Humanitext Reader

クインティリアヌス · 弁論家の教育 §1.12.1-1.12.9

少年期における複数科目の並行学習の可能性と利点

35 / 366 箇所 · ラテン語

要旨

少年が複数の学問を同時に並行して学ぶことができるかという疑問に対し、著者は人間の精神の敏捷性や変化を好む性質、また琴弾きや演説家の同時処理能力を例に挙げ、複数の学習の並行がむしろ効果的であると論じる。さらに、幼少期の高い学習能力と疲労に対する耐性を指摘し、同時学習を提唱する。

§1.12.1quaeri solet, an, etiamsi discenda sint haec, eodem tempore tamen tradi omnia et percipi possint.
これらの事柄を学ぶべきだとしても、それらすべてを同時に教え、理解させることが可能なのか、しばしば疑問に付される。
negant enim quidam, quia confundatur animus ac fatigetur tot disciplinis in diversum tendentibus, ad quas nec mens nec corpus nec dies ipse sufficiat, et si maxime patiatur hoc aetas robustior, pueriles annos onerari non oporteat.
というのも、相反する方向に進む非常に多くの学問によって精神が混乱し、疲弊してしまい、それらに対しては精神も身体も、そして一日という時間そのものも十分ではないし、より頑健な年齢ならこれに耐えられるとしても、少年の歳月に負荷をかけるべきではない、と言って否定する人々がいるからである。
§1.12.2sed non satis perspiciunt, quantum natura humani ingenii valeat;
しかし彼らは、人間の精神の性質がいかに強力であるかを十分に理解していない。
quae ita est agilis ac velox, sic in omnem partem, ut ita dixerim, spectat, ut ne possit quidem aliquid agere tantum unum, in plura vero non eodem die modo, sed eodem temporis momento vim suam intendat.
精神の性質は、いわばあらゆる方向に向けられるほど極めて機敏で迅速であり、ただ一つのことだけを行うことはできず、むしろ同じ日というだけでなく、同じ一瞬のうちに、複数のことへとその力を向けるのである。
§1.12.3an vero citharoedi non simul et memoriae et sono vocis et plurimis flexibus serviunt, cum interim alios nervos dextra percurrunt, alios laeva trahunt, continent, praebent, ne pes quidem otiosus certam legem temporum servat, et haec pariter omnia?
それとも、竪琴弾きは、右手でいくつかの弦を素早く弾き、左手で他の弦を引っ張り、止め、解き放ち、足さえも休むことなく一定の拍子の法則を守り、これらすべてを等しく行っている間、記憶と声の響きと極めて多くの声の屈折に、同時に仕えているのではないだろうか。
§1.12.4quid? nos agendi subita necessitate deprehensi nonne alia dicimus, alia providemus, cum pariter inventio rerum, electio verborum, compositio, gestus, pronuntiatio, vultus, motus desiderentur? quae si velut sub uno conatu tam diversa parent simul, cur non pluribus curis horas partiamur? cum praesertim reficiat animos ac reparet varietas ipsa, contraque sit aliquanto difficilius in labore uno perseverare.
また、私たちは突然の弁論の必要性に直面したとき、内容の考案、語彙の選択、構成、身振り、朗読、表情、動きが同時に求められる中で、あることを語りながら別のことを予測しているのではないだろうか。 もしこれほど多様な事柄が、いわば一回の試みの下で同時に準備されるのであれば、なぜ一日の時間をより多くの学問に分配しないのだろうか。 特に、多様性そのものが精神を爽快にし、回復させるのであり、逆に一つの労苦に固執し続けることの方がいくらか困難だからである。
ideo et stilus lectione requiescit, et ipsius lectionis taedium vicibus levatur.
それゆえ、執筆も読書によって休息を得るし、読書自体の退屈も交互に行うことによって和らげられる。
§1.12.5quamlibet multa egerimus, quodam tamen modo recentes sumus ad id quod incipimus.
いかに多くのことを行ったとしても、私たちはやはり、新しく始めることに対してはある意味で新鮮な状態にある。
quis non obtundi potest, si per totum diem cuiuscunque artis unum magistrum ferat? mutatione recreabitur sicut in cibis, quorum diversitate reficitur stomachus et pluribus minore fastidio alitur.
もし一日中、いかなる技術であれ、一人の教師の授業だけを受けるとしたら、誰が鈍り切ってしまわずにいられるだろうか。 変化によって人は回復するのであり、それは食べ物において、その多様性によって胃が回復し、多くの種類を食べる方が嫌悪感も少なく栄養となるのと同様である。
§1.12.6aut dicant isti mihi, quae sit alia ratio discendi.
あるいは、彼らは学ぶための他の方法がどのようなものか私に言うべきである。
grammatico soli deserviamus, deinde geometrae tantum, omittamus interim quod didicimus? mox transeamus ad musicum, excidant priora? et cum Latinis studebimus litteris, non respiciamus ad Graecas, et, ut semel finiam, nihil faciamus nisi novissimum?
文法家だけに師事し、次に幾何学者だけに師事して、その間学んだことを忘れてしまうべきだろうか。 すぐに音楽家へと移り、前のことは消え去るべきだろうか。 そしてラテン語の文学を学ぶときにはギリシア語に目を向けず、一度で終わらせるために、最も新しいこと以外は何もしないべきだろうか。
§1.12.7cur non idem suademus agricolis, ne arva simul et vineta et oleas et arbustum colant, ne pratis et pecoribus et hortis et alvearibus avibusque accommodent curam? cur ipsi aliquid forensibus negotiis, aliquid desideriis amicorum, aliquid rationibus domesticis, aliquid curae corporis, nonnihil voluptatibus cotidie damus? quarum nos una res quaelibet nihil intermittentes fatigaret.
なぜ私たちは農民に対しても同じように、畑と葡萄園とオリーブ園と果樹園を同時に耕さないように、あるいは牧草地と家畜と庭園と蜂の巣と鳥たちに配慮を向けないように勧めないのだろうか。 なぜ私たち自身が、法廷の仕事にいくらか、友人の要望にいくらか、家庭の会計にいくらか、身体のケアにいくらか、そして毎日快楽に少なからず時間を割いているのだろうか。 それらのうち、どの義務であれ一つでも絶え間なく続ければ、私たちは疲弊してしまうだろう。
adeo facilius est multa facere quam diu.
それほどまでに、多くのことを行う方が、同じことを長く行うよりも容易なのである。
§1.12.8illud quidem minime verendum est, ne laborem studiorum pueri difficilius tolerent, neque enim ulla aetas minus fatigatur.
少年たちが学業の労苦をより困難に耐えるのではないかという懸念は、まったく無用である。 というのも、いかなる年齢もこれほど疲れないからである。
mirum sit forsitan, sed experimentis deprehendas.
おそらく不思議に思われるかもしれないが、経験によって気づくことになるだろう。
§1.12.9nam et dociliora sunt ingenia, priusquam obduruerunt.
なぜなら、精神は固くなる前の方がより教えやすいからである。
id vel hoc argumento patet, quod intra biennium, quam verba recte formare potuerunt, quamvis nullo instante, omnia fere loquuntur;
このことは、彼らが言葉を正しく形作ることができるようになってから二年の間に、誰も促さなくても、ほぼすべての言葉を話すようになるという議論によっても明らかである。
at noviciis nostris per quot annos sermo Latinus repugnat.
これに対して、私たちの新参の奴隷たちは、何年経ってもラテン語の対話に抵抗を示す。
magis scias, si quem iam robustum instituere litteris coeperis, non sine causa dici παιδομαθεῖς eos, qui in sua quidque arte optime faciant.
すでに成長した者に読み書きを教え始めれば、それぞれの技術において最も優れた成果を上げる人々が、理由なく「幼少期に学んだ者たち」と呼ばれるのではないということを、よりよく知るであろう。

