§1.5.12nam duos in uno nomine faciebat barbarismos Tinga Placentinus (si reprehendenti Hortensio credimus) preculam pro pergula dicens, et immutatione cum c pro g uteretur, et transmutatione cum r praeponeret e antecedenti.
왜냐하면 플라켄티아의 팅가는 (비난하는 호르텐시우스를 믿는다면) 'pergula'(그늘막) 대신 'precula'라고 말함으로써 하나의 명사 안에 두 가지 야만어법(바르바리스무스)을 범했기 때문이다. 즉, 'g' 대신 'c'를 사용함으로써 변경(immutatio)을, 선행하는 'e' 앞에 'r'을 놓음으로써 위치 전환(transmutatio)을 범했던 것이다.
at in eiusdem vitii geminatione Mettoeoque Fufetioeo dicens Ennius poetico iure defenditur.
그러나 동일한 악덕의 중복, 즉 'Mettoeoque Fufetioeo'라고 말하는 것에 있어서 엔니우스는 시적 특권에 의해 옹호된다.
§1.5.13sed in prosa quoque est quaedam iam recepta immutatio.
하지만 산문에서도 이미 수용된 어떤 변경이 있다.
nam Cicero Canopitarum exercitum dicit, ipsi Canobon vocant; et Trasumennum pro Tarsumenno multi auctores, etiamsi est in eo transmutatio, vindicaverunt.
왜냐하면 키케로는 'Canopitae'(카노푸스 주민들)의 군대라고 말하지만 그들 자신은 'Canobos'라 부르고, 많은 저술가들이 'Tarsumennus' 대신 'Trasumennus'라는 표현을, 설령 그 안에 위치 전환이 있을지라도 정당하다고 옹호해 왔기 때문이다.
similiter alia;
다른 것들도 마찬가지이다.
nam sive est adsentior, Sisenna dixit adsentio multique et hunc et analogian secuti, sive illud verum est, haec quoque pars consensu defenditur.
왜냐하면 'adsentior'가 맞든 시센나가 'adsentio'라고 말했고 많은 이들이 그와 유추(analogia)를 따랐으며, 혹은 후자가 맞든 이 부분 역시 합의에 의해 옹호되기 때문이다.
§1.5.14at ille pexus pinguisque doctor aut illic detractionem aut hic adiectionem putabit.
그러나 저 머리를 잘 빗고 통통하게 살이 찐 교사는 전자를 삭제로, 후자를 첨가로 여길 것이다.
quid quod quaedam, quae singula procul dubio vitiosa sunt, iuncta sine reprehensione dicuntur?
단독으로는 의심할 바 없이 잘못된 것들이 결합되었을 때 비난 없이 말해진다는 것은 어찌 된 일인가?
§1.5.15nam et dua et tre diversorum generum sunt barbarismi; at duapondo et trepondo usque ad nostram aetatem ab omnibus dictum est, et recte dici Messala confirmat.
왜냐하면 'dua'와 'tre'는 둘 다 서로 다른 종류의 야만어법이지만, 'duapondo'와 'trepondo'는 우리 시대까지 모든 이들에 의해 사용되어 왔고 메살라는 그것이 올바르게 말해진 것이라고 확언하기 때문이다.
§1.5.16absurdum forsitan videatur dicere, barbarismum, quod est unius verbi vitium, fieri per numeros aut genera sicut soloecismum: scala tamen et scopa contraque hordea et mulsa, licet litterarum mutationem, detractionem, adiectionem habeant, non alio vitiosa sunt, quam quod pluralia singulariter et singularia pluraliter efferuntur;
단일 단어의 악덕인 야만어법이 비문법(솔로이키스무스)처럼 수나 성을 통해 발생한다고 말하는 것은 어쩌면 불합리해 보일지도 모른다. 그러나 'scala'와 'scopa', 그리고 이와 반대로 'hordea'와 'mulsa'는 비록 글자의 변경, 삭제, 첨가를 포함할지라도, 복수가 단수로, 단수가 복수로 발음된다는 점 외에는 다른 이유로 잘못된 것이 아니다.
et gladia qui dixerunt, genere exciderunt.
그리고 'gladia'라고 말한 사람들은 성에서 어긋난 것이다.
§1.5.17sed hoc quoque notare contentus sum, ne arti culpa quorundam pervicacium perplexae videar et ipse quaestionem addidisse.
그러나 나 역시 완고한 어떤 이들의 잘못 때문에 복잡해진 이 기술에 내 스스로가 의문을 더한 것처럼 보이지 않도록 이 점을 언급하는 것만으로 만족하려 한다.
plus exigunt subtilitatis quae accidunt in dicendo vitia, quia exempla eorum tradi scripto non possunt, nisi cum in versus inciderunt, ut divisio Europaï Asiaï et ei contrarium vitium, quod συναίρεσιν et συναλοιφὴν Graeci vocant, nos complexionem dicamus, qualis est apud P. Varronem tum te flagrant deiectum fulmine Phaethon.
