§10.1.109nec vero quod in quoque optimum fuit, studio consecutus est tantum;
그리고 실로 그는 각각의 작가들에게서 가장 훌륭했던 점을 열정적인 학습을 통해서만 성취한 것이 아니다.
sed plurimas vel potius omnes ex se ipso virtutes extulit immortalis ingenii beatissima ubertas.
오히려 그의 불멸의 재능이 지닌 지극히 풍요로운 산출력이 그 자신으로부터 대부분의, 아니 차라리 모든 미덕들을 낳아 주었다.
non enim pluvias, ut ait Pindarus, aquas colligit, sed vivo gurgite exundat, dono quodam providentiae genitus, in quo totas vires suas eloquentia experiretur.
왜냐하면 핀다로스가 말하듯 그는 빗물을 모으는 것이 아니라 살아 숨 쉬는 샘물로서 흘러넘치기 때문이며, 섭리의 어떤 선물로서 태어나 그 인물 안에서 웅변이 자신의 모든 힘을 시험할 정도였기 때문이다.
§10.1.110nam quis docere diligentius, movere vehementius potest? cui tanta unquam iucunditas adfuit? ut ipsa illa quae extorquet impetrare eum credas, et cum transversum vi sua iudicem ferat tamen ille non rapi videatur, sed sequi.
실로 누가 그보다 더 면밀히 가르치고, 더 격렬하게 마음을 움직일 수 있겠는가? 누구에게 이토록 큰 감미로움이 언제고 존재했던 적이 있는가? 그리하여 그가 강제로 빼앗아 가는 바로 그것들을 그가 간청하여 얻어 내고 있다고 사람들이 믿게 될 정도이며, 그가 자신의 힘으로 재판관을 억지로 끌고 갈 때조차 재판관은 끌려가고 있는 것이 아니라 스스로 따르고 있는 것처럼 보일 정도이다.
§10.1.111iam in omnibus quae dicit tanta auctoritas inest, ut dissentire pudeat, nec advocati studium sed testis aut iudicis adferat fidem, cum interim haec omnia, quae vix singula quisquam intentissima cura consequi posset, fluunt illaborata, et illa, qua nihil pulchrius auditum est, oratio prae se fert tamen felicissimam facilitatem.
이제, 그가 말하는 모든 것 속에 매우 큰 권위가 깃들어 있어서 반대하기가 부끄러울 정도이다. 그리고 변호인의 열성이 아니라 증인이나 재판관의 신뢰성을 그가 가져다줄 정도이며, 한편 그동안에 이 모든 것들이, 즉 가장 집중적인 정성을 들이더라도 누구 한 사람 단 한 가지조차 겨우 성취할까 말까 한 것들이 노력 없이 흘러나오고 있으며, 그보다 더 아름다운 것은 일찍이 들린 적이 없는 저 연설이 그럼에도 불구하고 지극히 자연스러운 유창함을 보여 준다.
§10.1.112quare non immerito ab hominibus aetatis suae regnare in iudiciis dictus est, apud posteros vero id consecutus, ut Cicero iam non hominis nomen, sed eloquentiae habeatur.
그렇기 때문에 그가 동시대 사람들로부터 법정을 지배한다는 말을 들은 것은 마땅한 일이었으며, 후세 사람들에게서는 실로 이것, 즉 이제 '키케로'라는 이름이 사람의 이름이 아니라 웅변 자체의 이름으로 여겨지는 경향을 성취하였다.
hunc igitur spectemus, hoc propositum nobis sit exemplum, ille se profecisse sciat, cui Cicero valde placebit.
그러므로 이 사람을 바라보자. 이 사람을 우리의 모범으로 삼자. 키케로를 대단히 좋아할 사람은 자신이 진보했음을 깨닫게 될 것이다.
§10.1.113multa in Asinio Pollione inventio, summa diligentia, adeo ut quibusdam etiam nimia videatur, et consilii et animi satis;
아시니우스 폴리오에게는 많은 구상이 있고 최고의 면밀함이 있어서 어떤 이들에게는 그것이 과도해 보이기까지 하며, 판단력과 기개도 충분하다.
a nitore et iucunditate Ciceronis ita longe abest, ut videri possit saeculo prior.
다만 키케로의 빛남과 감미로움으로부터는 너무나 멀리 떨어져 있어서 한 세대 전의 사람처럼 보일 수 있을 정도이다.
at Messala nitidus et candidus et quadam modo praeferens in dicendo nobilitatem suam, viribus minor.
반면에 메살라는 세련되고 명석하며 말할 때 어떤 면으로 자신의 고귀함을 드러내 보이지만, 힘에서는 미치지 못한다.
§10.1.114C. vero Caesar si foro tantum vacasset, non alius ex nostris contra Ciceronem nominaretur.
그러나 가이우스 카이사르가 만약 법정에만 전념했었더라면, 우리 인물들 중에서 키케로에 대적할 자로 그 외에 다른 이는 지명되지 않았을 것이다.
tanta in eo vis est, id acumen, ea concitatio, ut illum eodem animo dixisse, quo bellavit, appareat;
그에게는 매우 커다란 힘과 그러한 날카로움, 그러한 격정이 있어서, 그가 전쟁을 치렀던 것과 똑같은 정신으로 연설했다는 점이 분명히 드러날 정도이다.
exornat tamen haec omnia mira sermonis, cuius proprie studiosus fuit, elegantia.
