Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §10.2.20-10.2.28

天性の指導とジャンルの区別および博採の重要性

296 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

教育における教師の役割と弟子の天性の尊重について述べ、模倣におけるジャンルの区分や、単一の模範に囚われることの不都合と複数人の優れた特徴を調和させることの重要性を論じる。

§10.2.20atque ego illi praeceptori, quem institueram in libro secundo, credidi non ea sola docenda esse, ad quae quemque discipulorum natura compositum videret;
そして私は、第二巻で私が設定したあの教師に対して、それぞれの弟子がその天性によって適していると見なすものだけを教えるべきではない、と信じてきた。
nam is et adiuvare debet, quae in quoque eorum invenit bona, et, quantum fieri potest, adiicere quae desunt et emendare quaedam et mutare;
なぜなら、その教師は弟子たちのそれぞれに見出される優れた点を助長すべきであるだけでなく、できる限り、欠けているものを補い、特定のものを修正し、変更すべきだからである。
rector enim est alienorum ingeniorum atque formator.
なぜなら、教師とは他人の才能の導き手であり、形成者であるからだ。
§10.2.21difficilius est naturam suam fingere.
自分自身の天性を形づくることは、より困難である。
sed ne ille quidem doctor, quanquam omnia quae recta sunt velit esse in suis auditoribus quam plenissima, in eo tamen, cui naturam obstare viderit, laborabit.
しかしあの教師でさえも、正しいことすべてが自分の教え子たちにおいてできる限り完全に存在することを望むとはいえ、天性が立ちふさがっていると見なす弟子に対して、無理に努力することはないであろう。
id quoque vitandum, in quo magna pars errat, ne in oratione poetas nobis et historicos, in illis operibus oratores aut declamatores imitandos putemus.
次のこともまた避けられるべきであり、この点において多くの人々が誤っている。 すなわち、弁論において詩人や歴史家を私たちが模倣すべきであると考えたり、それらの著作において弁論家や演習弁論家を模倣すべきであると考えたりすることである。
§10.2.22sua cuique proposita lex, suus cuique decor est.
各自にはそれぞれ提示された独自の規則があり、各自には独自の美がある。
nam nec comoedia in cothurnos adsurgit, nec contra tragoedia socco ingreditur.
なぜなら、喜劇が悲劇の長靴へと高まることはなく、逆に悲劇が喜劇の薄底靴で歩くこともないからである。
habet tamen omnis eloquentia aliquid commune;
しかしながら、すべての雄弁は何か共通のものを有している。
id imitemur quod commune est.
共通しているそのものを、私たちは模倣しよう。
§10.2.23etiam hoc solet incommodi accidere iis, qui se uni alicui generi dediderunt, ut, si asperitas iis placuit alicuius, hanc etiam in leni ac remisso causarum genere non exuant; si tenuitas ac iucunditas, in asperis gravibusque causis ponderi rerum parum respondeant: cum sit diversa non causarum modo inter ipsas condicio, sed in singulis etiam causis partium, sintque alia leniter alia aspere, alia concitate alia remisse, alia docendi alia movendi gratia dicenda; quorum omnium dissimilis atque diversa inter se ratio est.
また、次のような不都合が、自分をただ一つの特定の文体に捧げてしまった人々に起こりがちである。 すなわち、もし彼らに誰かの厳格さが気に入ったなら、これを穏やかで緩やかな訴訟のジャンルにおいてさえ脱ぎ捨てないほどであり、もし繊細さと心地よさが気に入ったなら、厳しく重厚な訴訟において事柄の重みに十分に副わないほどになることである。 訴訟それ自体の間の状況が異なっているだけでなく、個々の訴訟における諸部分の状況もまた異なっており、ある事柄は穏やかに、ある事柄は厳しく、ある事柄は激しく、ある事柄は穏和に、ある事柄は教示のために、ある事柄は感情を動かすために語られるべきであって、これらすべての方法は互いに異なり、多様であるにもかかわらず、彼らはそうしてしまうのである。
§10.2.24itaque ne hoc quidem suaserim, uni se alicui proprie, quem per omnia sequatur, addicere.
それゆえ、私は次のことさえも勧めない。 すなわち、自分自身をただ一人の特定の者に専属的に捧げて、その者にすべてにおいて従うことである。
longe perfectissimus Graecorum Demosthenes, aliquid tamen aliquo in loco melius alii, plurima ille.
ギリシア人の中でデモステネスが遥かに最も完璧であるが、それでも、ある箇所において、ある特定のことを他の者たちがより良く表現したのであり、彼が最も多くのことをより良く表現したのである。
sed non qui maxime imitandus, et solus imitandus est.
しかし、最も模倣されるべき人が、唯一模倣されるべき人でもあるわけではない。
§10.2.25quid ergo? non est satis omnia sic dicere, quomodo M. Tullius dixit? mihi quidem satis esset, si omnia consequi possem.
