§9.45.1P. Sulpicio Saverrione P. Sempronio Sopho consulibus Samnites, seu finem seu dilationem belli quaerentes, legatos de pace Romam misere.
푸블리우스 술피키우스 사베리오와 푸블리우스 셈프로니우스 소푸스가 집정관일 때, 삼니움인들은 전쟁의 종결이나 연기를 바라며 평화에 관한 사절을 로마로 보냈다.
§9.45.2quibus suppliciter agentibus responsum est, nisi saepe bellum parentes pacem petissent Samnites, oratione ultro citro habita de pace transigi potuisse;
애원하듯 교섭하는 그들에게 다음과 같이 답변이 내려졌다. "만일 삼니움인들이 종종 전쟁을 준비하면서 평화를 간청했던 것이 아니었다면, 양측 간에 대화를 나눔으로써 평화에 관한 타결이 이루어질 수 있었을 것이다.
nunc, quando verba vana ad id locorum fuerint, rebus standum esse.
하지만 이제는 언어가 지금까지 헛된 것에 불과했으니, 사실(행동)로써 판단해야 한다.
§9.45.3P. Sempronium consulem cum exercitu brevi in Samnio fore;
집정관 푸블리우스 셈프로니우스가 조만간 군대를 거느리고 삼니움에 당도할 것이다.
eum, ad bellum pacemne inclinent animi, falli non posse;
그들의 마음이 전쟁과 평화 중 어느 쪽으로 기울어 있는지에 대해 그가 속을 리는 없다.
§9.45.4conperta omnia senatui relaturum;
그는 파악된 모든 사실을 원로원에 보고할 것이다.
decedentem ex Samnio consulem legati sequerentur. eo anno cum pacatum Samnium exercitus Romanus benigne praebito commeatu peragrasset, foedus antiquum Samnitibus redditum.
삼니움에서 철수하는 집정관의 뒤를 사절들이 따라가도록 하라." 그해에 로마 군대가 삼니움인들로부터 호의적으로 제공된 식량을 얻으며 평정된 삼니움 땅을 두루 통과한 후, 삼니움인들에게 예전의 동맹 조약이 다시 허용되었다.
ad Aequos inde, §9.45.5veteres hostes, ceterum per multos annos sub specie infidae pacis quietos, versa arma Romana, quod incolumi Hernico nomine missitaverant simul cum iis Samniti auxilia §9.45.6et post Hernicos subactos universa prope gens sine dissimulatione consilii publici ad hostes desciverat;
그 뒤에, 오랜 적이면서도 수년 동안 불신으로 가득 찬 평화의 기치 아래 조용히 지내던 아이퀴인들에게로 로마의 칼날이 향했다. 그 이유는 헤르니키인의 명세가 온전했을 때 그들과 연합하여 삼니움인들에게 반복해서 원조군을 보냈기 때문이고, 헤르니키인들이 복속된 뒤에는 부족 거의 전체가 공적인 결정을 숨김없이 드러내며 적들의 편으로 배반해 돌아섰기 때문이었다.
§9.45.7et postquam icto Romae cum Samnitibus foedere fetiales venerant res repetitum, temptationem aiebant esse, ut terrore incusso belli Romanos se fieri paterentur, quod quanto opere optandum foret, Hernicos docuisse, cum, quibus licuerit, suas leges Romanae civitati praeoptaverint;
또한 로마에서 삼니움인들과 조약이 맺어진 후 페티알레스 사제들이 배상을 요구하러 왔을 때, 그들은 그것이 전쟁의 공포를 불어넣어 자신들이 로마인이 되도록 용인하게 만들려는 시험에 불과하다고 주장했다. 그것이 얼마나 바랄 만한 일인지는 헤르니키인들이 가르쳐 주었으니, 그들은 그것이 허용되었을 때 로마 시민권보다 자신들의 법을 더 원했다는 것이다.
§9.45.8quibus legendi, quid mallent, copia non fuerit, pro poena necessariam civitatem fore.
자신들이 무엇을 더 원하는지 선택할 기회가 주어지지 않은 이들에게 강제적인 시민권은 벌과 다름없을 것이라고 했다.
ob haec vulgo in conciliis iactata populus Romanus bellum fieri Aequis iussit;
집회에서 이러한 말들이 널리 떠돌자, 로마 인민은 아이퀴인들을 상대로 전쟁이 개시되도록 명령했다.
§9.45.9consulesque ambo ad novum profecti bellum quattuor milia a castris hostium consederunt.
