§10.1.66plures eius auctores; Aristophanes tamen et Eupolis Cratinusque praecipui.
고희극의 작가는 수없이 많지만, 아리스토파네스, 에우폴리스, 크라티노스가 단연 돋보인다.
tragoedias primus in lucem Aeschylus protulit, sublimis et gravis et grandiloquus saepe usque ad vitium, sed rudis in plerisque et incompositus;
비극을 가장 먼저 세상에 내놓은 것은 아이스퀼로스로, 그는 숭고하고 엄중하며 종종 결함이 될 정도로 대언장어했지만, 많은 점에서 거칠고 정돈되지 못했다.
propter quod correctas eius fabulas in certamen deferre posterioribus poetis Athenienses permiserunt, suntque eo modo multi coronati. §10.1.67sed longe clarius illustraverunt hoc opus Sophocles atque Euripides, quorum in dispari dicendi via uter sit poeta melior, inter plurimos quaeritur;
이 때문에 아테네인들은 후대의 시인들이 그의 작품들을 수정한 후에 경연에 제출하는 것을 허락했으며, 그러한 방식으로 많은 이들이 왕관을 받았다. 하지만 소포클레스와 에우리피데스가 이 비극이라는 장르를 훨씬 더 눈부시게 빛내었으며, 서로 다른 표현 방식 속에서 둘 중 어느 시인이 더 뛰어난가에 대해서는 많은 이들 사이에서 논쟁이 되고 있다.
idque ego sane, quoniam ad praesentem materiam nihil pertinet, iniudicatum relinquo.
그리고 나는 이것이 현재의 주제와 아무런 상관이 없기 때문에 판정을 내리지 않은 채로 남겨둔다.
illud quidem nemo non fateatur necesse est, iis qui se ad agendum comparant utiliorem longe fore Euripiden. §10.1.68namque is et sermone (quod ipsum reprehendunt, quibus gravitas et cothurnus et sonus Sophocli videtur esse sublimior) magis accedit oratorio generi et sententiis densus et in iis quae a sapientibus tradita sunt paene ipsis par, et dicendo ac respondendo cuilibet eorum qui fuerunt in foro diserti comparandus;
다만, 실무(법정 변론)를 준비하는 이들에게는 에우리피데스가 훨씬 더 유용할 것이라는 점은 누구나 인정하지 않을 수 없다. 왜냐하면 그는 언어에 있어서도(소포클레스의 엄숙함과 비극 장화, 그리고 울림이 더 숭고하다고 여기는 이들이 바로 이 점을 비난하지만) 웅변적인 장르에 더 가깝고, 사상에 있어서도 조밀하며 현인들이 전한 가르침에 있어서 그들 자신과 거의 대등하며, 말하고 답변하는 데 있어 법정에서 유능했던 그 누구와도 견줄 만하기 때문이다.
in adfectibus vero cum omnibus mirus tum in iis qui miseratione constant facile praecipuus. §10.1.69hunc admiratus maxime est, ut saepe testatur, et secutus, quanquam in opere diverso, Menander, qui vel unus, meo quidem iudicio, diligenter lectus ad cuncta, quae praecipimus, effingenda sufficiat;
더욱이 감정 묘사에 있어서는 모든 감정에서 놀라울 뿐 아니라, 동정심을 자아내는 감정들에 있어서는 단연 독보적이다. 비록 다른 장르이기는 하지만 그를 가장 숭상하고 모방한 이가 메난드로스인데, 그 자신이 자주 증명하듯이, 나의 판단으로는 그 혼자만이라도 꼼꼼히 읽히기만 한다면 우리가 가르치는 모든 것을 형상화하는 데 충분할 정도이다.
ita omnem vitae imagine expressit, tanta in eo inveniendi copia et eloquendi facultas, ita est omnibus rebus, personis, adfectibus accommodatus. §10.1.70nec nihil profecto viderunt, qui orationes, quae Charisii nomini addicuntur, a Menandro scriptas putant.
그토록 그는 삶의 모든 모습을 극적인 형상 속에 담아냈으며, 그가 가진 소재 발견의 풍부함과 표현력의 재능은 매우 뛰어나서, 모든 사물과 인물, 감정에 완벽하게 적응되어 있다. 카리시우스의 이름으로 귀속되는 연설문들이 메난드로스에 의해 쓰였다고 생각하는 이들이 확실히 진실을 보지 못한 것은 아니다.
sed mihi longe magis orator probari in opere suo videtur, nisi forte aut illa iudicia, quae Epitrepontes, Epicleros, Locroe habent, aut meditationes in Psophodee, Nomothete, Hypobolimaeo non omnibus oratoriis numeris sunt absolutae. §10.1.71ego tamen plus adhuc quiddam collaturum eum declamatoribus puto, quoniam his necesse est secundum condicionem controversiarum plures subire personas, patrum, filiorum, militum, rusticorum, divitum, pauperum, irascentium, deprecantium, mitium, asperorum.
