親を告発するように。
id quomodo decenter fieri possit, equidem non invenio, nisi aliquid reperitur, quod intersit, persona, actas, tempus, causa, locus, animus.
これがどのように品位を保って行われうるのか、私は見出せない。 ただし、人物、年齢、時期、原因、場所、意図において、何らかの差異が見出される場合は別である。
§11.1.80Tubero, iuvenem se patri haesisse, illum a senatu missum non ad bellum, sed ad frumentum coemendum ait, ut primum licuerit, a partibus recessisse;
トゥベロは、自分は若者として父親に従っていたこと、父親は元老院から戦争のためではなく穀物を買い入れるために派遣されたこと、そして最初の機会にその陣営から離脱したことを述べている。
Ligarium et perseverasse et non pro Cn. Pompeio, inter quem et Caesarem dignitatis fuerit contentio, cum salvam uterque rem publicam vellet, sed pro iuba atque Afris inimicissimis populo Romano stetisse.
一方で、リガリウスは留まり続け、さらに、互いに国家の安泰を願いつつも尊厳を争っていたポンペイウスとカエサルのためではなく、ローマ人民にとって最大の敵であるユバおよびアフリカ人たちのために味方したのだと述べている。
§11.1.81ceterum vel facillimum est, ibi alienam culpam incusare, ubi fateris tuam.
ともあれ、自分の罪を認める一方で、他人の罪を非難することは、極めて容易である。
verum id iam indicis est, non actoris.
しかし、それはもはや告発者の役割であって、弁論者のそれではない。
quodsi nulla contingit excusatio, sola colorem habet paenitentia.
だが、もし言い訳が成り立たない場合、後悔だけがもっともらしい口実を持つ。
potest enim videri satis emendatus, qui in odium eorum, in quibus erraverat, ipse conversus est.
なぜなら、自らが過ちを犯した事柄を自ら憎むようになった者は、十分に改心したと見なされうるからである。
§11.1.82sunt enim casus quidam, qui hoc natura ipsa rei non indecens faciant: ut cum pater ex meretrice natum, quod duxerit meretricem in matrimonium, abdicat;
なぜなら、事柄の性質そのものによって、このことが不体裁ではなくなるような、いくつかのケースが存在するからである。 例えば、かつて娼婦から生まれた父親が、息子が娼婦と結婚したという理由でその息子を義絶する場合である。
scholastica materia sed non quae in foro non possit accidere.
これは学校の演習用テーマであるが、法廷でも起こり得ないことではない。
hic igitur multa non deformiter dicet: vel quod omnium sit votum parentum, ut honestiores quam sint ipsi liberos habeant, (nam et si filia nata, meretrix eam mater pudicam esse voluisset) vel quod humilior ipse fuerit, (licet enim huic ducere) vel quod non habuerit patrem qui moneret;
したがって、ここで父親は、みっともなくなく多くのことを語るだろう。 すなわち、自分たちよりも品位のある子供を持つことはすべての親の願いであるということ(実際、もし娘が生まれたなら、娼婦の母親であってもその娘が貞淑であることを望んだであろう)、あるいは自分自身がより卑しい身分であったこと(彼には娼婦と結婚することが許されていたから)、あるいは自分には戒めてくれる父親がいなかったこと、などである。