Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.40.1-9.40.21

金銀の武具を誇るサムニウム人への勝利と凱旋式

478 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

金銀の華麗な武具で武装したサムニウム人との激しい戦闘において、ローマ軍は独裁官と騎兵長官の競い合いや副官たちの活躍により勝利を収め、その武具はフォーラムの装飾やカンプアの剣闘士の起源となった。また、執政官ファビウスはペルシアでエトルリア人の残党を破り、見事な凱旋式を執り行った。

§9.40.1pari subinde periculo gloriaeque eventu bellum in Samnitibus erat, qui praeter ceteros belli apparatus, ut acies sua fulgeret novis armorum insignibus, fecerunt.
続いて、サムニウム人の間でも同様の危険と栄光の結果を伴う戦争が起きていた。 彼らは、他の軍備に加えて、自らの戦列が新しい武具の装飾で輝くように計らった。
§9.40.2duo exercitus erant;
二つの軍勢があった。
scuta alterius auro, alterius argento caelaverant;
一方の盾は金で、他方の盾は銀で彫刻が施されていた。
forma erat scuti: summum latius, qua pectus atque umeri teguntur, fastigio aequali; ad imum cuneatior mobilitatis causa.
盾の形状は、胸と肩が覆われる上部がより広く、平らな上縁をもち、下部に向かっては機動性のために、より楔形に細くなっていた。
spongia pectori tegumentum, §9.40.3et sinistrum crus ocrea tectum;
スポンジが胸の保護具であり、また左脚は脛当てで覆われていた。
galeae cristatae, quae speciem magnitudini corporum adderent.
兜には飾毛があり、それは体の大きさに威容を加えるためのものであった。
tunicae auratis militibus versicolores, argentatis linteae candidae.
金の盾の兵士たちのチュニックは色とりどりであり、銀の盾の兵士たちのは白いリンネル製であった。
his dextrum cornu datum; illi in sinistro consistunt.
後者には右翼が与えられ、前者は左翼に位置した。
§9.40.4notus iam Romanis apparatus insignium armorum fuerat, doctique a ducibus erant horridum militem esse debere, non caelatum auro et argento, sed ferro et animis fretum;
ローマ人にとって、こうした華麗な武具の装備はすでに知られたものであり、彼らは将軍たちから、兵士というものは恐るべき姿であるべきで、金や銀で彫刻されているのではなく、鉄と闘志に信頼を置くべきであると教えられていた。
§9.40.5quippe illa praedam verius quam arma esse, nitentia ante rem, deformia inter sanguinem et vulnera;
というのも、あのようなものは武器というよりはむしろ獲物であり、戦いの前には輝いているが、血と傷の間では見苦しくなる(からである)。
§9.40.6virtutem esse militis decus, et omnia illa victoriam sequi et ditem hostem quamvis pauperis victoris praemium esse.
兵士の誉れは勇気であり、そうしたすべてのものは勝利に従うものであり、富んだ敵は、どれほど貧しくとも勝者となった者の報酬である(と教えられていた)。
§9.40.7his Cursor vocibus instinctos milites in proelium ducit.
クルソルは、これらの言葉で鼓舞された兵士たちを戦闘へと率いる。
dextro ipse cornu consistit, sinistro praefecit magistrum equitum.
彼自身は右翼に位置し、左翼には騎兵長官を配した。
simul est concursum, §9.40.8ingens fuit cum hoste certamen, non segnius inter dictatorem et magistrum equitum, ab utra parte victoria incipereret.
衝突が起こると同時に、敵との巨大な闘争が起こったが、独裁官と騎兵長官の間でも、どちらの側から勝利が始まるかをめぐって、劣らず激しい競い合いがあった。
§9.40.9prior forte Iunius commovit hostem, laevo dextrum cornu, sacratos more Samnitium milites eoque candida veste et paribus candore armis insignes.
たまたまユニウスが先に敵を動揺させた。 左翼が敵の右翼、すなわちサムニウム人の慣習に従って神聖な誓いを立て、それゆえに白い衣と、それと同様に白い武具で目立つ兵士たちを動揺させたのである。
eos se Orco mactare Iunius dictitans cum intulisset signa, turbavit ordines et haud dubie inpulit aciem.
ユニウスは、彼らを冥府の神オルクスに生贄として捧げると繰り返し叫びながら、軍旗を進め、敵の列を混乱させ、疑いなくその戦列を突き崩した。
§9.40.10quod ubi sensit dictator, “ab laevone cornu victoria incipiet” inquit, “et dextrum cornu, dictatoris acies, alienam pugnam sequetur, non partem maximam victoriae trahet?”
独裁官はこれに気づくと、「左翼から勝利が始まるというのか。 そして、独裁官の部隊である右翼は、他人の戦いに従うだけで、勝利の最大の分け前を勝ち取らないというのか」と言った。
§9.40.11concitat milites;
彼は兵士たちを奮い立たせる。
nec peditum virtuti equites aut legatorum studia ducibus cedunt.
そして、歩兵の勇気に比して騎兵が劣ることもなく、将軍たちに対する副官たちの熱意が劣ることもなかった。
§9.40.12M. Valerius a dextro, P. Decius ab laevo cornu, ambo consulares, ad equites in cornibus positos evehuntur adhortatique eos, ut partem secum capesserent decoris, in transversa latera hostium incurrunt.
ともに執政官経験者であるマルクス・ウァレリウスが右翼から、プブリウス・デキウスが左翼から、両翼に配置された騎兵たちのもとへ馬を走らせ、彼らに自分たちとともに栄誉の一翼を担うよう促すと、敵の側面に突撃した。
§9.40.13is novus additus terror cum ex parte utraque circumvasisset aciem et ad terrorem hostium legiones Romanae redintegrato clamore intulissent gradum, tum fuga ab Samnitibus coepta.
この新たに加えられた恐怖が両側から敵の戦列を取り囲み、さらに敵の恐怖に対してローマの軍団が再び勝鬨をあげて歩を進めると、そのときサムニウム人たちの逃亡が始まった。
§9.40.14iam strage hominum armorumque insignium campi repleri.
今や平原は人間と華麗な武具の屍骸で埋め尽くされた。
ac primo pavidos Samnites castra sua accepere, deinde ne ea quidem retenta;
そして最初、怯えたサムニウム人たちを彼らの宿営地が受け入れたが、次にはそれさえも保持されなかった。
captis direptisque ante noctem iniectus ignis.
宿営地は占領されて略奪され、夜になる前に火が放たれた。
§9.40.15dictator ex senatus consulto triumphavit, cuius triumpho longe maximam speciem captiva arma praebuere.
独裁官は元老院決議に基づき凱旋式を挙行したが、彼の凱旋式において、捕獲された武具が群を抜いて最大の壮観を提供した。
§9.40.16tantum magnificentiae visum in iis, ut aurata scuta dominis argentariarum ad forum ornandum dividerentur.
それらの中に非常に大きな華麗さが見出されたため、金の盾はフォーラムを飾るために両替商の主人たちに分配された。
inde natum initium dicitur fori ornandi ab aedilibus, cum tensae ducerentur.
そこから、式典用の馬車が引かれる際に、按察官たちによってフォーラムを装飾する習慣の端緒が生じたと言われている。
§9.40.17et Romani quidem ad honorem deum insignibus armis hostium usi sunt; Campani ab superbia et odio Samnitium gladiatores, quod spectaculum inter epulas erat, eo ornatu armarunt Samnitiumque nomine compellarunt.
そして、ローマ人は神々の栄誉のために敵の華麗な武具を用いたが、カンプア人はサムニウム人に対する傲慢さと憎悪から、宴会の間の見世物であった剣闘士たちにその装具を着用させて武装させ、「サムニウム人」という名で呼んだ。
§9.40.18eodem anno cum reliquiis Etruscorum ad Perusiam, quae et ipsa indutiarum fidem ruperat, Fabius consul nec dubia nec difficili victoria dimicat.
同じ年、執政官ファビウスは、同じく休戦の誓いを破っていたペルシアの近くで、エトルリア人の残党と、疑いなく、また困難でもない勝利を収める戦闘を行った。
§9.40.19ipsum oppidum — nam ad moenia victor accessit — cepisset, ni legati dedentes urbem exissent.
勝者として城壁にまで迫っていたので、もし町を明け渡す使節たちが出てこなかったならば、彼は町自体を占領していたであろう。
§9.40.20praesidio Perusiae inposito, legationibus Etruriae amicitiam petentibus prae se Romam ad senatum missis consul praestantiore etiam quam dictator victoria triumphans urbem est invectus;
ペルシアに守備隊を配置し、友好関係を求めるエトルリアの使節たちを自分に先立ってローマの元老院へと送った後、執政官は独裁官のそれよりもさらに優れた勝利によって凱旋式を挙行し、市内に乗り入れた。
§9.40.21quin etiam devictorum Samnitium decus magna ex parte ad legatos, P. Decium et M. Valerium, est versum;
それどころか、打ち負かされたサムニウム人に対する誉れの大部分は、副官であるプブリウス・デキウスとマルクス・ウァレリウスに帰せられた。
quos populus proximis comitiis ingenti consensu consulem alterum, alterum praetorem declaravit.
民衆は次の民会において、絶大な合意をもって、一方を執政官に、他方を法務官に宣言した。

