Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.43.1-9.43.26

ヘルニキ人平定と両執政官によるサムニウム軍撃破

481 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ヘルニキ人との戦争において執政官マルキウスは速やかに勝利を収め、その後サムニウムで苦戦していた同僚コルネリウスの援護に赴き、両軍の協力によりサムニウム軍を完膚なきまでに破った。戦後、ヘルニキ各部族への処遇が決定され、様々な内政活動がローマで行われた。

§9.43.1in Samnio quoque, quia decesserat inde Fabius, novi motus exorti.
サムニウムでもまた、ファビウスがそこから去ったために、新たな動揺が起こった。
Calatia et Sora praesidiaque, quae in iis Romana erant, expugnata, et in captivorum corpora militum foede saevitum.
カラティアとソラ、およびそれらの場所にあったローマの守備隊が攻略され、捕虜となった兵士たちの身体に対して惨い虐待が行われた。
§9.43.2itaque eo P. Cornelius cum exercitu missus; Marcio novi hostes — iam enim Anagninis Hernicisque aliis bellum iussum erat — decernuntur.
それゆえそこへプブリウス・コルネリウスが軍とともに派遣され、マルキウスには新しい敵が割り当てられた――すでにアナグニア人および他のヘルニキ人に対して戦争が命令されていたからである。
§9.43.3primo ita omnia opportuna loca hostes inter consulum castra interceperunt, ut pervadere expeditus nuntius non posset
最初、敵は執政官たちの宿営地の間のあらゆる要衝を遮断したため、軽装の伝令すら通り抜けることができなかった。
§9.43.4et per aliquot dies incerti rerum omnium suspensique de statu alterius uterque consul ageret Romamque is metus manaret, adeo ut omnes iuniores sacramento adigerentur atque ad subita rerum duo iusti scriberentur exercitus.
そして数日間にわたり、双方の執政官がすべての状況に不確かであり、互いの状態について不安を抱えながら過ごし、その恐怖がローマにまで流れ込んだ。 その結果、すべての若者が軍事宣誓を課され、緊急の事態に備えて二つの正規軍が編成された。
§9.43.5ceterum Hernicum bellum nequaquam pro praesenti terrore ac vetusta gentis gloria fuit.
しかしながら、ヘルニキ人との戦争は、現に抱かれていた恐怖や、その部族の古くからの名声には到底及ばないものであった。
§9.43.6nihil usquam dictu dignum ausi, trinis castris intra paucos dies exuti, triginta dierum indutias ita, ut ad senatum Romam legatos mitterent, pacti sunt semestri stipendio frumentoque et singulis in militem tunicis.
彼らはどこにおいても語るに値することを何ら敢行せず、数日のうちに3つの宿営地から追い払われ、ローマの元老院に使節を送るという条件で、半年分の給与と糧食、および兵士一人あたり1枚ずつのチュニックを代償として、30日間の休戦を合意した。
§9.43.7ab senatu ad Marcium reiecti, cui senatus consulto permissum de Hernicis erat, isque eam gentem in deditionem accepit.
彼らは元老院からマルキウスのもとへ送り返された。 彼には元老院決議によってヘルニキ人についての決定権が委ねられていたからである。 そして彼はこの部族を降伏させた。
et in Samnio alter consul superior viribus, locis inpeditior erat.
一方サムニウムでは、もう一人の執政官が兵力では勝っていたものの、地形においてはより困難な状況にあった。
§9.43.8omnia itinera obsaepserant hostes saltusque pervios ceperant, ne qua subvehi commeatus possent;
敵はすべての経路を塞ぎ、通過可能な峠を占拠して、いかなる場所からも兵糧が運び込まれないようにしていた。
neque eos, cum cotidie signa in aciem consul proferret, elicere ad certamen poterat,
執政官が毎日戦列に軍旗を繰り出しても、彼らを戦闘へと誘い出すことはできなかった。
§9.43.9satisque apparebat neque Samnitem certamen praesens nec Romanum dilationem belli laturum.
そして、サムニウム人は目下の決戦に耐えられず、ローマ人は戦争の遅延に耐えられないであろうということが、十分に明らかであった。