그리고 두 집정관 모두 새로운 전쟁터로 출발하여 적의 진영에서 사 마일 떨어진 곳에 진을 쳤다.
§9.45.10Aequorum exercitus, ut qui suo nomine permultos annos inbelles egissent, tumultuario similis, sine ducibus certis, sine imperio, trepidare.
아이퀴인의 군대는 자신들의 이름으로 수년 동안 전쟁을 겪지 않은 채 지냈던 이들인지라, 오합지졸과 다름없었고 확실한 지도자도 사령권도 없이 우왕좌왕하고 있었다.
§9.45.11alii exeundum in aciem, alii castra tuenda censent;
어떤 이들은 전투 대열로 나아가야 한다고 주장했고, 다른 이들은 진영을 지켜야 한다고 보았다.
movet plerosque vastatio futura agrorum ac deinceps cum levibus praesidiis urbium relictarum excidia;
대다수의 마음을 흔든 것은 앞으로 있을 농지의 황폐화와 뒤이어 박약한 수비대만을 남겨두고 떠난 도시들이 차례로 겪게 될 파괴였다.
§9.45.12itaque postquam inter multas sententias una, quae omissa cura communium ad respectum suarum quemque rerum vertit, §9.45.13est audita, ut prima vigilia diversi e castris ad deportanda omnia tuendasque moenibus urbes abirent, cuncti eam sententiam ingenti adsensu accepere.
그리하여 여러 의견 중에서 공동의 일에 대한 배려를 저버리고 각자의 사정에만 관심을 쏟게 만드는 단 하나의 의견이 제시되었을 때, 즉 초경에 각자 진영에서 흩어져 모든 재산을 실어 나르고 성벽으로 도시를 수호하기 위해 떠나야 한다는 주장에 이르렀을 때, 모든 이들이 그 의견을 엄청난 찬성으로 받아들였다.
§9.45.14palatis hostibus per agros prima luce Romani signis prolatis in acie consistunt et, ubi nemo obvius ibat, pleno gradu ad castra hostium tendunt.
적이 들판으로 사분오열 흩어졌을 때, 동틀 무렵 로마인들은 군기를 앞세우고 전투 대열로 섰으며, 아무도 대항해 오지 않자 군보를 재촉하여 적의 진영으로 향했다.
§9.45.15ceterum postquam ibi neque stationes pro portis nec quemquam in vallo nec fremitum consuetum castrorum animadverterunt, insolito silentio moti metu insidiarum subsistunt.
그러나 그곳에서 문 앞의 초소도, 성벽 위의 그 어떤 사람도, 진영 특유의 떠들썩함도 감지되지 않자, 낯선 고요함에 동요하며 매복의 두려움으로 인해 발걸음을 멈추었다.
§9.45.16transgressi deinde vallum cum deserta omnia invenissent, pergunt hostem vestigiis sequi.
이윽고 성벽을 넘어 모든 곳이 버려져 있음을 확인하자, 발자국을 따라 적을 추적하기 시작했다.
sed vestigia in omnes aeque ferentia partes, ut in dilapsis passim, primo errorem faciebant;
그러나 발자국이 사방으로 흩어진 자들의 흔적답게 모든 방향으로 똑같이 뻗어 있어, 처음에는 갈팡질팡하게 만들었다.
§9.45.17post per exploratores conpertis hostium consiliis ad singulas urbes circumferendo bello unum et triginta oppida intra dies quinquaginta omnia oppugnando ceperunt, quorum pleraque diruta atque incensa, nomenque Aequorum prope ad internecionem deletum.
나중에 척후를 통해 적의 계획을 알아낸 후, 각 도시로 전쟁을 확대해 가며 오십 일 안에 서른한 개의 성읍을 모두 공성전으로 함락시켰다. 그중 대부분은 허물어지고 불태워졌으며, 아이퀴인의 이름은 거의 멸절 단계에 이르러 소멸했다.
de Aequis triumphatum;
아이퀴인들을 상대로 개선식을 거행했다.
§9.45.18exemploque eorum clades fuit, ut Marrucini, Marsi, Paeligni, Frentani mitterent Romam oratores pacis petendae amicitiaeque.
그리고 그들의 참화는 본보기가 되어, 마루키니인, 마르시인, 펠리그니인, 프렌타니인들이 평화와 우호 관계를 맺기 위해 로마로 사절을 보내게 만들었다.
his populis foedus petentibus datum.
조약을 청해 온 이들 부족에게 조약이 허락되었다.