§10.6.1proxima stilo cogitatio est, quae et ipsa vires ab hoc accipit, estque inter scribendi laborem extemporalemque fortunam media quaedam et nescio an usus frequentissimi.
筆(書くこと)に最も近いものは熟考(思考)であり、それ自体もまた筆から力を受け取る。 そしてそれは、書くという労苦と即興の運不運との中間に位置するある種のものであり、きわめて頻繁に用いられるものであるかもしれない。
nam scribere non ubique nec semper possumus; cogitationi temporis ac loci plurimum est.
というのも、私たちはいつでもどこでも書くことができるわけではないが、熟考のためには時間と場所が最も多く存在するからである。
haec paucis admodum horis magnas etiam causas complectitur;
これはほんの数時間のうちに、大きな事件をも包み込む。
haec, quotiens intermissus est somnus, ipsis noctis tenebris adiuvatur;
これは、眠りが中断される時はいつでも、まさに夜の闇によって助けられる。
haec inter medios rerum actus aliquid invenit vacui nec otium patitur.
これは、諸々の活動の最中にあっても何かしら空いた時間を見出し、何もしない時間(怠惰)を許さない。
§10.6.2neque vero rerum ordinem modo, quod ipsum satis erat, intra se ipsa disponit, sed verba etiam copulat totamque ita contexit orationem, ut ei nihil praeter manum desit.
そして実際、熟考は事物の秩序をそれ自体の中で整理する(これだけでも十分なことなのだが)だけでなく、言葉をも結びつけ、演説全体をそのように織り成すので、その演説にとっては手以外には何も欠けていないほどである。
nam memoriae quoque plerumque inhaerent fidelius, quae nulla scribendi securitate laxantur.
なぜなら、書くことによるどんな安心感によっても緩められない事柄は、記憶にもより忠実に定着することが常だからである。
sed ne ad hanc quidem vim cogitandi perveniri potest aut subito aut cito.
しかし、熟考のこの能力にさえ、突如として、あるいは速やかに達せられることはない。
§10.6.3nam primum facienda multo stilo forma est, quae nos etiam cogitantes sequatur;
なぜなら、第一に、多くの執筆によって型が作られねばならず、それは私たちが熟考している時にも私たちに付き従うものでなければならない。
tum adsumendus usus paulatim, ut pauca primum complectamur animo, quae reddi fideliter possint;
次に、少しずつ慣れを取り入れるべきであり、最初に心の中にわずかな事柄だけを抱くようにして、それらが忠実に再現され得るようにする。
mox per incrementa tam modica, ut onerari se labor ille non sentiat, augenda vis et exercitatione multa continenda est, quae quidem maxima ex parte memoria constat.
やがて、その労苦が自らに負担がかけられていると感じないほど、きわめて緩やかな増大によって、その力は高められねばならず、多くの訓練によって維持されねばならない。 この力は実に、その大部分が記憶から成り立っている。
ideoque aliqua mihi in illum locum differenda sunt.
それゆえ、いくつかの事柄は私によってあの場所へと先送りされねばならない。
§10.6.4eo tandem pervenit, ut is, cui non refragetur ingenium, acri studio adiutus tantum consequatur, ut ei tam quae cogitarit quam quae scripserit atque edidicerit in dicendo fidem servent.
ついに、天賦の才能が逆らわない者が、熱心な努力に助けられて、きわめて大きな成果を達成するので、話す際に、彼が考えたことも、彼が書き、かつ暗記したことと同じように、彼に対して期待を裏切らないほどになる。
Cicero certe Graecorum Metrodorum Scepsium et Empylum Rhodium nostrorumque Hortensium tradidit, quae cogitaverant, ad verbum in agendo retulisse.
キケローは確かに、ギリシア人の中ではスケプシスのメートロドーロスとロドス島のエムピュロスを、我々の同胞の中ではホルテンシウスが、自分が考えたことを、弁論を行う際に一言一句違わずに再現した、と伝えている。
§10.6.5sed si forte aliquis inter dicendum effulserit extemporalis color, non superstitiose cogitatis demum est inhaerendum.
しかし、もし話している最中に、何か即興の色彩が偶然にも輝き出たなら、あらかじめ考えたことだけに迷信的に固執すべきではない。
neque enim tantum habent curae, ut non sit dandus et fortunae locus, cum saepe etiam scriptis ea quae subito nata sunt inserantur.
なぜなら、あらかじめ考えたことは、偶然に対しても場所が与えられるべきではないほどの入念さを持っているわけではないからである。 しばしば、あらかじめ書かれたものにさえ、突如として生まれた事柄が挿入されることがあるからである。
ideoque totum hoc exercitationis genus ita instituendum est, ut et digredi ex eo et redire in id facile possimus.
それゆえ、この訓練の種類全体は、そこから離れることも、そこに戻ることも、私たちが容易にできるように組織されねばならない。
§10.6.6nam ut primum est domo adferre paratam dicendi copiam et certam, ita refutare temporis munera longe stultissimum est.
なぜなら、あらかじめ準備された、確実な語りの豊かさを家から持ち寄ることが最善であるとしても、その時々の恵みを拒絶することは、はるかに愚かなことだからである。
quare cogitatio in hoc praeparetur, ut nos fortuna decipere non possit, adiuvare possit.
したがって、熟考は次の目的のために準備されるべきである。 すなわち、偶然が私たちを欺くことはできず、むしろ助けることができるように。
id autem fiet memoriae viribus, ut illa, quae complexi animo sumus, fluant secura, non sollicitos et respicientes et una spe suspensos recordationis non sinant providere.
そしてこのことは記憶の力によって実現されるであろう。 すなわち、私たちが心の中に抱いた事柄が不安なく流れ出て、私たちを不安にさせ、後ろを振り返らせ、思い出すことへの唯一の望みにすがりつかせることで、先を見通すことを妨げないようにすることによって。
alioqui vel extemporalem temeritatem malo quam male cohaerentem cogitationem.
そうでなければ、私は、不十分に結び合わされた熟考よりも、むしろ即興の無謀さの方を好む。
§10.6.7peius enim quaeritur retrorsus, quia, dum illa desideramus, ab allis avertimur, et ex memoria potius res petimus quam ex materia.
なぜなら、後ろを振り返って探し求めることはより事態を悪化させるからである。 というのも、私たちがそれらを求めている間に、私たちは他の事柄から目をそらされてしまい、記憶から事柄を求めようとしてしまい、素材から求めようとしなくなるからである。
plura sunt autem, si utrimque quaerendum est, quae inveniri possunt quam quae inventa sunt.
しかし、もし両方から探し求めねばならないとするなら、発見され得る事柄の方が、すでに発見された事柄よりも多いのである。