Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.42.1-9.42.11

アッリファエの戦いとヘルニキ人の蜂起

480 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ファビウスの命令権が延長される一方で、同僚のウォルムニウスはサルレンティニ人との戦いで勝利を収める。前執政官ファビウスはアッリファエでサムニウム人を破り、捕虜としたヘルニキ人の処遇を巡って、アレトリウム等を除くヘルニキ人がローマに宣戦布告する。

§9.42.1Fabius, alienae sortis victor belli, in suam provinciam exercitum reduxit.
他人の管轄であった戦争の勝者となったファビウスは、軍を自身の任務地へと引き返した。
§9.42.2itaque ei ob res tam feliciter gestas, sicut priore anno populus continuaverat consulatum, ita senatus in insequentem annum, quo Ap. Claudius, L. Volumnius consules fuerunt, prorogavit maxime Appio adversante imperium.
それゆえ、彼が実に見事に果たした業績のために、前年に民衆が彼の執政官職を継続させたのと同様に、元老院は、アッピウス・クラウディウスとルキウス・ウォルムニウスが執政官となった翌年に向けて、アッピウスが最も強く反対したにもかかわらず、彼の命令権を延長した。
§9.42.3Appium censorem petisse consulatum comitiaque eius ab L. Furio tribuno plebis interpellata, donec se censura abdicarit, in quibusdam annalibus invenio.
監察官であったアッピウスが執政官職を求め、彼が監察官職を辞するまでその選挙が護民官ルキウス・フリウスによって妨げられたということを、私はいくつかの年代記に見出す。
creatus consul, §9.42.4cum collegae novum bellum Sallentini hostes decernerentur, Romae mansit, ut urbanis artibus opes augeret, quando belli decus penes alios esset.
彼は執政官に選出されたが、同僚の任務地として新しい戦争であるサルレンティニ人の敵が割り当てられたとき、戦争の栄誉は他人の手にあるのだからと、都市における技量によって自らの勢力を拡大するためにローマに留まった。
Volumnium provinciae haud paenituit;
ウォルムニウスは自身の任務地を不満には思わなかった。
§9.42.5multa secunda proelia fecit, aliquot urbes hostium vi cepit.
彼は多くの有利な戦闘を行い、敵のいくつかの都市を武力で占領した。
praedae erat largitor et benignitatem per se gratam comitate adiuvabat militemque his artibus fecerat et periculi et laboris avidum.
彼は戦利品の気前のよい分配者であり、それ自体で喜ばれる親切さを、温和な態度によってさらに高め、これらの行いによって、兵士を危険と労苦の双方をいとわない者に仕立て上げていた。
§9.42.6Q. Fabius pro consule ad urbem Allifas cum Samnitium exercitu signis conlatis confligit.
前執政官としてのクィントゥス・ファビウスは、アッリファエの町の近くで、サムニウム人の軍勢と相まみえて戦った。
minime ambigua res fuit;
勝敗はまったく疑いのないものであった。
fusi hostes atque in castra conpulsi.
敵は敗走させられ、宿営地に追い詰められた。
nec castra forent retenta, ni exiguum superfuisset diei;
もし日の残り時間がわずかでなかったなら、宿営地も持ちこたえられなかったであろう。
ante noctem tamen sunt circumsessa et nocte custodita, ne quis elabi posset.
しかし夜になる前にそれらは包囲され、誰も脱出できないように夜の間も見張られた。
§9.42.7postero die vixdum luce certa deditio fieri coepta, et pacti, qui Samnitium forent, ut cum singulis vestimentis emitterentur;
翌日、まだ十分に明るくならないうちに降伏が行われ始め、サムニウム人である者たちは、各自1枚ずつの衣服だけを身に着けて送り出されるという条件で合意した。
ii omnes sub iugum missi.
彼らは全員、軛の下を送られた。
§9.42.8sociis Samnitium nihil cautum; ad septem milia sub corona veniere.
サムニウム人の同盟者たちには何の保障もなされず、約七千人が王冠の下で売られた。
qui se civem Hernicum dixerat, seorsus in custodia habitus.
自分がヘルニキの市民であると主張した者は、別個に拘置された。
eos omnes Fabius Romam ad senatum misit;
ファビウスはこれら全員をローマの元老院へと送った。
§9.42.9et cum quaesitum esset, dilectu an voluntarii pro Samnitibus adversus Romanos bellassent, §9.42.10per Latinos populos custodiendi dantur, iussique eam integram rem novi consules P. Cornelius Arvina, Q. Marcius Tremulus — hi enim iam creati erant — ad senatum referre.
そして、彼らが徴兵によってか、それとも志願してサムニウム人のためにローマ人と戦ったのかが尋ねられたとき、ラティウムの諸民に監視されるべく引き渡され、新しい執政官プブリウス・コルネリウス・アルウィナとクィントゥス・マルキウス・トレムルス――彼らはその時すでに選出されていたのだが――は、この件をそのまま元老院に報告するよう命じられた。
§9.42.11id aegre passi Hernici;
ヘルニキ人はこれを不快に思った。
concilium populorum omnium habentibus Anagninis in circo, quem Maritimum vocant, praeter Aletrinatem Ferentinatemque et Verulanum omnes Hernici nominis populo Romano bellum indixerunt.
アナグニア人が、彼らが「マリティムス」と呼ぶ競技場で全諸民の会議を開催しているときに、アレトリウム人、フェレンティヌム人、ウェルラエ人を除く、ヘルニキの名を持つすべての民がローマ民衆に対して戦争を布告した。

語釈・文法注

  1. 9.42.1alienae sortis — alienae sortis(他人の割り当ての)は、belli(戦争の)を修飾する。ファビウスが自分ではなく同僚のデキウスに割り当てられていたエトルリアおよびウンブリアでの戦争において勝利したことを指している。
  2. 9.42.4Volumnium provinciae haud paenituit — 非人称動詞 paenitet(悔いる、不満に思う)は、心理的感情を抱く人物を対格(Volumnium)で、その原因となる事柄を属格(provinciae)で表す。全体で「ウォルムニウスは自身の任務地を不満には思わなかった」という意味になる。
  3. 9.42.6forent retenta, ni exiguum superfuisset diei — forent retenta(= essent retenta)および superfuisset は、過去の反実仮想条件を表す接続法過去完了。diei は中性代名詞の主格/対格(ここでは主格 exiguum)に伴う部分属格(「日の残り少ない部分」)。
  4. 9.42.8sub corona veniere — veniere は veneo(売られる)の完了形 venierunt の異形で、venio(来る)ではない。sub corona venire(直訳:冠の下で売られる)は、戦争捕虜が頭に花冠を載せられて奴隷として競売にかけられたことから、「奴隷として売りに出される」を意味するラテン語の慣用表現。
  5. 9.42.10custodiendi dantur — 動詞 do(与える、割り当てる)に伴う動形容詞(ゲルンディウム的形容詞)custodiendi は、目的を表す(「監視されるべき者として引き渡される」)。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.42.1-9.42.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.42.1-9.42.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。