§1.5.12nam duos in uno nomine faciebat barbarismos Tinga Placentinus (si reprehendenti Hortensio credimus) preculam pro pergula dicens, et immutatione cum c pro g uteretur, et transmutatione cum r praeponeret e antecedenti.
というのも、プラケンティアのティンガは(非難するホルテンシウスを信じるならば)、pergula(日よけ)の代わりにpreculaと言うことで、一つの名詞の中に二つの野蛮語法(バルバリスムス)を犯していたからである。 すなわち、gの代わりにcを用いることで変更(immutatio)を、先行するeの前にrを置くことで置換(transmutatio)を犯していた。
at in eiusdem vitii geminatione Mettoeoque Fufetioeo dicens Ennius poetico iure defenditur.
しかし、同じ悪徳の重複、すなわちMettoeoque Fufetioeo(メッテウス・フフェティウスよ、の語尾を二重にする)と言うことにおいては、エンニウスは詩的特権によって擁護される。
§1.5.13sed in prosa quoque est quaedam iam recepta immutatio.
しかし、散文においても、すでに受け入れられているいくつかの変更がある。
nam Cicero Canopitarum exercitum dicit, ipsi Canobon vocant; et Trasumennum pro Tarsumenno multi auctores, etiamsi est in eo transmutatio, vindicaverunt.
というのも、キケロはCanopitaeの軍勢と言っているが、住民自身はCanobosと呼んでおり、また多くの著作家たちが、Tarsumennusの代わりにTrasumennusという表現を、たとえその中に置換があるとしても、正当なものとして認めてきたからである。
similiter alia;
他のものも同様である。
nam sive est adsentior, Sisenna dixit adsentio multique et hunc et analogian secuti, sive illud verum est, haec quoque pars consensu defenditur.
というのも、もしadsentiorが正しいとしても、シセンナはadsentioと言い、多くの人々が彼と類推(アナロギア)に従った。 あるいは、もし後者(adsentio)が正しいとしても、この部分もまた合意によって擁護されるからである。
§1.5.14at ille pexus pinguisque doctor aut illic detractionem aut hic adiectionem putabit.
しかし、あの髪をきれいに梳かし丸々と太った教師は、前者を削除、後者を付加とみなすであろう。
quid quod quaedam, quae singula procul dubio vitiosa sunt, iuncta sine reprehensione dicuntur?
それ単独では疑いなく誤りであるいくつかのものが、結合されると非難なしに語られるというのはどういうことか。
§1.5.15nam et dua et tre diversorum generum sunt barbarismi; at duapondo et trepondo usque ad nostram aetatem ab omnibus dictum est, et recte dici Messala confirmat.
というのも、duaもtreもそれぞれ異なる種類の野蛮語法であるが、duapondoやtrepondoは我々の時代まで誰によっても言われてきたし、それが正しく言われているとメッサラは確言しているからである。
§1.5.16absurdum forsitan videatur dicere, barbarismum, quod est unius verbi vitium, fieri per numeros aut genera sicut soloecismum: scala tamen et scopa contraque hordea et mulsa, licet litterarum mutationem, detractionem, adiectionem habeant, non alio vitiosa sunt, quam quod pluralia singulariter et singularia pluraliter efferuntur;
単一の語の悪徳である野蛮語法が、破格(ソロイキスムス)のように数や性によって生じると言うことは、おそらく不条理に思われるかもしれない。 しかし、scalaやscopa、またそれとは逆にhordeaやmulsaは、たとえ文字の変更、削除、付加を含んでいるとしても、複数が単数として、また単数が複数として発音されるという点以外において誤りであるわけではない。
et gladia qui dixerunt, genere exciderunt.
また、gladiaと言った人々は、性を誤ったのである。
§1.5.17sed hoc quoque notare contentus sum, ne arti culpa quorundam pervicacium perplexae videar et ipse quaestionem addidisse.
しかし、私もまた、一部の強情な者たちの罪によって複雑にされたこの技術に、自分自身で論争を付け加えたと思われることがないように、このことを指摘するだけで満足しておく。
plus exigunt subtilitatis quae accidunt in dicendo vitia, quia exempla eorum tradi scripto non possunt, nisi cum in versus inciderunt, ut divisio Europaï Asiaï et ei contrarium vitium, quod συναίρεσιν et συναλοιφὴν Graeci vocant, nos complexionem dicamus, qualis est apud P. Varronem tum te flagrant deiectum fulmine Phaethon.
