Humanitext Reader

리비우스 · 로마사 §9.40.1-9.40.21

화려한 무구의 삼니움인 격파와 개선식

1770개 구절 중 478번째 · 라틴어

요약

금과 은으로 장식된 화려한 방패로 무장한 삼니움인들과의 격렬한 전투에서 로마군은 독재관과 기병장관의 보이지 않는 경쟁 및 부관들의 활약에 힘입어 대승을 거두었고, 노획된 무구들은 광장 장식 및 캄파니아 검투사의 기원이 되었다. 또한 집정관 파비우스는 페루시아에서 에트루리아 잔당을 물리치고 빛나는 개선식을 거행했다.

§9.40.1pari subinde periculo gloriaeque eventu bellum in Samnitibus erat, qui praeter ceteros belli apparatus, ut acies sua fulgeret novis armorum insignibus, fecerunt.
이어서 삼니움인들 사이에서도 이와 똑같은 위험과 영광의 결과를 동반한 전쟁이 일어났는데, 그들은 다른 군비 외에도 자신들의 전열이 새로운 무구의 장식으로 빛나도록 조처했다.
§9.40.2duo exercitus erant;
두 군대가 있었다.
scuta alterius auro, alterius argento caelaverant;
한쪽의 방패는 금으로, 다른 쪽의 방패는 은으로 조각되어 있었다.
forma erat scuti: summum latius, qua pectus atque umeri teguntur, fastigio aequali; ad imum cuneatior mobilitatis causa.
방패의 모양은 가슴과 어깨가 가려지는 윗부분이 더 넓고 평평한 상단을 가졌으며, 아랫부분으로 갈수록 기동성을 위해 더 쐐기 모양으로 좁아졌다.
spongia pectori tegumentum, §9.40.3et sinistrum crus ocrea tectum;
가슴은 스펀지 패드로 보호되었고, 왼쪽 다리는 정강이 가리개로 덮여 있었다.
galeae cristatae, quae speciem magnitudini corporum adderent.
투구에는 깃장식이 있어 그들의 체구에 위용을 더해주었다.
tunicae auratis militibus versicolores, argentatis linteae candidae.
금방패 군사들의 튜닉은 알록달록한 색깔이었고, 은방패 군사들의 것은 하얀 리넨 제였다.
his dextrum cornu datum; illi in sinistro consistunt.
후자(은방패군)에게 우익이 주어졌고, 전자(금방패군)는 좌익에 섰다.
§9.40.4notus iam Romanis apparatus insignium armorum fuerat, doctique a ducibus erant horridum militem esse debere, non caelatum auro et argento, sed ferro et animis fretum;
로마인들에게는 이미 이러한 화려한 무구의 장비가 잘 알려져 있었고, 그들은 장군들로부터 군사는 무시무시한 모습을 갖추어야지, 금과 은으로 장식할 것이 아니라 철과 용맹에 의지해야 한다고 가르침을 받았다.
§9.40.5quippe illa praedam verius quam arma esse, nitentia ante rem, deformia inter sanguinem et vulnera; §9.40.6virtutem esse militis decus, et omnia illa victoriam sequi et ditem hostem quamvis pauperis victoris praemium esse.
그것들은 실로 무기라기보다는 전리품에 가까우며, 전투 전에는 빛나지만 피와 상처 속에서는 볼품없어지기 때문이고, 용맹이 군사의 영예이며, 그 모든 화려한 것은 승리를 따르는 법이고, 부유한 적은 아무리 가난한 승리자라 할지라도 그의 보상이라는 것이었다.
§9.40.7his Cursor vocibus instinctos milites in proelium ducit.
쿠르소르는 이 말들로 고무된 병사들을 전투로 이끌었다.
dextro ipse cornu consistit, sinistro praefecit magistrum equitum.
그 자신은 우익에 섰고, 좌익은 기병장관에게 맡겼다.
simul est concursum, §9.40.8ingens fuit cum hoste certamen, non segnius inter dictatorem et magistrum equitum, ab utra parte victoria incipereret.
격돌이 시작되자마자, 적과의 거대한 싸움이 일어났는데, 어느 쪽에서 승리가 시작될 것인가를 두고 독재관과 기병장관 사이의 경쟁 또한 그에 못지않게 격렬했다.
§9.40.9prior forte Iunius commovit hostem, laevo dextrum cornu, sacratos more Samnitium milites eoque candida veste et paribus candore armis insignes.
마침 유니우스가 먼저 적을 뒤흔들었으니, 좌익이 적의 우익, 즉 삼니움인의 관습에 따라 신성한 맹세를 하여 하얀 옷과 그에 걸맞게 하얗고 눈부신 무구로 두드러진 병사들을 몰아붙였다.
eos se Orco mactare Iunius dictitans cum intulisset signa, turbavit ordines et haud dubie inpulit aciem.
유니우스는 그들을 저승신 오르쿠스에게 제물로 바치겠다고 거듭 외치며 군기를 진격시켰고, 적의 대오를 뒤흔들어 의심할 여지 없이 전열을 꺾어 놓았다.
§9.40.10quod ubi sensit dictator, “ab laevone cornu victoria incipiet” inquit, “et dextrum cornu, dictatoris acies, alienam pugnam sequetur, non partem maximam victoriae trahet?” §9.40.11concitat milites;
