§10.1.109nec vero quod in quoque optimum fuit, studio consecutus est tantum;
そして実際、それぞれの作家の中に最善であったものを、彼は熱心な学習によって達成しただけではない。
sed plurimas vel potius omnes ex se ipso virtutes extulit immortalis ingenii beatissima ubertas.
むしろ、彼の不朽の才能の極めて幸福な豊穣さが、彼自身から、大部分の、あるいはむしろすべての美徳を生み出したのである。
non enim pluvias, ut ait Pindarus, aquas colligit, sed vivo gurgite exundat, dono quodam providentiae genitus, in quo totas vires suas eloquentia experiretur.
というのも、ピンダロスが言うように、彼は雨水を集めるのではなく、生き生きとした泉となって溢れ出るからであり、摂理の、ある贈り物として生まれ、その人物において、雄弁が自らのすべての力を試すほどであったからである。
§10.1.110nam quis docere diligentius, movere vehementius potest? cui tanta unquam iucunditas adfuit? ut ipsa illa quae extorquet impetrare eum credas, et cum transversum vi sua iudicem ferat tamen ille non rapi videatur, sed sequi.
というのも、誰が彼より綿密に教え、彼より激しく心を動かすことができようか。 誰にこれほど大きな心地よさがかつて備わっていただろうか。 その結果、彼が力ずくでもぎ取るまさにその事柄を、彼は懇願して得ているのだと人が信じてしまうほどであり、また、彼がその力によって裁判官を強引に連れ去るときでさえ、その裁判官は連れ去られているのではなく、自ら従っているように見えるほどである。
§10.1.111iam in omnibus quae dicit tanta auctoritas inest, ut dissentire pudeat, nec advocati studium sed testis aut iudicis adferat fidem, cum interim haec omnia, quae vix singula quisquam intentissima cura consequi posset, fluunt illaborata, et illa, qua nihil pulchrius auditum est, oratio prae se fert tamen felicissimam facilitatem.
今や、彼が語るすべてのことの中に非常に大きな権威が備わっているので、異議を唱えることが恥ずかしく思われるほどである。 そして、弁護人の熱意ではなく、証人または裁判官の信頼性を彼がもたらすほどであり、他方、その間に、最も熱心な配慮をもってしても誰一人としてその一つさえかろうじて達成しえないであろうこれらすべての事柄が、努力なしに流れ出ており、そして、それより美しいものは何も聞かれたことがないあの演説が、それにもかかわらず極めて幸福な平易さを現している。
§10.1.112quare non immerito ab hominibus aetatis suae regnare in iudiciis dictus est, apud posteros vero id consecutus, ut Cicero iam non hominis nomen, sed eloquentiae habeatur.
それゆえ、彼が同時代の人々から「法廷を支配している」と言われたのは当然のことであり、後世の人々においては、実に次のこと、すなわち「キケロ」がもはや人間の名前ではなく、雄弁そのものの名前とみなされるということを達成したのである。
hunc igitur spectemus, hoc propositum nobis sit exemplum, ille se profecisse sciat, cui Cicero valde placebit.
したがって、彼を注視しよう。 彼を私たちの掲げる模範としよう。 キケロが非常に気に入るような者は、自分が進歩したのだと知るがよい。
§10.1.113multa in Asinio Pollione inventio, summa diligentia, adeo ut quibusdam etiam nimia videatur, et consilii et animi satis;
アシニウス・ポッリオには、多くの発想があり、最高の入念さがあり(それは一部の人々には過剰とさえ思われるほどであるが)、判断力も気骨も十分にある。
a nitore et iucunditate Ciceronis ita longe abest, ut videri possit saeculo prior.
キケロの輝きと心地よさからは極めて遠く離れているため、一世代前の人のように思われうるほどである。
at Messala nitidus et candidus et quadam modo praeferens in dicendo nobilitatem suam, viribus minor.
他方、メッサラは洗練されており、明晰であり、ある意味で自らの話し方の中に高貴さを現しているが、力量においては劣っている。
§10.1.114C. vero Caesar si foro tantum vacasset, non alius ex nostris contra Ciceronem nominaretur.
しかし、ガイウス・カエサルが、もし法廷にだけ専念していたならば、私たちの人々の中から、キケロに対抗する者として彼以外の者は挙げられなかったであろう。
tanta in eo vis est, id acumen, ea concitatio, ut illum eodem animo dixisse, quo bellavit, appareat;
彼の中には非常に大きな力があり、あの鋭さがあり、あの激しさがあるので、彼が戦ったのと同じ気迫で演説したのだということが明白であるほどだ。
exornat tamen haec omnia mira sermonis, cuius proprie studiosus fuit, elegantia.
