Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.9.1-9.9.19

無権限の保証の無効性と当事者引き渡しの論証

447 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ポストゥミウスは、自分たちを直ちに引き渡し、神聖不可侵である護民官たちも退任後に引き渡すべきであると主張し、民衆の命令なき保証が国家を拘束しないことを論じる。

§9.9.1Tum Postumius “interea dedite” inquit “profanos nos, quos salva religione potestis;
するとポストゥミウスが言った。 「ひとまず、宗教的義務を損なうことなくあなたがたがそうし得る我々俗人(神聖不可侵でない者たち)を引き渡すがよい。
dedetis deinde et istos sacrosanctos, cum primum magistratu abierint, sed,
その後で、かの神聖不可侵な者たちをも、彼らが職務を退き次第、引き渡すがよい。
§9.9.2si me audiatis, priusquam dedantur, hic in comitio virgis caesos, hanc iam ut intercalatae poenae usuram habeant.
だが、もし私の言葉を聞き入れてくださるなら、彼らが引き渡される前に、ここ民会広場で鞭打つのがよい。 彼らがこれを、今や延期された刑罰の利息として受け取るように。
§9.9.3nam quod deditione nostra negant exsolvi religione populum, id istos magis, ne dedantur, quam quia ita se res habeat, dicere quis adeo iuris fetialium expers est, qui ignoret?
というのも、我々の引き渡しによって民衆が宗教的義務から解放されないと彼らが否定していること、それを彼ら自身が引き渡されないようにするために言っている(実態がそうであるからではなく)のだということは、フェティアリス神官の法にこれほど疎く、これを知らない者が誰かいるだろうか。
§9.9.4neque ego infitias eo, patres conscripti, tam sponsiones quam foedera sancta esse apud eos homines, apud quos iuxta divinas religiones fides humana colitur;
国父たちよ、神聖な宗教と並んで人間の信義が重んじられる人々の間では、保証も条約も同様に神聖であることを私は否定しない。
sed iniussu populi nego quicquam sanciri posse, quod populum teneat.
しかし私は、民衆の命令なしには、民衆を拘束するようないかなるものも承認され得ないと主張する。
§9.9.5an, si eadem superbia, qua sponsionem istam expresserunt nobis Samnites, coegissent nos verba legitima dedentium urbes nuncupare, deditum populum Romanum vos, tribuni, diceretis et hanc urbem, templa, delubra, fines, aquas Samnitium esse?
それとも、もしサムニウム人が、我々からかの保証を搾り取ったのと同じ傲慢さをもって、都市を引き渡す者の正式な誓いの言葉を唱えるよう我々に強要していたならば、護民官たちよ、あなたがたはローマの民衆が引き渡されたと言い、この都市、神殿、聖所、領土、水がサムニウム人のものになったと言うのだろうか。
§9.9.6omitto deditionem, quoniam de sponsione agitur;
引き渡しについては、今は保証が問題になっているのであるから、言及を避ける。
quid tandem, si spopondissemus urbem hanc relicturum populum Romanum? si incensurum? si magistratus, si senatum, si leges non habiturum? si sub regibus futurum? di meliora, inquis.
では一体、もし我々が、ローマの民衆がこの都市を立ち退くであろうと保証していたならどうなるか。 あるいは火を放つであろうと。 あるいは政務官も、元老院も、法律も持たなくなるであろうと。 あるいは王たちの支配下に置かれるであろうと。 『神々がより良きことをもたらしてくださるように』と君は言う。
atqui non indignitas rerum sponsionis vinculum levat:
しかし、事柄の不名誉さは保証の拘束力を軽くしはしない。
§9.9.7si quid est, in quod obligari populus possit, in omnia potest.
もし民衆が何らかのことに縛られ得するのであれば、すべてのことに縛られ得るのである。
et ne illud quidem, quod quosdam forsitan moveat, refert, consul an dictator an praetor spoponderit.
そして、ひょっとすると一部の人々の心を動かすかもしれないあのこと、すなわち、保証したのが執政官なのか、独裁官なのか、あるいは法務官なのかということも、重要ではない。
§9.9.8et hoc ipsi etiam Samnites iudicaverunt, quibus non fuit satis consules spondere, sed legatos, quaestores, tribunos militum spondere coegerunt.
そしてこのことはサムニウム人自身も判断していた。 彼らにとっては執政官が保証するだけでは十分ではなく、使節、財務官、軍事護民官にも保証することを強要したからだ。
nec a me nunc quisquam quaesiverit,
そして今、誰も私に問い尋ねるべきではない。
§9.9.9quid ita spoponderim, cum id nec consulis ius esset, nec illis spondere pacem, quae mei non erat arbitrii, pro vobis, qui nihil mandaveratis, possem.
なぜ私がそのように保証したのかと。 それが執政官の権利でもなく、また、私の裁量にはなかった和平を、何も委任していなかったあなたがたに代わって、彼らに対して保証することが私にはできなかったというのに。
§9.9.10nihil ad Caudium, patres conscripti, humanis consiliis gestum est: di inmortales et vestris et hostium imperatoribus mentem ademerunt.
国父たちよ、カウディウムにおいては、人間の計画によっては何一つ行われなかった。 不死なる神々が、あなたがたの将軍たちからも敵の将軍たちからも理性を奪い去ったのだ。
§9.9.11nec nos in bello satis cavimus, et illi male partam victoriam male perdiderunt, dum vix locis, quibus vicerant, credunt, dum quacumque condicione arma viris in arma natis auferre festinant.
我々も戦争において十分に警戒しなかったし、彼らも不当に手に入れた勝利を無様に失った。 彼らが自分たちの勝利した場所をほとんど信じられず、また、どのような条件であれ、戦うために生まれた男たちから武器を奪うことを急ぐあまりに。
§9.9.12an, si sana mens fuisset, difficile illis fuit, dum senes ab domo ad consultandum accersunt, mittere Romam legatos? cum senatu, cum populo de pace ac foedere agere? tridui iter expeditis erat;
それとも、もし正気であったなら、長老たちを相談のために家から呼び寄せている間に、ローマに使節を送ることは彼らにとって困難だっただろうか。 元老院と、そして民衆と、和平や条約について交渉することは? 軽装の者にとって(ローマまでは)三日の旅程であったのに。
§9.9.13interea in indutiis res fuisset, donec ab Roma legati aut victoriam illis certam aut pacem adferrent.
その間、ローマからの使節が、彼らに確実な勝利か、あるいは和平をもたらすまでは、事態は休戦状態にあっただろう。
ea demum sponsio esset, quam populi iussu spopondissemus.
それこそが、我々が民衆の命令によって保証したはずの保証であっただろう。
§9.9.14sed neque vos tulissetis, nec nos spopondissemus, nec fas fuit alium rerum exitum esse, quam ut illi velut somnio laetiore, quam quod mentes eorum capere possent,
しかし、あなたがたもそれを認めなかったであろうし、我々も保証しなかったであろう。 また、事態が次のような結末以外のものになることは神意に反していた。
§9.9.15nequiquam eluderentur et nostrum exercitum eadem, quae inpedierat, fortuna expediret, vanam victoriam vanior inritam faceret pax, sponsio interponeretur, quae neminem praeter sponsorem obligaret.
すなわち、彼らが彼らの心が受け入れられる以上の喜ばしい夢のようなものによって、虚しく欺かれ、我々の軍隊を、それを窮地に陥れたのと同じ運命が救い出し、空しい勝利をさらに空しい和平が無効にし、保証人以外の誰も縛らない保証が挟み込まれる、という結末以外になることは。
§9.9.16quid enim vobiscum, patres conscripti, quid cum populo Romano actum est? quis vos appellare potest, quis se a vobis dicere deceptum? hostis an civis? hosti nihil spopondistis, civem neminem spondere pro vobis iussistis.
国父たちよ、あなたがたに対して、あるいはローマ民衆に対して、一体何が交渉されたというのか。 誰があなたがたに責任を問うことができるか。 誰があなたがたによって欺かれたと言い得るか。 敵か、それとも市民か。 敵に対してあなたがたは何一つ保証しなかったし、市民の誰に対してもあなたがたに代わって保証することを命じなかった。
§9.9.17nihil ergo vobis nec nobiscum est, quibus nihil mandastis, nec cum Samnitibus, cum quibus nihil egistis.
したがって、あなたがたは何何の委任も行わなかった我々とも、何の交渉も行わなかったサムニウム人とも、いかなる関わりもない。
§9.9.18Samnitibus sponsores nos sumus rei satis locupletes in id, quod nostrum est, in id, quod praestare possumus, corpora nostra et animos: in haec saeviant, in haec ferrum, in haec iras acuant.
サムニウム人に対して、我々保証人は、我々のものであるもの、すなわち我々が提供し得るもの――我々の肉体と魂――について、十分に資力のある保証人である。 これらに対して彼らは猛威を振るうがよい。 これらに向けて鉄刃を、これらに向けて怒りを研ぎ澄ますがいい。
§9.9.19quod ad tribunos attinet, consulite, utrum praesens deditio eorum fieri possit an in diem differatur;
護民官たちに関する限りは、彼らの即時の引き渡しが可能なのか、それとも後日に延期されるべきなのかを審議されるがよい。
nos interim, T. Veturi vosque ceteri, vilia haec capita luendae sponsioni feramus et nostro supplicio liberemus Romana arma.
その間、ティトゥス・ウェトゥリウス、そしてあなたがた他の者たちよ、我々はこの取るに足りない命を、保証を償うために差し出し、我々の処罰によってローマの武器を解放しよう。