독재관이 이를 알아채고 말했다. "좌익에서부터 승리가 시작단 말인가? 그렇다면 독재관의 부대인 우익은 남의 전투를 뒤따라갈 뿐, 승리의 가장 큰 몫을 차지하지 못한다는 말인가?" 그는 병사들을 격동시켰다.
nec peditum virtuti equites aut legatorum studia ducibus cedunt.
보병의 용맹에 기병이 뒤처지지 않았고, 사령관들에 대한 부관들의 열의 또한 뒤처지지 않았다.
§9.40.12M. Valerius a dextro, P. Decius ab laevo cornu, ambo consulares, ad equites in cornibus positos evehuntur adhortatique eos, ut partem secum capesserent decoris, in transversa latera hostium incurrunt.
우익의 마르쿠스 발레리우스와 좌익의 푸블리우스 데키우스, 두 집정관 출신 부관들이 양 날개에 배치된 기병들에게로 말을 달려가, 자신들과 함께 영광의 한몫을 차지하자고 독려한 뒤 적의 측면을 들이쳤다.
§9.40.13is novus additus terror cum ex parte utraque circumvasisset aciem et ad terrorem hostium legiones Romanae redintegrato clamore intulissent gradum, tum fuga ab Samnitibus coepta.
양쪽에서 전열을 둘러싼 이 새로운 공포가 가해지고, 적의 공포를 향해 로마 군단들이 다시 한번 함성을 지르며 진격하자, 그때 삼니움인들의 도망이 시작되었다.
§9.40.14iam strage hominum armorumque insignium campi repleri.
이제 평원은 사람들과 화려한 무구의 시체들로 가득 찼다.
ac primo pavidos Samnites castra sua accepere, deinde ne ea quidem retenta;
처음에는 겁에 질린 삼니움인들을 그들의 진영이 받아주었으나, 그다음에는 진영조차 지켜내지 못했다.
captis direptisque ante noctem iniectus ignis.
진영은 밤이 되기 전에 함락되어 약탈당하고 불길에 휩싸였다.
§9.40.15dictator ex senatus consulto triumphavit, cuius triumpho longe maximam speciem captiva arma praebuere.
독재관은 원로원 결의에 따라 개선식을 거행했는데, 그의 개선식에서는 노획한 무구들이 단연코 가장 커다란 볼거리를 제공했다.
§9.40.16tantum magnificentiae visum in iis, ut aurata scuta dominis argentariarum ad forum ornandum dividerentur.
그 무구들에서 대단한 화려함이 엿보였기에, 광장을 장식하기 위해 금방패들이 은행가들에게 분배되었다.
inde natum initium dicitur fori ornandi ab aedilibus, cum tensae ducerentur.
이로부터 제의용 마차들이 인도될 때 조영관들에 의해 광장을 장식하는 관습이 시작되었다고 전해진다.
§9.40.17et Romani quidem ad honorem deum insignibus armis hostium usi sunt; Campani ab superbia et odio Samnitium gladiatores, quod spectaculum inter epulas erat, eo ornatu armarunt Samnitiumque nomine compellarunt.
로마인들은 신들의 영예를 위해 적의 화려한 무구를 사용한 반면, 캄파니아인들은 삼니움인들에 대한 오만과 증오심 때문에 연회 중의 구경거리였던 검투사들에게 이 장비를 채워 무장시키고 그들을 '삼니움인'이라는 이름으로 불렀다.
§9.40.18eodem anno cum reliquiis Etruscorum ad Perusiam, quae et ipsa indutiarum fidem ruperat, Fabius consul nec dubia nec difficili victoria dimicat.
같은 해, 집정관 파비우스는 마찬가지로 휴전 약속을 어겼던 페루시아 근처에서 에트루리아인의 잔당들과 의심의 여지 없이 그리 어렵지 않은 승리를 거두며 싸웠다.
§9.40.19ipsum oppidum — nam ad moenia victor accessit — cepisset, ni legati dedentes urbem exissent.
만약 도시를 양도하려는 사절들이 나오지 않았다면, 승리자로서 성벽까지 다가갔던 그는 이 도시 자체를 함락시켰을 것이다.
§9.40.20praesidio Perusiae inposito, legationibus Etruriae amicitiam petentibus prae se Romam ad senatum missis consul praestantiore etiam quam dictator victoria triumphans urbem est invectus;
페루시아에 수비대를 두고, 우호를 청하는 에트루리아 사절단을 자신보다 앞서 로마 원로원으로 보낸 뒤, 집정관은 독재관보다 훨씬 더 뛰어난 승리를 거두고 개선식을 치르며 시내로 진입했다.
§9.40.21quin etiam devictorum Samnitium decus magna ex parte ad legatos, P. Decium et M. Valerium, est versum;
그뿐만 아니라 패배한 삼니움인들을 상대로 거둔 영광의 큰 부분이 부관들인 푸블리우스 데키우스와 마르쿠스 발레리우스에게로 돌아갔다.
quos populus proximis comitiis ingenti consensu consulem alterum, alterum praetorem declaravit.
민중은 다음 민회에서 엄청난 합의 속에 한 명은 집정관으로, 다른 한 명은 법무관으로 선포했다.