§9.43.10Adventus Marci, qui Hernicis subactis maturavit collegae venire auxilio, moram certaminis hosti exemit.
ヘルニキ人を服従させたのち、同僚の援助に駆けつけるのを急いだマルキウスの到来が、敵から戦闘引き延ばしの猶予を奪った。
§9.43.11nam ut qui ne alteri quidem exercitui se ad certamen credidissent pares, coniungi utique passis duos consulares exercitus nihil crederent superesse spei, advenientem inconposito agmine Marcium adgrediuntur.
というのも、ただ一つの軍勢に対してさえ自分たちが戦闘において互角であるとは信じていなかった彼らは、二つの執政官軍の合流を許してしまえば、もはや希望は全く残らないと信じていたため、隊列を整えずに到着しつつあるマルキウスを攻撃したのである。
§9.43.12raptim conlatae sarcinae in medium, et, prout tempus patiebatur, instructa acies.
携帯品は急いで中央に集められ、時間が許す限りで戦列が整えられた。
clamor primum in stativa perlatus, dein conspectus procul pulvis tumultum apud alterum consulem in castris fecit;
叫び声がまず常設宿営地に届き、次いで遠くに見えた砂煙が、もう一人の執政官の宿営地に動揺をもたらした。
§9.43.13isque confestim arma capere iussis raptimque eductis in aciem militibus transversam hostium aciem atque alio certamine occupatam invadit clamitans summum flagitium fore,
そして彼は直ちに兵士たちに武器を取るよう命じ、急いで戦列を整えて引き出し、側面を露出し別の戦闘に没頭している敵の戦列を攻撃した。 彼は、次のように叫び続けた。
§9.43.14si alterum exercitum utriusque victoriae conpotem sinerent fieri nec ad se sui belli vindicarent decus.
これは最大の恥辱となるであろう、もしもう一方の軍隊が双方の勝利を手に入れるのを許し、自分たちの戦争の栄誉を自らのものとして主張しないならば、と。
qua impetum dederat, §9.43.15perrumpit aciemque per mediam in castra hostium tendit et vacua defensoribus capit atque incendit.
彼が突撃をかけた場所で、彼は敵の戦列を突破し、その中央を通って敵の宿営地へと進み、守備兵のいないそこを占領して火を放った。
§9.43.16quae ubi flagrantia Marcianus miles conspexit et hostes respexere, tum passim fuga coepta Samnitium fieri;
マルキウスの兵士たちがそれらの燃え盛るのを目にし、敵が振り返ってそれを見たとき、その時サムニウム人の至る所への敗走が始まった。
sed omnia obtinet caedes, nec in ullam partem tutum perfugium est.
しかし虐殺があらゆる場所を支配し、いかなる方向にも安全な避難所はなかった。
§9.43.17iam triginta milibus hostium caesis signum receptui consules dederant colligebantque in unum copias in vicem inter se gratantes, cum repente visae procul hostium novae cohortes, quae in supplementum scriptae fuerant, integravere caedem.
すでに敵の三万人が殺され、執政官たちは撤退の合図を送り、互いに祝い合いながら兵力を一箇所に集めていたが、そのとき突然、遠くに、増援として徴募されていた敵の新しい歩兵大隊が見え、彼らが虐殺を再開させた。
§9.43.18in quas nec iussu consulum nec signo accepto victores vadunt, malo tirocinio inbuendum Samnitem clamitantes.
勝者たちは、執政官の命令も合図の受け取りもなしに彼らに向かって進み、サムニウム人には手痛い初陣を経験させねばならぬと叫び続けた。
§9.43.19indulgent consules legionum ardori, ut qui probe scirent novum militem hostium inter perculsos fuga veteranos ne temptando quidem satis certamini fore.
執政官たちは軍団兵の熱意を容認した。 彼らは、敵の新兵は、敗走によって恐怖にかられた古参兵たちの中にあっては、戦いを試みることさえできず、戦闘に耐えられないであろうということを十分に知っていたからである。
nec eos opinio fefellit;
そして、その予測は彼らを裏切らなかった。
