§1.pr.14ea vero destituta infirmioribus ingeniis velut praedae fuit.
しかし、それ(道徳への配慮)が見捨てられると、より脆弱な才能を持つ人々にとって、いわば獲物となった。
inde quidam, contempto bene dicendi labore, ad formandos animos statuendasque vitae leges regressi partem quidem potiorem, si dividi posset, retinuerunt;
そこから、ある人々は、善く語ることの労苦を軽蔑し、魂を形成し生き方の掟を定めることへと立ち戻り、(もし分割できるとすれば)より優れた部分を確かに保持した。
nomen tamen sibi insolentissimum arrogaverunt, ut soli studiosi sapientiae vocarentur, quod neque summi imperatores neque in consiliis rerum maximarum ac totius administratione rei publicae clarissime versati sibi unquam vindicare sunt ausi.
しかし彼らは、自分たちだけが知恵を愛する者と呼ばれるように、極めて不遜な名前を自分たちに僭称した。 その名前は、最高の将軍たちも、最重要の事柄の審議や国家全体の運営に極めて輝かしく携わった人々も、これまでに自分たちのものと主張することを敢えてしなかったものである。
facere enim optima quam promittere maluerunt.
彼らは最高のことを約束するよりも、それを行うことを好んだからである。
§1.pr.15ac veterum quidem sapientiae professorum multos et honesta praecepisse et, ut praeceperint, etiam vixisse, facile concesserim;
そして、古代の知恵の教師たちの多くが、立派なことを教え、また彼らが教えた通りに生きたことさえをも、私は容易に認めるだろう。
nostris vero temporibus sub hoc nomine maxima in plerisque vitia latuerunt.
しかし、現代においては、この名の下に極めて大きな悪徳が、その大部分の人々のうちに隠されていた。
non enim virtute ac studiis, ut haberentur philosophi, laborabant, sed vultum et tristitiam et dissentientem a ceteris habitum pessimis moribus praetendebant.
なぜなら、彼らは哲学者とみなされるために、徳や学問によって努力していたのではなく、最悪の品行を覆い隠すために、険しい表情や陰鬱さ、他人とは異なる服装を口実として掲げていたからである。
§1.pr.16haec autem, quae velut propria philosophiae asseruntur, passim tractamus omnes.
しかし、哲学に固有のものとして主張されているこれらの事柄を、私たちは皆、いたるところで扱っている。
quis enim non de iusto, aequo ac bono, modo non et vir pessimus, loquitur? quis non etiam rusticorum aliqua de causis naturalibus quaerit? nam verborum proprietas ac differentia omnibus, qui sermonem curae habent, debet esse communis.
極めて邪悪な人でさえなければ、誰が正義や公平、善について語らないだろうか。 田舎者のうちでさえ、誰が自然の原因について何らかの問いを立てないだろうか。 言葉の正確さと違いは、言葉に配慮を持つすべての人々にとって、共通のものであるべきだからである。
§1.pr.17sed ea et sciet optime et eloquetur orator;
しかし、これらの事柄を弁論家は最もよく知り、かつ表現するだろう。
qui si fuisset aliquando perfectus, non a philosophorum scholis virtutis praecepta peterentur.
そして、もし彼がかつて完璧であったなら、徳の教えが哲学者の学派から求められることはなかっただろう。
nunc necesse est ad eos aliquando auctores recurrere, qui desertam, ut dixi, partem oratoriae artis, meliorem praesertim, occupaverunt, et velut nostrum reposcere;
しかし今は、私が言ったように、見捨てられた弁論術の部分、それも特に優れた部分を占拠したあの著者たちに時として立ち戻り、いわば我々のものを取り戻すことが必要である。
non ut nos illorum utamur inventis, sed ut illos alienis usos esse doceamus.
それは我々が彼らの発見を利用するためではなく、彼らが他人のものを利用していたのだと示すためである。
§1.pr.18sit igitur orator vir talis, qualis vere sapiens appellari possit;
それゆえ、弁論家は、真に賢者と呼ばれるにふさわしいような人物であるべきだ。
nec moribus modo perfectus (nam id mea quidem opinione, quanquam sunt qui dissentiant, satis non est) sed etiam scientia et omni facultate dicendi, qualis fortasse nemo adhuc fuerit;
品行において完璧であるだけでなく(私の意見では、異論を唱える人々はいるものの、それだけでは十分ではない)、知識と語るあらゆる能力においても完璧であるべきだ。 そのような人物は、おそらくこれまで誰もいなかったであろうが。
§1.pr.19sed non ideo minus nobis ad summa tendendum est;
しかし、だからといって、私たちが最高のものへと目指すことをやめてよいわけではない。
quod fecerunt plerique veterum, qui, etsi nondum quemquam sapientem repertum putabant, praecepta tamen sapientiae tradiderant.
このことを古代の人々の多くが行った。 彼らは、まだ誰も賢者として見出されていないと考えていたものの、それでも知恵の教えを伝授したのである。
§1.pr.20nam est certe aliquid consummata eloquentia, neque ad eam pervenire natura humani ingenii prohibet.
なぜなら、完成された雄弁術というものは確かに実在するものであり、また人間の天性の才能がそれに到達することを阻んでいるわけでもないからである。
quod si non contingat, altius tamen ibunt, qui ad summa nitentur, quam qui, praesumpta desperatione quo velint evadendi, protinus circa ima substiterint.