語釈・文法注

  1. §9.9.1salva religione — 「宗教的義務を損なうことなく」という意味の奪格絶対。「宗教的義務(religio)が守られた状態で」という付帯状況・条件を表す。
  2. §9.9.2virgis caesos — 分詞 `caesos` の後に、文脈から引き渡しを意味する `dedatis` などの動詞、あるいは当為を表す表現が省略されている。「彼らを鞭で打った上で[引き渡すべきだ]」と補って解釈する。
  3. §9.9.3nam quod deditione nostra negant exsolvi religione populum, id istos magis, ne dedantur, quam quia ita se res habeat, dicere — 構造の複雑な一文。全体の骨格は `nam ... id ... dicere quis adeo iuris fetialium expers est, qui ignoret?`(…と彼らが言っていることを知らないほどフェティアリス法に疎い者がいるだろうか)である。`quod` 節は主題を示し、主節の `id`(対格不定詞 `dicere` の目的語的要素)によって受けられている。
  4. §9.9.9quid ita spoponderim, cum id nec consulis ius esset, nec illis spondere pacem, quae mei non erat arbitrii, pro vobis — 間接疑問節 `quid ita spoponderim` に対し、理由・譲歩の `cum` 節が続いている。`cum` 節内の主動詞は `esset` と `possem` であり、その中に関係節 `quae mei non erat arbitrii`(私の裁量にはなかった[和平])が挿入されている。
  5. §9.9.14nec fas fuit alium rerum exitum esse, quam ut illi... — 否定を伴う非人称表現 `nec fas fuit`(神意に反していなかった、すなわち神意であった)に、比較の `quam` を伴う結果・名詞節の `ut` 節が続いている。「〜以外の結末になることは神意に反していた(=〜という結末になることこそが神意であった)」という強い限定を示す構文である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.9.1-9.9.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.9.1-9.9.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。