§9.45.1P. Sulpicio Saverrione P. Sempronio Sopho consulibus Samnites, seu finem seu dilationem belli quaerentes, legatos de pace Romam misere.
プブリウス・スルピキウス・サウェッリオとプブリウス・センプロニウス・ソフスが執政官のとき、サムニウム人は、戦争の終結かあるいは延期を求めて、平和に関する使節をローマに送った。
§9.45.2quibus suppliciter agentibus responsum est, nisi saepe bellum parentes pacem petissent Samnites, oratione ultro citro habita de pace transigi potuisse;
彼らが哀願するように交渉した際、「もしサムニウム人が、しばしば戦争を準備しながら平和を求めたのでなかったなら、双方で対話がなされることで平和の妥協が成立し得たであろう。
nunc, quando verba vana ad id locorum fuerint, rebus standum esse.
しかし今や、これまでのところ言葉が虚しいものであった以上、事実(行動)によって示されなければならない」と返答された。
§9.45.3P. Sempronium consulem cum exercitu brevi in Samnio fore;
また、「執政官プブリウス・センプロニウスがまもなく軍勢とともにサムニウムに入るであろう。
eum, ad bellum pacemne inclinent animi, falli non posse;
彼らの心が戦争と平和のどちらに傾いているのかについて、彼が欺かれることはあり得ない。
§9.45.4conperta omnia senatui relaturum;
確かめられたすべてのことを彼は元老院に報告するであろう。
decedentem ex Samnio consulem legati sequerentur.
サムニウムから立ち去る執政官に使節たちは従うべきである」とされた。
eo anno cum pacatum Samnium exercitus Romanus benigne praebito commeatu peragrasset, foedus antiquum Samnitibus redditum.
同年に、ローマの軍勢が、好意的に提供された食糧を伴って、平定されたサムニウムを隈なく歩いたとき、かつての同盟条約がサムニウム人に再び与えられた。
ad Aequos inde, §9.45.5veteres hostes, ceterum per multos annos sub specie infidae pacis quietos, versa arma Romana, quod incolumi Hernico nomine missitaverant simul cum iis Samniti auxilia §9.45.6et post Hernicos subactos universa prope gens sine dissimulatione consilii publici ad hostes desciverat;
それから、古い敵でありながら、何年もの間、信頼の置けない平和を装って静穏を保っていたアイクィ人へと、ローマの兵器が向けられた。 なぜなら、ヘルニキ人の名(勢力)がまだ健在であったときに、彼らとともにサムニウム人へ繰り返し援助を送っていたからであり、そして、ヘルニキ人が服従させられた後には、部族のほぼ全体が公の決定を隠すことなしに敵の側に寝返っていたからである。
§9.45.7et postquam icto Romae cum Samnitibus foedere fetiales venerant res repetitum, temptationem aiebant esse, ut terrore incusso belli Romanos se fieri paterentur, quod quanto opere optandum foret, Hernicos docuisse, cum, quibus licuerit, suas leges Romanae civitati praeoptaverint; §9.45.8quibus legendi, quid mallent, copia non fuerit, pro poena necessariam civitatem fore.
また、ローマでサムニウム人との間に条約が結ばれた後、フェティアレス神官たちが賠償を要求しに来たとき、彼らはそれが、戦争の恐怖を吹き込んで自分たちがローマ人になることを受け入れさせるための試みにすぎないと主張した。 それがどれほど望ましいことであるかはヘルニキ人が教え示した通りであり、(ヘルニキ人は)それが許されたときには、ローマの市民権よりも自分たちの法をより望んだというのに、どちらを望むかを選ぶ機会が与えられなかった者たちにとって、強制的な市民権は罰に等しいものとなるであろうと(主張した)。
ob haec vulgo in conciliis iactata populus Romanus bellum fieri Aequis iussit;
集会においてこれらが広く吹聴されたため、ローマの人民はアイクィ人に対して戦争が引き起こされることを命じた。
§9.45.9consulesque ambo ad novum profecti bellum quattuor milia a castris hostium consederunt.