그러나 카이사르가 특히 공들여 연구했던, 언어의 놀라운 우아함이 이 모든 특성들을 꾸며 준다.
§10.1.115multum ingenii in Caelio et praecipue in accusando multa urbanitas, dignusque vir cui et mens melior et vita longior contigisset.
카엘리우스에게는 많은 재능이 있었고 특히 고발에 있어서 많은 재치가 있었으니, 더 나은 지성과 더 긴 수명을 가졌더라면 좋았을 마땅한 인물이었다.
inveni qui Calvum praeferrent omnibus, inveni qui Ciceroni crederent, eum nimia contra se calumnia verum sanguinem perdidisse;
나는 칼부스를 모든 사람보다 더 선호하는 사람들을 보았고, 또한 칼부스가 자신에 대한 과도한 비판 때문에 진정한 활력을 잃어버렸다는 키케로의 말을 믿는 사람들을 보았다.
sed est et sancta et gravis oratio et castigata et frequenter vehemens quoque.
그러나 그의 연설은 고결하고도 장중하며, 절제되어 있고 빈번히 격렬하기도 하다.
imitator autem est Atticorum, fecitque illi properata mors iniuriam, si quid adiecturus fuit.
그러나 그는 아티카 풍의 모방자였으며, 만약 그가 무언가를 더 보태고자 했었더라면 일찍 찾아온 죽음은 그에게 상처를 입힌 셈이다.
§10.1.116et Servius Sulpicius insignem non inmerito famam tribus orationibus meruit.
그리고 세르비우스 술피키우스는 세 편의 연설로 아주 훌륭한 명성을 얻을 자격이 있었다.
multa, si cum iudicio legatur, dabit imitatione digna Cassius Severus, qui si ceteris virtutibus colorem et gravitatem orationis adiecisset, ponendus inter praecipuos foret.
카시우스 세베루스는 만약 비판적 안목을 가지고 읽는다면 모방할 만한 많은 가치 있는 것들을 전해 줄 것인데, 만약 그가 다른 미덕들에 연설의 색채와 장중함을 보탰더라면 가장 뛰어난 이들 사이에 놓였을 것이다.
§10.1.117nam et ingenii plurimum est in eo et acerbitas mira, et urbanitas et fervor;
왜냐하면 그에게는 아주 많은 재능과 놀라운 날카로움, 그리고 재치와 열정이 있었기 때문이다.
sed plus stomacho quam consilio dedit.
그러나 그는 판단력보다 성미에 너무 많은 것을 내주었다.
praeterea ut amari sales, ita frequenter amaritudo ipsa ridicule est.
게다가 그의 위트가 날카로웠던 것처럼, 자주 그 날카로움 자체가 우스꽝스럽게 변하기도 했다.
§10.1.118sunt alii multi diserti,(quos persequi longum est.
다른 많은 유창한 이들이 있으나, 그들을 일일이 추적하는 것은 장황한 일이다.
eorum quos uiderim Domitius Afer et Iulius Africanus longe praestantissimi.
내가 본 이들 중에서는 도미티우스 아페르와 율리우스 아프리카누스가 단연 가장 뛰어나다.
arte ille et toto genere dicendi praeferendus et quem in numero veterum habere non timeas;
전자는 예술과 웅변의 모든 장르에서 우위에 두어야 하며 고대인들의 반열에 올려두는 것을 두려워하지 않을 만한 인물이다.
hic concitatior, sed in cura verborum nimius et compositione nonnunquam longior et translationibus parum modicus.
후자는 더 격정적이지만, 단어의 정성에만 너무 지나치고 문장 구성에서 때로 지나치게 길어지며 비유의 사용에 있어서 절제가 다소 부족하다.
erant clara et nuper ingenia.
최근에도 뛰어난 재능들이 있었다.
§10.1.119nam et Trachalus plerumque sublimis et satis apertus fuit et quem velle optima crederes, auditus tamen maior;
왜냐하면 트라칼루스는 대체로 숭고하고 충분히 명쾌하며 가장 훌륭한 것을 지향한다고 믿게 만드는 인물이었지만, 들려졌을 때(실제 연설을 들을 때)에는 더 위대했기 때문이다.
nam et vocis, quantam in nullo cognovi, felicitas et pronuntiatio vel scenis suffectura et decor, omnia denique ei, quae sunt extra, superfuerunt;
실로 그 누구에게서도 알지 못했던 목소리의 아름다움과 무대에서도 충분할 정도의 낭독 방식, 그리고 우아함까지, 한마디로 모든 외적인 요소들이 그에게는 차고 넘쳤다.
et Vibius Crispus compositus et iucundus et delectationi natus, privatis tamen causis quam publicis melior.
그리고 비비우스 크리스푸스는 단정하고 감미로우며 즐거움을 주기 위해 태어난 인물이었지만, 공적인 사건보다는 사적인 사건에서 더 뛰어났다.