Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §1.2.9-1.2.19

学校教育への反論への応答と集団学習の利点

8 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

学校教育が家庭教育に劣るという反論(教師の独占、注意力の持続、個別対応の限界など)を論破し、集団教育の優位性と、将来の弁論家にとって社会性に早くから慣れることの重要性を説く。

§1.2.9verum in studiis magis vacabit unus uni.
しかし、学習においては、一人の教師が一人の生徒に対してより多くの時間を割くことができるだろう[という主張がある]。
ante omnia nihil prohibet esse illum nescio quem unum etiam cum eo, qui in scholis eruditur.
何よりもまず、学校で教育されている生徒に対しても、あのどこの誰とも知れぬ『一人の教師』が一緒にいることを妨げるものは何もない。
sed etiamsi iungi utrumque non posset, lumen tamen illud conventus honestissimi tenebris ac solitudini praetulissem.
しかし、たとえその両方を結びつけることができないとしても、私はやはり、あの極めて高潔な集会の光を、闇と孤独よりも好んだであろう。
nam optimus quisque praeceptor frequentia gaudet ac maiore se theatro dignum putat.
なぜなら、最も優れた教師は誰もが多くの聴衆を喜び、自分はより大きな劇場にふさわしいと考えるからである。
§1.2.10at fere minores ex conscientia suae infirmitatis haerere singulis et officio fungi quodam modo paedagogorum non indignantur.
これに対して、たいてい劣った教師たちは、自分の力不足を自覚しているがゆえに、個人の生徒にしがみつき、ある意味で教育係の役割を果たすことを嫌がらないのである。
§1.2.11sed praestat alicui vel gratia vel pecunia vel amicitia, ut doctissimum atque incomparabilem magistrum domi habeat: num tamen ille totum in uno diem consumpturus est? aut potest esse ulla tam perpetua discentis intentio, quae non ut visus oculorum obtutu continuo fatigetur? cum praesertim multo plus secreti temporis studia desiderent.
しかし、恩義、あるいは金銭、あるいは友情のおかげで、誰かが極めて博識で比類なき教師を家庭に持つという利点があるとしよう。 それでも、その教師は一人のために一日中を費やすだろうか。 あるいは、学ぶ者の集中力が、絶え間ない凝視によって目の視力が疲労するように、疲労しないほど持続し得るだろうか。 特に、学習というものは、一人で過ごす時間をはるかに多く必要とするのであるから。
§1.2.12neque enim scribenti, ediscenti, cogitanti praeceptor adsistit, quorum aliquid agentibus cuiuscunque interventus impedimento est.
なぜなら、文章を書いている者、暗記している者、思索している者のそばに、教師が付き添っているわけではないからであり、これらのいずれかを行っている者にとっては、誰であれその介入は妨げとなるからである。
lectio quoque non omnis nec semper praeeunte vel interpretante eget.
読書もまた、そのすべてが、あるいは常に、先導して音読する者や解釈する者を必要とするわけではない。
quando enim tot auctorum notitia contingeret? modicum ergo tempus est, quo in totum diem velut opus ordinetur ideoque per plures ire possunt etiam quae singuli tradenda sunt.
そうでなければ、いつこれほど多くの著者の知識を得ることができただろうか。 したがって、一日全体の活動がいわば整理される時間はわずかであり、それゆえに、個々の生徒に伝えられるべき事柄であっても、複数の生徒を巡って行われることが可能なのである。
§1.2.13pleraque vero hanc condicionem habent, ut eadem voce ad omnes simul perferantur Taceo de partitionibus et declamationibus rhetorum quibus certe quantuscunque numerus adhibeatur, tamen unusquisque totum feret.
しかし、大部分の事柄は、同じ声によって同時に全員に伝えられるという性質を持っている。 修辞学者の区分や演習弁論については言うまでもない。 これらにおいては、確かにどれほど多くの人数が配されようとも、一人一人がその全体を受け取るのである。
§1.2.14non enim vox illa praeceptoris ut cena minus pluribus sufficit, sed ut sol universis idem lucis calorisque largitur.
なぜなら、あの教師の声は、夕食のように人数が多いと不足するようなものではなく、太陽のように全員に同じ光と熱を惜しみなく与えるからである。
grammaticus quoque si de loquendi ratione disserat, si quaestiones explicet, historias exponat, poemata enarret, tot illa discent quot audient.
文法学者もまた、もし彼が話し方について論じ、問題を説明し、歴史を解説し、詩を講釈するならば、聴く者と同じ数だけの人間が、それらの事柄を学ぶことになるだろう。
§1.2.15at enim emendationi praelectionique numerus obstat.