語釈・文法注

  1. 1.12.1etiamsi discenda sint — 譲歩節 `etiamsi` に導かれる動形容詞(受動未来分詞)と `esse` の接続法現在 `sint` を用いた接続法構文。「これらを学ばねばならないとしても」という仮定的な譲歩を表す。
  2. 1.12.3ne pes quidem otiosus certam legem temporum servat — `ne... quidem`(〜さえも…ない)が主語の形容詞 `otiosus`(退屈な、仕事のない)を修飾し、全体として「足さえも休んでいるのではなく、一定の拍子を保つ」という強い肯定の意味を二重否定的に表す。
  3. 1.12.4quae si — 文頭の接続関係代名詞 `quae` であり、前文で並挙された弁論に必要な諸要素(`inventio`, `electio` など)を指し、`si` 節の中で主語となっている。
  4. 1.12.6dicant isti — 3人称複数の命令的(要求)接続法 `dicant`。「彼ら(これに反対する人々)をして私に言わしめよ」の意。指示代名詞 `isti` は、対話や論争において「そちらの、そいつら」と相手方を少し軽蔑、あるいは客観的に指すニュアンスを持つ。
  5. 1.12.9intra biennium, quam — `intra biennium postquam`(〜してから2年以内に)と同義の構成。関係詞 `quam` が時間を表す名詞 `biennium` を伴って接続詞的に機能し、「言葉を正しく形成できるようになってから二年のうちに」という意味になる。
  6. 1.12.9noviciis nostris — 「新しく連れてこられた奴隷たちに」の意。`novicius` は、ローマの家庭に新しく購入されて入ってきた外国生まれの奴隷を指し、ラテン語の習得に苦労する対比の例として与格で用いられている。

この箇所を引用する

クインティリアヌス, 弁論家の教育 §1.12.1-1.12.9. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:1.12.1-1.12.9

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。