§10.1.66plures eius auctores; Aristophanes tamen et Eupolis Cratinusque praecipui.
その作者は数多くいるが、アリストパネス、エウポリス、クラティノスがとりわけ際立っている。
tragoedias primus in lucem Aeschylus protulit, sublimis et gravis et grandiloquus saepe usque ad vitium, sed rudis in plerisque et incompositus;
悲劇を最初に世に送り出したのはアイスキュロスであり、彼は崇高で厳か、しばしば欠点となるほどに大言壮語するが、多くの点において粗野で無秩序であった。
propter quod correctas eius fabulas in certamen deferre posterioribus poetis Athenienses permiserunt, suntque eo modo multi coronati.
それゆえにアテナイ人たちは、後の詩人たちが彼の戯曲を訂正した上で競演に持ち出すことを許可し、そのようにして多くの者が王冠を授けられた。
§10.1.67sed longe clarius illustraverunt hoc opus Sophocles atque Euripides, quorum in dispari dicendi via uter sit poeta melior, inter plurimos quaeritur;
しかし、この悲劇という文学活動をはるかに輝かしく変革したのはソポクレスとエウリピデスであり、彼らの対照的な表現手法において、どちらがより優れた詩人であるかは、多くの人の間で問われている。
idque ego sane, quoniam ad praesentem materiam nihil pertinet, iniudicatum relinquo.
そして私は、それが現在の主題にはまったく関係がないので、判断を下さないままにしておく。
illud quidem nemo non fateatur necesse est, iis qui se ad agendum comparant utiliorem longe fore Euripiden.
ただし、実務に備える者たちにとっては、エウリピデスの方がはるかに有用であろうということは、誰もが認めざるを得ない。
§10.1.68namque is et sermone (quod ipsum reprehendunt, quibus gravitas et cothurnus et sonus Sophocli videtur esse sublimior) magis accedit oratorio generi et sententiis densus et in iis quae a sapientibus tradita sunt paene ipsis par, et dicendo ac respondendo cuilibet eorum qui fuerunt in foro diserti comparandus;
というのも、彼は言葉遣いにおいても(これ自体、ソポクレスの厳かさと悲劇靴と響きがより崇高であると見なす人々によって非難されていることだが)、より弁論のジャンルに近く、また思想が凝縮されており、知者たちによって伝えられた事柄において彼ら自身とほぼ互角であり、弁論と答弁において、法廷において雄弁であった者の誰とでも比較され得る。
in adfectibus vero cum omnibus mirus tum in iis qui miseratione constant facile praecipuus.
さらに感情の表現においては、あらゆる点において驚嘆すべきであるが、特に哀れみに基づくものにおいては、容易に際立っている。
§10.1.69hunc admiratus maxime est, ut saepe testatur, et secutus, quanquam in opere diverso, Menander, qui vel unus, meo quidem iudicio, diligenter lectus ad cuncta, quae praecipimus, effingenda sufficiat;
彼を最も賛美し、ジャンルは異なるもののこれに従ったのはメナンドロスであり、彼はよくそれを証言しているように、彼一人だけでも、私の判断によれば、入念に読まれるならば、私たちが教示するすべての事柄を形成するのに十分であるほどである。
ita omnem vitae imagine expressit, tanta in eo inveniendi copia et eloquendi facultas, ita est omnibus rebus, personis, adfectibus accommodatus.
それほどまでに、彼は人生のすべての様相を劇のイメージの中に描き出し、彼における素材発見の豊かさと表現の才能は極めて大きく、そのようにして、すべての事柄、登場人物、感情に適応している。
§10.1.70nec nihil profecto viderunt, qui orationes, quae Charisii nomini addicuntur, a Menandro scriptas putant.
カリシオスの名に帰せられている演説がメナンドロスによって書かれたと考える人々は、確かに真実を見通していないわけではない。
sed mihi longe magis orator probari in opere suo videtur, nisi forte aut illa iudicia, quae Epitrepontes, Epicleros, Locroe habent, aut meditationes in Psophodee, Nomothete, Hypobolimaeo non omnibus oratoriis numeris sunt absolutae.