ではどうなのか。 マルクス・トゥッリウスが語ったのと全く同じようにすべてを語るのでは不十分なのか。 私にとっては、もしすべてを達成できるならば、確かに十分であろう。
quid tamen noceret vim Caesaris, asperitatem Caelii, diligentiam Pollionis, iudicium Calvi quibusdam in locis adsumere?
しかし、特定の箇所において、カエサルの力強さ、カエリウスの厳格さ、ポッリオの入念さ、カルヴスの判断力を取り入れることに、何の害があろうか。
§10.2.26nam praeter id quod prudentis est, quod in quoque optimum est, si possit, suum facere, tum in tanta rei difficultate unum intuentes vix aliqua pars sequitur.
なぜなら、賢明な者の特徴である、各人において最も優れたものを、可能であれば自分のものにすることに加えて、これほど困難な事柄においては、ただ一人だけを見つめている人々には優れた要素がほとんど身につかないからである。
ideoque cum totum exprimere quem elegeris paene sit homini inconcessum, plurium bona ponamus ante oculos, ut aliud ex alio haereat, et quod cuique loco conveniat aptemus.
それゆえ、自分が選んだ者を丸ごと再現することは人間にとってほとんど不可能なのだから、より多くの人々の優れた点を眼前に置き、これによってあれこれの長所が互いに結びつき、個々の箇所に適したものを私たちが適用できるようにしよう。
§10.2.27imitatio autem (nam saepius idem dicam) non sit tantum in verbis.
しかし、模倣は(同じことを私は何度も言うが)言葉遣いにおいてだけなされるべきではない。
illuc intendenda mens, quantum fuerit illis viris decoris in rebus atque personis, quod consilium, quae dispositio, quam omnia, etiam quae delectationi videantur data, ad victoriam spectent;
心は次のこと、すなわちあの男たちにおいて事柄や人物においてどれほどの適切さがあったか、どのような判断が、どのような配置がなされ、いかにすべてのこと、すなわち楽しみに与えられているように見えるものでさえ、勝利を目指しているかに向けられるべきである。
quid agatur prooemio, quae ratio et quam varia narrandi, quae vis probandi ac refellendi, quanta in adfectibus omnis generis movendis scientia, quamque laus ipsa popularis utilitatis gratia adsumpta, quae tum est pulcherrima, cum sequitur, non cum arcessitur.
序論において何がなされるか、陳述の方法がどのようなもので、いかに多様であるか、立証し反駁する力がどのようなものであるか、あらゆる種類の感情を動かすことにおける知識がどれほど大きいか、そして、大衆の賞賛それ自体がいかに実用性のために取り入れられているかに向けられるべきである。 その賞賛は、それが自然についてくるときに最も美しく、追い求められるときではない。
haec si perviderimus, tum vere imitabimur.
もし私たちがこれらのことを完全に見抜くなら、そのときこそ私たちは本当に模倣することになる。
§10.2.28qui vero etiam propria his bona adiecerit, ut suppleat quae deerant, circumcidat, si quid redundabit, is erit, quem quaerimus, perfectus orator;
しかし、さらにこれらに独自の優れた点を付け加え、欠けていたものを補い、余分なものがあるならそれを削ぎ落とす者こそが、私たちの求める完璧な弁論家となるであろう。
quem nunc consummari potissimum oporteat, cum tanto plura exempla bene dicendi supersint quam illis, qui adhuc summi sunt, contigerunt. nam erit haec quoque laus eorum, ut priores superasse, posteros docuisse dicantur.
そして、これまで最も偉大であった人々に与えられたものよりも、優れた弁論の模範がはるかに多く残されている現在こそ、その者が完成されるのに最もふさわしい時である。なぜなら、先人たちを凌駕し、後世の人々を教えたと言われることは、彼らの名誉ともなるであろうからだ。

語釈・文法注

  1. 10.2.23hoc solet incommodi accidere — 中性指示代名詞 `hoc` に中性名詞属格 `incommodi` が係る「部分属格(partitive genitive)」の構文。「この不都合が」という意味になる。
  2. 10.2.26prudentis est — 形容詞(名詞化)の属格 `prudentis` が `esse` 動詞と結びつく「性質の属格(possessive/predicate genitive)」。「賢明な者の特徴(本分)である」を表し、主語は後続の `suum facere` を伴う名詞節。
  3. 10.2.26unum intuentes vix aliqua pars sequitur — 複数主格の現在分詞 `intuentes`(私たちは/人々は〜を見つめているが)に対し、主節の主語が単数名詞の `aliqua pars`(いかなる部分も)となっており、主語の不一致(一種の anacoluthon)が見られる。「ただ一人だけを見つめる者たちの後には、優れた要素がほとんど身につかない」という意。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §10.2.20-10.2.28. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:10.2.20-10.2.28

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。