Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.44.1-9.44.16

サムニウム軍の撃滅とボウィアヌムの占領

482 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

独裁官の下で執政官選挙が実施されポストゥミウスとミヌキウスが選出され、両者はサムニウムで別個に作戦を開始したのち合流してサムニウム軍を撃滅、ボウィアヌムを占領して凱旋式を挙げた。

§9.44.1dictatorem idem annus habuit P. Cornelium Scipionem cum magistro equitum P. Decio Mure.
同年は、独裁官としてプブリウス・コルネリウス・スキピオを、騎兵長官としてプブリウス・デキウス・ムスを戴いた。
§9.44.2ab his, propter quae creati erant, comitia consularia habita, quia neuter consulum potuerat bello abesse.
彼らによって、彼らが選出された目的であった執政官選挙が開催された。 執政官のどちらも戦争から離れることができなかったからである。
creati consules L. Postumius, Ti. Minucius.
選出された執政官はルキウス・ポストゥミウスとティベリウス・ミヌキウスであった。
hos consules Piso Q. Fabio et P. Decio suggerit, §9.44.3biennio exempto, quo Claudium Volumniumque et Cornelium cum Marcio consules factos tradidimus.
ピソは、これら二人の執政官をクィントゥス・ファビウスとプブリウス・デキウスの次に置いている、二年を省略して。 その二年間には、クラウディウスとウォルムニウス、およびコルネリウスとマルキウスが執政官になったと我々が伝えた期間である。
§9.44.4memoriane fugerit in annalibus digerendis, an consulto binos consules, falsos ratus, transcendent, incertum est.
年代記を整理するにあたって、彼の記憶から抜け落ちていたのか、それとも、偽りであると考えて意図的に二組の執政官を飛び越したのかは不確かである。
§9.44.5eodem anno in campum Stellatem agri Campani Samnitium incursiones factae.
同年、カンパーニア地方のステッラス平原にサムニウム人の侵入があった。
§9.44.6itaque ambo consules in Samnium missi cum diversas regiones, Tifernum Postumius, Bovianum Minucius petisset, Postumi prius ductu ad Tifernum pugnatum.
それゆえ両執政官がサムニウムへ派遣された。 彼らは別々の目的地を目指し、ポストゥミウスはティフェルヌム、ミヌキウスはボウィアヌムへと向かったが、まずポストゥミウスの指揮のもとでティフェルヌムにて戦いが行われた。
§9.44.7alii haud dubie Samnites victos ac viginti milia hominum capta tradunt, alii Marte aequo discessum, §9.44.8et Postumium, metum simulantem, nocturno itinere clam in montes copias abduxisse, hostes secutos duo milia inde locis munitis et ipsos consedisse.
ある者たちはサムニウム人が疑いなく敗北して二万人が捕らえられたと伝え、他の者たちは勝敗が決せず撤退し、ポストゥミウスは恐怖を装って夜間の行軍で密かに山の中へ退却し、敵がそれを追って、そこから二マイル離れた防備の固い場所に彼ら自身も陣を構えたと伝えている。
§9.44.9consul, ut stativa tuta copiosaque — et ita erant — petisse videretur, postquam et munimentis castra firmavit et omni apparatu rerum utilium instruxit, §9.44.10relicto firmo praesidio de vigilia tertia, qua duci proxime potest, expeditas legiones ad collegam, et ipsum adversus alios sedentem, ducit.
執政官は、安全で物資の豊富な常設宿営地を――実際その通りであったのだが――求めたように見せるため、陣地を防壁で固めてあらゆる必要な物資を備え終えたのち、強固な守備隊を残して第三交代見張りの時間に、最も近くを進めるルートを通って、軽装の軍団を同僚のもとへと率いて行った。 同僚もまた別の敵に対峙して動かずに陣を構えていた。
§9.44.11ibi auctore Postumio Minucius cum hostibus signa confert, et, cum anceps proelium in multum diei processisset, tum Postumius integris legionibus defessam iam aciem hostium inproviso invadit.
そこでポストゥミウスの勧めにより、ミヌキウスは敵と交戦し、勝敗の行方が見えない戦闘が日中の遅くまで進んだとき、そこでポストゥミウスが温存していた軍団で、すでに疲弊していた敵の戦列に不意に襲いかかった。
§9.44.12itaque cum lassitudo ac vulnera fugam quoque praepedissent, occidione occisi hostes, signa unum et viginti capta atque inde ad castra Postumi perrectum.
こうして、疲労と負傷が退却をも妨げたため、敵は徹底的に殺戮され、21の軍旗が奪われ、そこからポストゥミウスの宿営地へと進軍した。
§9.44.13ibi duo victores exercitus perculsum iam fama hostem adorti fundunt, fugantque;
そこで二つの勝利した軍勢は、すでに噂によって恐怖に陥っていた敵を攻撃し、打ち破って敗走させた。
§9.44.14signa militaria sex et viginti capta et imperator Samnitium Statius Gellius multique alii mortales et castra utraque capta.
26の軍旗が奪われ、サムニウム人の指揮官スタティウス・ゲッリウスおよび多くの人々が捕らえられ、双方の宿営地が占領された。
et Bovianum urbs postero die coepta oppugnari brevi capitur, magnaque gloria rerum gestarum consules triumpharunt.
そしてボウィアヌムの都市は、翌日包囲が開始されてまもなく陥落した。 執政官たちはこの偉大な業績の栄誉とともに凱旋式を挙行した。
Minucium consulem, §9.44.15cum vulnere gravi relatum in castra, mortuum quidam auctores sunt et M. Fulvium in locum eius consulem suffectum.
ミヌキウス執政官については、重傷を負って宿営地に運ばれ、死亡したと伝える作家たちもおり、M・フルウィウスが彼の代わりに補充執政官に選出されたとする。
et ab eo, cum ad exercitum Minuci missus esset, Bovianum captum.
そして彼によって、ミヌキウスの軍隊へ派遣されたのち、ボウィアヌムが占領されたとする。
§9.44.16eodem anno Sora, Arpinum, Cesennia recepta ab Samnitibus.
同年、ソラ、アルピヌム、ケセンニアがサムニウム人から取り戻された。
Herculis magnum simulacrum in Capitolio positum dedicatumque.
ヘルクレスの巨大な像がカピトリウムに設置され、奉献された。