그러나 내게는 그가 자신의 작품 속에서 훨씬 더 훌륭한 연설가로 인정받는 듯이 보인다. 혹시 『조정』, 『상속녀』, 『로크리스의 여인들』에 나오는 저 재판 장면들이나 『소심한 사람』, 『입법자』, 『바꿔치기한 아이』에서의 연설 연습들이 모든 웅변적 요소를 완벽하게 갖추지 못했다고 한다면 모를까. 그럼에도 나는 그가 모의 변론가들에게 한층 더 기여할 바가 크다고 생각한다. 왜냐하면 이들은 모의 논쟁의 조건에 따라 아버지, 아들, 군인, 시골 사람, 부자, 가난한 사람, 화내는 사람, 애원하는 사람, 온화한 사람, 거친 사람 등 수많은 인물들의 역할을 맡아야 하기 때문이다.
in quibus omnibus mire custoditur ab hoc poeta decor. §10.1.72atque ille quidem omnibus eiusdem operis auctoribus abstulit nomen et fulgore quodam suae claritatis tenebras obduxit.
이 모든 인물들에서 이 시인에 의해 적절성(데코룸)이 기가 막히게 지켜지고 있다. 그리고 그는 참으로 같은 장르의 다른 모든 작가들에게서 명성을 빼앗아 갔으며, 자신의 광채가 내뿜는 눈부심으로 그들을 어둠 속에 묻어버렸다.
tamen habent alii quoque Comici, si cum venia leguntur, quaedam quae possis decerpere;
그럼에도 다른 코미디 작가들 역시 너그러운 마음으로 읽는다면 채취할 만한 것들을 가지고 있다.
et praecipue Philemon, qui ut prave sui temporis iudiciis Menandro saepe praelatus est, ita consensu tamen omnium meruit credi secundus. §10.1.73historiam multi scripsere praeclare, sed nemo dubitat longe duos ceteris praeferendos, quorum diversa virtus laudem paene est parem consecuta.
특히 필레몬이 그러한데, 그는 당시의 삐뚤어진 평가 때문에 종종 메난드로스보다 높게 평가받았으나, 모든 이들의 합의에 의해 2위로 믿어질 자격을 마땅히 갖추었다. 역사에 관해서는 많은 이들이 훌륭하게 저술했으나, 두 사람이 다른 이들보다 훨씬 더 선호되어야 한다는 점에는 아무도 의문을 품지 않는다. 그들의 서로 다른 장점은 거의 대등한 찬사를 얻었다.
densus et brevis et semper instans sibi Thucydides, dulcis et candidus et fusus Herodotus;
투키디데스는 조밀하고 간결하며 항상 스스로를 몰아붙이고, 헤로도토스는 감미롭고 명쾌하며 유려하다.
ille concitatis hic remissis adfectibus melior, ille contionibus hic sermonibus, ille vi hic voluptate. §10.1.74Theopompus his proximus ut in historia praedictis minor, ita oratori magis similis, ut qui, antequam est ad hoc opus sollicitatus, diu fuerit orator.
전자는 격앙된 감정에서, 후자는 완화된 감정에서 더 뛰어나며, 전자는 대중 연설에서, 후자는 사적인 대화에서, 전자는 힘에서, 후자는 즐거움에서 뛰어나다. 테오폼포스는 이들에 가장 가깝지만, 역사에 있어서는 앞서 언급한 두 사람보다 못하더라도, 이 일에 뛰어들기 전에 오랫동안 웅변가였기 때문에 웅변가와 더 닮았다.
Philistus quoque meretur, qui turbae quamvis bonorum post eos auctorum eximatur, imitator Thucydidis et ut multo infirmior ita aliquatenus lucidior.
필리스토스 또한 그들 뒤를 잇는 아무리 훌륭하다 한들 평범한 저자들의 무리에서 제외될 자격이 있다. 그는 투키디데스의 모방자로서 훨씬 약하기는 하지만 어느 정도 더 명료하다.
Ephorus, ut Isocrati uisum, calcaribus eget. §10.1.75Clitarchi probatur ingenium, fides infamatur.
에포로스는 이소크라테스가 생각했듯이 박차가 필요하다. 클레이타르코스는 그 재능은 인정받지만 신뢰성은 악평을 받고 있다.
longo post intervallo temporis natus Timagenes vel hoc est ipso probabilis, quod intermissam historias scribendi industriam nova laude reparavit.
오랜 시간의 간격을 두고 태어난 티마게네스는 바로 이 점만으로도 인정받을 만하다. 즉, 중단되었던 역사 서술의 노력을 새로운 찬사와 함께 회복시켰다는 점이다.
Xenophon non excidit mihi, sed inter philosophos reddendus est.
크세노폰을 내가 잊은 것은 아니지만, 그는 철학자들 사이에서 다루어져야 한다.