しかし、これらすべての特質を、言葉遣いの驚くべき優美さが飾っており、カエサルは特にその研究に熱心であった。
§10.1.115multum ingenii in Caelio et praecipue in accusando multa urbanitas, dignusque vir cui et mens melior et vita longior contigisset.
カエリウスには多くの才能があり、特に告発において多くの都会的な機知があった。 そして、より優れた精神とより長い寿命が与えられるに値した人物であった。
inveni qui Calvum praeferrent omnibus, inveni qui Ciceroni crederent, eum nimia contra se calumnia verum sanguinem perdidisse;
私は、カルウスをすべての人よりも好む人々を見出したし、また、キケロの言葉を信じて、彼が自分自身に対する過度な自己批判によって真の血を失ってしまったと考える人々も見出した。
sed est et sancta et gravis oratio et castigata et frequenter vehemens quoque.
しかし、彼の演説は清らかで、厳粛で、推敲されており、しばしば激しくもある。
imitator autem est Atticorum, fecitque illi properata mors iniuriam, si quid adiecturus fuit.
しかし彼はアッティカ派の模倣者であり、急ぎすぎた死は彼に害をなした、もし彼が何かを付け加えるつもりであったならば。
§10.1.116et Servius Sulpicius insignem non inmerito famam tribus orationibus meruit.
また、セルウィウス・スルピキウスは、わずか3つの演説によって、当然のことながら顕著な名声を獲得した。
multa, si cum iudicio legatur, dabit imitatione digna Cassius Severus, qui si ceteris virtutibus colorem et gravitatem orationis adiecisset, ponendus inter praecipuos foret.
カッシウス・セウェルスは、もし彼が判断力をもって読まれるならば、模倣に値する多くのものを与えてくれるだろう。 彼は、もし他の美徳に演説の色彩と厳粛さを付け加えていたならば、第一級の者たちの間に置かれるべきであったろうに。
§10.1.117nam et ingenii plurimum est in eo et acerbitas mira, et urbanitas et fervor;
というのも、彼の中には極めて多くの才能があり、驚くべき辛辣さ、都会的な機知、そして熱情があったからである。
sed plus stomacho quam consilio dedit.
しかし、彼は判断力よりも憤りに多くを与えた。
praeterea ut amari sales, ita frequenter amaritudo ipsa ridicule est.
さらに、彼の機知が辛口であるように、しばしばその辛辣さ自体が滑稽になっている。
§10.1.118sunt alii multi diserti,(quos persequi longum est.
他にも多くの雄弁な者がいるが、彼らを一人一人追うのは長くなる。
eorum quos uiderim Domitius Afer et Iulius Africanus longe praestantissimi.
私が実際に見た者たちの中では、ドミティウス・アフェルとユリウス・アフリカヌスが群を抜いて優れている。
arte ille et toto genere dicendi praeferendus et quem in numero veterum habere non timeas;
あちらは、技術と弁論の全スタイルにおいて好まれるべきであり、古人たちの数の中に加えることを恐れないような人物である。
hic concitatior, sed in cura verborum nimius et compositione nonnunquam longior et translationibus parum modicus.
こちらは、より情熱的であるが、言葉の選択に過度にこだわり、文の構成において時に冗長であり、比喩の使用において控えめさに欠ける。
erant clara et nuper ingenia.
最近でも、優れた才能の人々がいた。
§10.1.119nam et Trachalus plerumque sublimis et satis apertus fuit et quem velle optima crederes, auditus tamen maior;
というのも、トラカルスはたいてい高雅で、十分に明快であり、最善のものを望んでいると人が信じるような人物であったが、実際に聴かれたときにはいっそう偉大であった。
nam et vocis, quantam in nullo cognovi, felicitas et pronuntiatio vel scenis suffectura et decor, omnia denique ei, quae sunt extra, superfuerunt;
なぜなら、他の誰にも知ったことのないほどの声の素晴らしさ、舞台にも十分通用するほどの朗誦の技術、そして端麗な容姿など、要するに外的なすべてのものが彼には十分に備わっていたからである。
et Vibius Crispus compositus et iucundus et delectationi natus, privatis tamen causis quam publicis melior.
また、ウィビウス・クリスプスは、落ち着いていて心地よく、人を愉しませるために生まれたような人物であったが、公的な訴訟よりも私的な訴訟において優れていた。