語釈・文法注

  1. 9.44.2propter quae creati erant — 関係代名詞の中性複数対格 quae の先行詞は、直前の内容(執政官選挙の開催 comitia consularia habita)という単一の任務全体を指すか、あるいは「それらの目的のために」という意味で先行詞の指示代名詞 ea が省略されたものである。
  2. 9.44.4transcendent — 多くの写本や校訂本では transcenderit(単数・完了接続法・間接疑問)と修正される箇所である。主語は前文の年代記作家 Piso(ピソ)。写本の読みである 3人称複数形 transcendent のままであれば、年代記作家たち一般を主語と考えることも可能だが、文脈上はピソ個人の飛び越し行為(二組の執政官の記載省略)を指している。
  3. 9.44.6petisset — 接続詞 cum が導く歴史的従属節において、主語 ambo consules が複数であるのに対し、動詞 petisset は単数形(接続法過去完了)をとる。これは、各執政官が個別に異なる目的地(ポストゥミウスはティフェルヌム、ミヌキウスはボウィアヌム)を目指したという個別的動作を反映した一種の破格(意味的一致 constructio ad sensum)である。
  4. 9.44.12occidione occisi — 同一語根の名詞(occidio)の奪格と動詞(occidere)の完了分詞を組み合わせた、ラテン語の古風で強調的な表現(同族奪格の強調用法)。「徹底的な破壊によって殺戮された」「完全に壊滅させられた」という極限の状況を表す。
  5. 9.44.14Minucium consulem — この対格句は 14 節の末尾に置かれており、一見すると文脈上孤立しているように見えるが、実際には次節 15 の mortuum [esse] quidam auctores sunt(ミヌキウス執政官が死亡したと伝える作家たちもいる)という対格不定詞句の主語対格として機能しており、節の境界を越えて係っている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.44.1-9.44.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.44.1-9.44.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。