しかし、「添削や朗読指導には、人数が障害となる」と言う人がいるかもしれない。
sit incommodum, (nam quid fere undique placet?) mox illud comparabimus commodis.
それが不都合であるとしよう(すべての点で満足のいくものなど、ほとんど存在しないのだから)。 まもなく、私たちはその不都合を利益と比較することにしよう。
nec ego tamen eo mitti puerum volo, ubi negligatur.
とはいえ、私は少年が放置されるような場所に送られることを望んでいるわけではない。
sed neque praeceptor bonus maiore se turba, quam ut sustinere eam possit, oneraverit;
しかし、優れた教師であれば、自分が対処し切れないほどの過度な人数で自らを苦しめることはないだろう。
et in primis ea habenda cura est, ut is omni modo fiat nobis familiariter amicus, nec officium in docendo spectet sed adfectum.
そして何よりも、その教師があらゆる方法で私たちにとって親しい友人となり、教えるにあたって義務感ではなく愛情に目を向けるように、配慮がなされなければならない。
§1.2.16ita nunquam erimus in turba.
そうすれば、私たちは決して群衆の中に埋もれることはないだろう。
nec sane quisquam litteris saltem leviter imbutus eum, in quo studium ingeniumque perspexerit, non in suam quoque gloriam peculiariter fovebit.
そして実際、学問に少しでも染まった者であれば誰しも、熱意と才能を見出した生徒を、自分自身の栄誉のためにも特に愛情を込めて育てるものである。
et ut fugiendae sint magnae scholae (cui ne ipsi quidem rei adsentior, si ad aliquem merito concurritur), non tamen hoc eo valet, ut fugiendae sint omnino scholae.
また、たとえ大規模な学校を避けるべきだとしても(私は、もし誰か優れた人物のもとに人々が当然のように集まっているならば、そのこと自体にも同意しないのであるが)、だからといって、学校そのものを完全に避けるべきだということにはならない。
aliud est enim vitare eas, aliud eligere.
なぜなら、学校を避けることと、選ぶこととは、別物だからである。
§1.2.17et si refutavimus quae contra dicuntur, iam explicemus, quid ipsi sequamur.
こうして、反対意見を論駁したのであるから、今や私たち自身がどのような考えに従っているのかを説明することにしよう。
§1.2.18ante omnia futurus orator, cui in maxima celebritate et in media rei publicae luce vivendum est, adsuescat iam a tenero non reformidare homines neque illa solitaria et velut umbratica vita pallescere.
何よりもまず、将来の弁論家は、極めて多くの人々が集まる場所や、国家の活動のただ中で生きなければならないのであるから、幼い頃からすでに、人々を恐れないこと、そしてあの孤独で、いわば日陰の生活によって青ざめたりしないことに慣れるべきである。
excitanda mens et adtollenda semper est, quae in eiusmodi secretis aut languescit et quendam velut in opaco situm ducit, aut contra tumescit inani persuasione;
精神は常に鼓舞され、高められなければならない。 精神というものは、そのような人目のない環境においては、衰退して日陰でカビが生えるような状態になるか、あるいは逆に、うぬぼれによって膨れ上がってしまうからである。
necesse est enim nimium tribuat sibi, qui se nemini comparat.
自分を誰とも比較しない者は、自分自身を過大評価せざるを得ないからである。
§1.2.19deinde cum proferenda sunt studia, caligat in sole et omnia nova offendit, ut qui solus didicerit quod inter multos faciendum est.
さらに、学んだ成果を公に披露しなければならなくなったとき、太陽の光の下で目がくらみ、すべての新しいことに戸惑うことになる。 多くの人々の間で行われなければならない事柄を、一人で学んできた者のように。

語釈・文法注

  1. §1.2.9praetulissem — 接続法過去完了(1人称単数形)。反実仮想の帰結を示し、「(仮に両立が不可能であったとしても)私なら〜を選んだであろうに」というニュアンスを表す。
  2. §1.2.11quae non ... fatigetur — 関係代名詞 quae に導かれる接続法(fatigetur)の節で、指示副詞 tam と相関して結果のニュアンスを持つ制限的な関係節(「〜しないほどそのような…」)。
  3. §1.2.12impedimento est — 「阻害(目的・結果)の与格」として機能する名詞。agentibus(行為者を示す与格)と組み合わさり、いわゆる二重与格構文(「〜にとって妨げとなる」)を構成している。
  4. §1.2.18necesse est enim nimium tribuat sibi — 非人称表現 necesse est(〜が不可避である)に、接続詞 ut を伴わない接続法 tribuat が直接接続する構文。「〜が自分に多くを帰すことは避けられない」の意。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §1.2.9-1.2.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:1.2.9-1.2.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。