omnes Samnitium copiae, §9.43.20veteres novaeque, montes proximos fuga capiunt.
サムニウム人のすべての軍勢は、古参も新兵も、敗走して近くの山々へと逃れた。
eo et Romana erigitur acies, nec quicquam satis tuti loci victis est, et de iugis, quae ceperant, funduntur;
ローマの戦列もそこへ登り、敗者には十分に安全な場所はどこにもなく、彼らは占拠した尾根からも追い散らされた。
iamque una voce omnes pacem petebant.
そして今や全員が異口同音に和平を求めた。
§9.43.21tum trium mensum frumento imperato et annuo stipendio ac singulis in militem tunicis ad senatum pacis oratores missi.
そこで3ヶ月分の糧食、1年分の給与、および兵士一人あたり1枚ずつのチュニックを課した上で、和平の使節が元老院へ送られた。
Cornelius in Samnio relictus;
コルネリウスはサムニウムに残された。
§9.43.22Marcius de Hernicis triumphans in urbem rediit, statuaque equestris in foro decreta est, quae ante templum Castoris posita est.
マルキウスはヘルニキ人に対する凱旋式を挙行して都市に帰還し、フォルムに騎馬像が建てられることが決定され、それはカストルの神殿の前に設置された。
§9.43.23Hernicorum tribus populis, Aletrinati Verulano Ferentinati, quia maluerunt quam civitatem, suae leges redditae, conubiumque inter ipsos, quod aliquamdiu soli Hernicorum habuerunt, permissum.
ヘルニキ人の3つの部族、すなわちアレトリウム人、ウェルラエ人、フェレンティヌム人には、彼らがローマ市民権よりも自らの法を望んだため、彼ら自身の法が返還された。 そして彼らの間での通婚権が認められた。 これはしばらくの間、彼らだけがヘルニキ人の中で有していたものである。
§9.43.24Anagninis quique alii arma Romanis intulerant civitas sine suffragii latione data, concilia conubiaque adempta et magistratibus praeterquam sacrorum curatione interdictum.
アナグニア人および他のローマに武器を向けた者たちには、投票権なしの市民権が与えられ、民会と通婚権は奪われ、政務官たちは祭祀の管理以外の職務を禁止された。
§9.43.25eodem anno aedes Salutis a C. Iunio Bubulco censore locata est, quam consul bello Samnitium voverat.
同年、サルス(救済)の神殿が、監察官ガイウス・ユニウス・ブブルクスによって請負契約に出された。 これは彼が執政官のときにサムニウム戦争において誓約したものであった。
ab eodem collegaque eius M. Valerio Maximo viae per agros publica inpensa factae.
彼と同僚のマルクス・ウァレリウス・マクシムスによって、公費で地方の道路が建設された。
§9.43.26et cum Carthaginiensibus eodem anno foedus tertio renovatum, legatisque eorum, qui ad id venerant, comiter munera missa.
また同年、カルタゴ人との同盟条約が3回目に更新され、そのためにやって来た彼らの使節たちには丁重に贈り物が送られた。

語釈・文法注

  1. 9.43.4subita rerum — 中性複数形容詞の名詞化(`subita`)に、部分属格(`rerum`)が結合した表現。「突然の事態、予期せぬ緊急事態」を意味する。
  2. 9.43.11ut qui... credidissent... crederent — 主観的理由または性格特性を表す関係節構文(`ut qui` + 接続法)。接続法過去完了 `credidissent` および接続法未完了過去 `crederent` は、いずれも「彼ら(サムニウム人)は〜な人々であったので」という内的理由を示す。
  3. 9.43.18malo tirocinio inbuendum Samnitem — 間接話法における対格不定詞構文で、動形容詞(未来受動分詞)の `inbuendum (esse)` の主語が対格の `Samnitem` である。`tirocinium` は「初陣、最初の訓練」を意味し、奪格の `malo tirocinio` は手段・方法を表す。「サムニウム人には不吉な(手痛い)初陣を経験させねばならない」の意。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.43.1-9.43.26. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.43.1-9.43.26

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。