話すことにおいて生じる悪徳は、より多くの精緻さを要求する。 なぜなら、それらの例は、詩行の中に現れるときを除いて、書き言葉によって伝えることができないからである。 たとえば、分節であるEuropaïやAsiaï、およびそれと反対の悪徳で、ギリシア人がシナイレシスやシュナロイペーと呼び、我々が結合と呼ぶもの、たとえばプブリウス・ウァロにおける「そのとき、雷撃によって打ち落されたお前を[燃やす]、パエトンよ」のようである。
§1.5.18nam si esset prosa oratio, easdem litteras enuntiare veris syllabis licebat.
というのも、もし散文であったならば、それらと同じ文字を本来の音節で発音することができたからである。
praeterea quae fiunt spatio, sive cum syllaba correpta producitur, ut Italiam fato profugus, seu longa corripitur, ut unius ob noxam et furias, extra carmen non deprehendas;
さらに、音の長さによって生じるもの、すなわち、短音節が長音化される「Italiam fato profugus」や、長音節が短音化される「unius ob noxam et furias」のようなものは、詩の外部では見出すことができない。
sed nec in carmine vitia dicenda sunt.
しかし、詩の中にあっても、それらは悪徳と呼ばれるべきではない。
§1.5.19illa vero non nisi aure exiguntur, quae fiunt per sonos;
しかし、発音を通じて生じるものは、耳によってしか判定されない。
quanquam per aspirationem, sive adiicitur vitiose sive detrahitur, apud nos potest quaeri an in scripto sit vitium, si h littera est, non nota.
もっとも、気音によって生じるもの、すなわち誤って付加されるか削除されるかするものは、hが文字であって記号でないとするならば、我々においては、書くことにおける誤りであるかどうかが問われうる。
cuius quidem ratio mutata cum temporibus est saepius.
このあり方は、時代とともに実にしばしば変化してきた。
§1.5.20parcissime ea veteres usi etiam in vocalibus, cum aedos ircosque dicebant;
古人たちは、母音においてもそれを極めて稀にしか用いず、aediやirciと言っていた。
diu deinde servatum, ne consonantibus aspirarent, ut in Graccis et in triumpis;
その後長い間、子音に気音を伴わせないことが守られていた。 たとえばGracciやtriumpisのように。
erupit brevi tempore nimius usus, ut choronae, chenturiones, praechones adhuc quibusdam in inscriptionibus maneant, qua de re Catulli nobile epigramma est.
しかし短期間のうちに、過剰な使用が噴出し、choronae、chenturiones、praechonesといった表記が、今なおいくつかの碑文に残っているほどである。 このことについては、カトゥルスの有名な風刺詩がある。
§1.5.21inde durat ad nos usque vehementer et comprehendere et mihi, nam mehe quoque pro me apud antiquos tragoediarum praecipue scriptores in veteribus libris invenimus.
そこから、vehementerやcomprehendere、mihiが我々の時代まで強く残っている。 というのも、古代の(特に悲劇の)著作家たちにおいては、古い書物の中にmeの代わりにmeheという表記さえ我々は発見するからである。
§1.5.22adhuc difficilior observatio est per tenores (quos quidem ab antiquis dictos tonores comperi videlicet declinato a Graecis verbo, qui τόνους dicunt), vel adcentus, quas Graeci προσῳδίας vocant, cum acuta et gravis alia pro alia ponuntur, ut in hoc Camillus, si acuitur prima:
ピッチ(これは古人たちによってtonoresと呼ばれていたことを私は見出しているが、明らかにギリシア語のトノイを言う語から派生したものである)、あるいはアクセント(これをギリシア人はプロソーディアイと呼ぶ)による観察は、さらに困難である。 それは、鋭アクセントと平アクセントが互いに掛け違えて置かれる場合であり、たとえばCamillusという語において、最初の音節が鋭くされる場合がそうである。
§1.5.23aut gravis pro flexa, ut Cethegus, et hic prima acuta (nam sic media mutatur);
あるいは、曲アクセントの代わりに平アクセントが置かれる場合であり、たとえばCethegusにおいて、ここでも最初の音節が鋭アクセントにされる場合である(なぜなら、そうすることによって中間の音節が変化するからである)。
aut flexa pro gravi, ut Appi circumducta sequenti, quam ex duabus syllabis in unam cogentes et deinde flectentes dupliciter peccant.
あるいは、平アクセントの代わりに曲アクセントが置かれる場合であり、たとえばAppiにおいて、続く音節が引き伸ばされて発音される場合である。 人々はこれを二音節から一音節へと縮め、その後に曲アクセントを置くことで、二重に誤りを犯しているのである。