語釈・文法注

  1. 9.40.2fastigio aequali — 名詞 `fastigium`(上頂、縁)と形容詞 `aequalis`(平らな、等しい)の奪格による描写の奪格(ablativus qualitatis)であり、盾の上部が「水平な上縁を持っている」という形状的特徴を記述している。
  2. 9.40.3his... illi... — 指示代名詞 `his`(これら)は直前の `argentatis`(銀の盾の兵士たち)を指し、`illi`(あれら)はより遠くの `auratis`(金の盾の兵士たち)を指す対称的用法である。
  3. 9.40.4doctique a ducibus erant horridum militem esse debere — `docti erant`(彼らは教えられていた)に依存する間接話法の対格不定詞構文。`militem` が対格主語であり、不定詞 `debere`(〜すべきである)および補足不定詞 `esse`(〜であること)を導いている。
  4. 9.40.9Orco mactare — `Orco`(オルクスに、冥界の神に)は、犠牲を捧げる動詞 `mactare` の間接目的語としての与格(利害関係の与格)である。
  5. 9.40.19cepisset, ni legati dedentes urbem exissent — 接続法過去完了 `cepisset`(帰結節)と `exissent`(条件節)を用いた、過去の事実に対する反実仮想条件文である。「もし使節たちが出てこなかったならば、占領していたであろう」の意。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.40.1-9.40.21. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.40.1-9.40.21

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。