말하기에서 발생하는 악덕들은 더 많은 정밀함을 요구하는데, 왜냐하면 그것들의 예는 시행 속에 나타날 때를 제외하고는 글로 전달될 수 없기 때문이다. 예컨대 분절인 'Europaï'와 'Asiaï', 그리고 이와 반대되는 악덕으로 그리스인들이 'synaeresis'와 'synaloepha'라고 부르고 우리가 'complexio'(결합)라 부르는 것, 예컨대 푸블리우스 바로에게서 "그때 파에톤아, 번개에 맞아 떨어진 너를 그들이 [태우는구나]"라고 한 것과 같다.
§1.5.18nam si esset prosa oratio, easdem litteras enuntiare veris syllabis licebat.
왜냐하면 만일 산문 연설이었다면 동일한 글자들을 원래의 음절로 발음할 수 있었기 때문이다.
praeterea quae fiunt spatio, sive cum syllaba correpta producitur, ut Italiam fato profugus, seu longa corripitur, ut unius ob noxam et furias, extra carmen non deprehendas;
게다가 음의 길이에 의해 발생하는 것들, 즉 짧은 음절이 길어지는 'Italiam fato profugus'나 긴 음절이 짧아지는 'unius ob noxam et furias'와 같은 것은 시 밖에서는 발견할 수 없다.
sed nec in carmine vitia dicenda sunt.
그러나 시 안에서조차 그것들을 악덕이라고 불러서는 안 된다.
§1.5.19illa vero non nisi aure exiguntur, quae fiunt per sonos;
하지만 소리를 통해 일어나는 것들은 오직 귀를 통해서만 판정된다.
quanquam per aspirationem, sive adiicitur vitiose sive detrahitur, apud nos potest quaeri an in scripto sit vitium, si h littera est, non nota.
비록 기음(帯気)에 있어서 그것이 잘못 첨가되거나 삭제되는 것이 우리 언어에서 'h'가 기호가 아니라 글자라면 글쓰기에서의 악덕인지 여부가 질문될 수 있을지라도 말이다.
cuius quidem ratio mutata cum temporibus est saepius.
참으로 이것의 원리는 시대에 따라 아주 자주 변해왔다.
§1.5.20parcissime ea veteres usi etiam in vocalibus, cum aedos ircosque dicebant;
고대인들은 모음에서도 그것을 극히 드물게 사용하여 'aedi'나 'irci'라고 말하곤 했다.
diu deinde servatum, ne consonantibus aspirarent, ut in Graccis et in triumpis;
그 후 오랫동안 자음에 기음을 붙이지 않는 것이 지켜졌다. 예컨대 'Gracci'나 'triumpis'에서처럼 말이다.
erupit brevi tempore nimius usus, ut choronae, chenturiones, praechones adhuc quibusdam in inscriptionibus maneant, qua de re Catulli nobile epigramma est.
그러나 짧은 시간 안에 과도한 사용이 폭발하여 'choronae', 'chenturiones', 'praechones'가 여전히 어떤 비문들에 남아 있을 정도인데, 이 문제에 관해서 카툴루스의 유명한 풍시시가 있다.
§1.5.21inde durat ad nos usque vehementer et comprehendere et mihi, nam mehe quoque pro me apud antiquos tragoediarum praecipue scriptores in veteribus libris invenimus.
거기서부터 'vehementer'와 'comprehendere'와 'mihi'가 우리 시대까지 강하게 지속되고 있는데, 왜냐하면 우리는 옛 서적들, 특히 비극 작가들에게서 'me' 대신 'mehe'라는 표기조차 발견하기 때문이다.
§1.5.22adhuc difficilior observatio est per tenores (quos quidem ab antiquis dictos tonores comperi videlicet declinato a Graecis verbo, qui τόνους dicunt), vel adcentus, quas Graeci προσῳδίας vocant, cum acuta et gravis alia pro alia ponuntur, ut in hoc Camillus, si acuitur prima:
음의 높낮이(이것은 분명 그리스인들이 'tonoi'라고 부르는 단어에서 파생되어 고대인들에 의해 'tonores'라 불렸음을 나는 알아냈는데)나 액센트(그리스인들은 이를 'prosodiai'라고 부른다)에 의한 관찰은 훨씬 더 어렵다. 그것은 예리 액센트와 평 액센트가 서로 다른 자리에 놓이는 경우로, 예컨대 이 'Camillus'에서 첫째 음절이 예리 액센트를 받는 경우와 같다.
§1.5.23aut gravis pro flexa, ut Cethegus, et hic prima acuta (nam sic media mutatur);
혹은 곡 액센트 대신 평 액센트가 쓰이는 경우로 'Cethegus'가 그러하며, 여기서도 첫째 음절이 예리 액센트가 된다(왜냐하면 이로 인해 중간 음절이 변하기 때문이다).
aut flexa pro gravi, ut Appi circumducta sequenti, quam ex duabus syllabis in unam cogentes et deinde flectentes dupliciter peccant.
혹은 평 액센트 대신 곡 액센트가 쓰이는 경우로 'Appi'의 뒤이은 음절을 곡 액센트로 발음하는 경우이다. 사람들은 이를 두 음절에서 한 음절로 축약하고 그 다음에 곡 액센트를 줌으로써 이중으로 오류를 범하고 있다.