어휘·문법 주석

  1. 9.40.2fastigio aequali — 명사 `fastigium` (위쪽 가장자리)와 형용사 `aequalis` (평평한)의 탈격 결합으로 이루어진 묘사의 탈격(ablativus qualitatis)이며, 방패 윗부분이 "평평한 위 끝부분을 지니고 있음"을 나타낸다.
  2. 9.40.3his... illi... — 지시대명사의 대조적 용법으로, `his` (이들)는 더 가까이 있는 선행사인 `argentatis` (은방패를 든 군사들)를 가리키고, `illi` (저들)는 더 멀리 있는 `auratis` (금방패를 든 군사들)를 가리킨다.
  3. 9.40.4doctique a ducibus erant horridum militem esse debere — `docti erant` (그들은 가르침을 받았다)에 걸리는 간접 화법의 대격과 부정사 구문으로, `militem`이 대격 주어이며 부정사 `debere`를 이끌고, `debere`는 다시 보충 부정사 `esse`를 취한다.
  4. 9.40.9Orco mactare — `Orco` (오르쿠스에게, 저승신에게)는 제물을 바치다라는 뜻의 동사 `mactare`와 결합하여 간접 목적어를 나타내는 여격이다.
  5. 9.40.19cepisset, ni legati dedentes urbem exissent — 접속법 과거완료인 `cepisset` (귀결절)와 `exissent` (조건절)를 사용하여 과거 사실에 대한 반대 가정을 나타내는 반실가상 조건문으로, "만약 사절들이 나오지 않았다면 함락시켰을 것이다"를 의미한다.

이 구절 인용하기

리비우스, 로마사 §9.40.1-9.40.21. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.40.1-9.40.21

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.