そして、両執政官は新たな戦争へと出発し、敵の宿営地から四マイル離れた場所に陣を構えた。
§9.45.10Aequorum exercitus, ut qui suo nomine permultos annos inbelles egissent, tumultuario similis, sine ducibus certis, sine imperio, trepidare.
アイクィ人の軍勢は、自らの名において多くの年月の間、戦争を行わずに過ごしてきた者たちであるから、急ごしらえの軍勢に似て、決まった指導者もなく、統制もなく、狼狽していた。
§9.45.11alii exeundum in aciem, alii castra tuenda censent;
ある者たちは戦列を整えて出撃すべきだと考え、他の者たちは宿営地を守るべきだと考える。
movet plerosque vastatio futura agrorum ac deinceps cum levibus praesidiis urbium relictarum excidia;
多くの者を動揺させたのは、農地が将来荒廃することと、それに続いて、手薄な守備隊とともに残されることになる都市群が破壊されることであった。
§9.45.12itaque postquam inter multas sententias una, quae omissa cura communium ad respectum suarum quemque rerum vertit,
こうして、多くの意見の中から、共同の配慮を捨て去って、各自を自身の事柄への配慮へと向けさせるような一つの意見が、聞かれた。
§9.45.13est audita, ut prima vigilia diversi e castris ad deportanda omnia tuendasque moenibus urbes abirent, cuncti eam sententiam ingenti adsensu accepere.
それは、第一交代見張りの時間に、四方八方へ宿営地から出発し、すべての財産を運び出し、都市を城壁で守るために立ち去るべきだというものであった。 全員がその意見を多大な賛同をもって受け入れた。
§9.45.14palatis hostibus per agros prima luce Romani signis prolatis in acie consistunt et, ubi nemo obvius ibat, pleno gradu ad castra hostium tendunt.
敵が農地を通って四散したとき、夜明けにローマ人は軍旗を進めて戦列を作って立ち、誰も立ち向かって来ないのを見ると、急ぎ足で敵の宿営地へと向かった。
§9.45.15ceterum postquam ibi neque stationes pro portis nec quemquam in vallo nec fremitum consuetum castrorum animadverterunt, insolito silentio moti metu insidiarum subsistunt.
しかし、そこで門の前の歩哨も、土塁の上の誰も、宿営地のいつものざわめきも気づかなかったとき、異様な静けさに動揺し、待ち伏せを恐れて立ち止まった。
§9.45.16transgressi deinde vallum cum deserta omnia invenissent, pergunt hostem vestigiis sequi.
その後、土塁を越えて、すべてが放棄されているのを見つけると、彼らは足跡をたどって敵を追跡し始めた。
sed vestigia in omnes aeque ferentia partes, ut in dilapsis passim, primo errorem faciebant;
しかし、あちこちに霧散した者たちの足跡であるため、あらゆる方向に等しく伸びている足跡は、最初は混乱を生じさせた。
§9.45.17post per exploratores conpertis hostium consiliis ad singulas urbes circumferendo bello unum et triginta oppida intra dies quinquaginta omnia oppugnando ceperunt, quorum pleraque diruta atque incensa, nomenque Aequorum prope ad internecionem deletum.
のちに斥候によって敵の計画が確かめられると、個々の都市へと戦争を巡らせることによって、五十日の間に三十一の町を、すべて攻撃することによって占領した。 それらの大部分は破壊され、火を放たれ、アイクィ人の名はほぼ根絶やしにされて消滅した。
de Aequis triumphatum;
アイクィ人に対して凱旋式が挙行された。
§9.45.18exemploque eorum clades fuit, ut Marrucini, Marsi, Paeligni, Frentani mitterent Romam oratores pacis petendae amicitiaeque.
そして彼らの破滅は、マッルキニ人、マルシ人、パエリグニ人、フレンタニ人が平和と友情を求めるために使節をローマに送るような、見せしめとなった。
his populis foedus petentibus datum.
同盟条約を求めるこれら諸部族に対して、それが与えられた。