しかし私にとっては、彼自身の作品において、彼の方がはるかに優れた演説家として認められているように思われる。 もっとも、あるいは『調停』、『相続女』、『ロクリスの女たち』に見られるあの裁判のシーン、あるいは『臆病者』、『立法者』、『替え玉』における演説の練習が、あらゆる弁論の要素において完璧でないというなら話は別だが。
§10.1.71ego tamen plus adhuc quiddam collaturum eum declamatoribus puto, quoniam his necesse est secundum condicionem controversiarum plures subire personas, patrum, filiorum, militum, rusticorum, divitum, pauperum, irascentium, deprecantium, mitium, asperorum.
しかしながら、私は彼が演習弁論家たちに対して、さらにいっそう貢献すると考えている。 なぜなら、彼らは架外論争の状況に応じて、多くの役割、すなわち父親、息子、兵士、田舎者、富者、貧者、怒る者、懇願する者、穏やかな者、気性の荒い者などを引き受けねばならないからである。
in quibus omnibus mire custoditur ab hoc poeta decor.
これらすべてにおいて、この詩人によって適切さが実に見事に保たれている。
§10.1.72atque ille quidem omnibus eiusdem operis auctoribus abstulit nomen et fulgore quodam suae claritatis tenebras obduxit.
そして彼は、同ジャンルのすべての他の作者たちから名声を奪い去り、自身の輝きのまばゆさによって彼らを闇で覆ってしまった。
tamen habent alii quoque Comici, si cum venia leguntur, quaedam quae possis decerpere;
それでも、他の喜劇作家たちも、寛容な心で読まれるならば、摘み取ることができるいくつかのものを持っている。
et praecipue Philemon, qui ut prave sui temporis iudiciis Menandro saepe praelatus est, ita consensu tamen omnium meruit credi secundus.
そして特にフィレモンがそうである。 彼は当時の歪んだ評価によってしばしばメナンドロスより上位に置かれたものの、万人の合意によって、第二位の地位にあると信じられるに値する。
§10.1.73historiam multi scripsere praeclare, sed nemo dubitat longe duos ceteris praeferendos, quorum diversa virtus laudem paene est parem consecuta.
歴史については多くの者が優れた記述を残したが、二人の者が他の者たちよりもはるかに好まれるべきであることには誰も疑いを持たない。 その異なる特質は、ほぼ同等の称賛を獲得した。
densus et brevis et semper instans sibi Thucydides, dulcis et candidus et fusus Herodotus;
トゥキュディデスは凝縮され、簡潔で、常に自らに迫り、ヘロドトスは心地よく、明晰で、流麗である。
ille concitatis hic remissis adfectibus melior, ille contionibus hic sermonibus, ille vi hic voluptate.
前者は激しい感情を、後者は穏やかな感情を描くのにより優れており、前者は演説において、後者は会話において、前者は力強さにおいて、後者は悦楽において優れている。
§10.1.74Theopompus his proximus ut in historia praedictis minor, ita oratori magis similis, ut qui, antequam est ad hoc opus sollicitatus, diu fuerit orator.
テオポンポスはこれら二人に最も近いが、歴史においては上述の二人に劣るものの、演説家により似ている。 というのも彼は、この仕事に誘われる前に、長い間弁論家であったからである。
Philistus quoque meretur, qui turbae quamvis bonorum post eos auctorum eximatur, imitator Thucydidis et ut multo infirmior ita aliquatenus lucidior.
フィリストスもまた、彼らの後に続く、いくら優れているとはいえその他大勢の著者たちの群れから除外されるに値する。 彼はトゥキュディデスの模倣者であり、はるかに力強さには欠けるものの、ある程度より明快である。
Ephorus, ut Isocrati uisum, calcaribus eget.
エポロスは、イソクラテスが考えたように、拍車を必要としている。
§10.1.75Clitarchi probatur ingenium, fides infamatur.
クレイタルコスは、その才能は認められているが、信憑性は悪評を立てられている。
longo post intervallo temporis natus Timagenes vel hoc est ipso probabilis, quod intermissam historias scribendi industriam nova laude reparavit.
はるか後になって生まれたティマゲネスは、まさにそのこと自体において称賛に値する。 すなわち、途絶えていた歴史記述の営みを新たな栄誉をもって回復したことである。
Xenophon non excidit mihi, sed inter philosophos reddendus est.
クセノポンを私は忘れたわけではないが、彼は哲学者たちの間で扱われるべきである。