もしそれが実現しないとしても、自分が望む場所に到達することへの絶望をあらかじめ抱いて、ただちに最低のところにとどまってしまう人々よりも、最高のものへと努力する人々のほうが、より高くへ到達するだろう。
§1.pr.21quo magis impetranda erit venia, si ne minora quidem illa, verum operi, quod instituimus, necessaria praeteribo.
それゆえ、もし私が、あのより小さな、しかし私たちが着手した著作にとっては必要な事柄をも通り過ぎないとすれば、なおさら許しが得られねばならないだろう。
nam liber primus ea, quae sunt ante officium rhetoris, continebit.
なぜなら、第1巻は、修辞学教師の職務以前にある事柄を含むからである。
secundo prima apud rhetorem elementa et quae de ipsa rhetorices substantia quaeruntur tractabimus.
第2巻においては、修辞学教師のもとでの最初の基礎と、修辞学そのものの本質について問われる事柄を扱う。
§1.pr.22quinque deinceps inventioni (nam huic et dispositio subiungitur), quattuor elocutioni, in cuius partem memoria ac pronuntiatio veniunt, dabuntur.
続く5巻は「発想」(これには「配置」も加えられる)に、4巻は「表現」(その一部として「記憶」と「発表」が入る)に捧げられる。
unus accedet, in quo nobis orator ipse informandus est, ubi, qui mores eius, quae in suscipiendis, discendis, agendis causis ratio, quod eloquentiae genus, quis agendi debeat esse finis, quae post fine studia, quantum nostra valebit infirmitas, disseremus.
さらに1巻が加わり、その中で弁論家自身が形成されねばならない。 そこにおいて、彼の品行はどうあるべきか、訴訟を引き受け、研究し、遂行する際の方針はどうあるべきか、雄弁術のいかなる種類であるべきか、活動のいかなる目的であるべきか、引退後のいかなる研究であるべきかを、私たちの非力さが及ぶ限りにおいて論じる。
§1.pr.23his omnibus admiscebitur, ut quisque locus postulabit, docendi ratio, quae non eorum modo scientia, quibus solis quidam nomen artis dederunt, studiosos instruat et (ut sic dixerim) ius ipsum rhetorices interpretetur, sed alere facundiam, vires augere eloquentiae possit.
これらすべてに、それぞれの箇所が要求するにつれて、教授の方法が混ぜ合わされるだろう。 それは、一部の人々がそれだけに「技術」という名を与えたような事柄の知識だけでなく、学ぶ人々を教え、かつ(いわばこのように言わせてもらえるなら)修辞学の法そのものを解釈するだけでなく、流暢さを養い、雄弁術の力を増強することができるものである。
§1.pr.24nam plerumque nudae illae artes nimia subtilitatis adfectatione frangunt atque concidunt quidquid est in oratione generosius, et omnem sucum ingenii bibunt et ossa detegunt: quae ut esse et adstringi nervis suis debent, sic corpore operienda sunt.
なぜなら、多くの場合、あのむき出しの技術は、過度な緻密さへの気取りによって、弁論の中のより高貴なものをことごとく砕き、断片化してしまい、才能のあらゆる生気を飲み干し、骨をむき出しにするからである。 これらは、存在し、それ自体の筋肉で引き締められていなければならないのと同様に、肉体によって覆われていなければならない。
§1.pr.25ideoque nos non particulam illam, sicut plerique, sed quidquid utile ad instituendum oratorem putabamus, in hos duodecim libros contulimus breviter omnia demonstraturi.
それゆえ私は、多くの人々のようにあの一部分だけでなく、弁論家を教育するために有用であると考えたすべてのものを、これら12巻の書物にまとめた。 すべてを簡潔に説明するつもりである。
nam si quantum de quaque re dici potest persequamur, finis operis non reperietur.
なぜなら、それぞれの事柄について語り得る限りのことを追究するならば、著作の終わりは見出されないだろうからである。
§1.pr.26illud tamen in primis testandum est, nihil praecepta atque artes valere nisi adiuvante natura.
しかし、何よりもまず次のことを言明しておかねばならない。 天性が助けてくれない限り、教えや技術はまったく役に立たない。
quapropter ei, cui deerit ingenium, non magis haec scripta sint quam de agrorum cultu sterilibus terris.
それゆえ、天性の才能が欠けている者にとっては、これらの著作は、不毛の土地に対する農業についての著作以上に役立つものではない。
§1.pr.27sunt et alia ingenita cuique adiumenta, vox, latus patiens laboris, valetudo, constantia, decor;
また、各自に生まれつき備わっている他の補助的な要素もある。 声、労働に耐える肺、健康、毅然とした態度、品位である。
quae si modica obtigerunt, possunt ratione ampliari, sed nonnunquam ita desunt, ut bona etiam ingenii studiique corrumpant;
これらは、もし人並みに与えられているなら、訓練によって高められ得るが、時には非常に欠けているため、才能や学習の長所さえも損なってしまうほどである。
sicut et haec ipsa sine doctore perito, studio pertinaci, scribendi, legendi, dicendi multa et continua exercitatione per se nihil prosunt.
それと同様に、これら自体も、経験豊かな教師、根気強い学習、書くこと、読むこと、話すことの、多くかつ継続的な訓練がなければ、それ自体では何の役にも立たない。