Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.38.1-9.38.16

カンパニアでの艦隊敗北とパピリウスの独裁官任命

476 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

エトルリアでマルキウス・ルティルスがサムニウム人の都市を制圧する一方、ローマの艦隊がカンパニアで敗北し、元老院は危機を乗り越えるためにパピリウス・クルソルを独裁官に任命することを決定する。

§9.38.1dum haec in Etruria geruntur, consul alter C. Marcius Rutilus Allifas de Samnitibus vi cepit.
エトルリアでこれらのことが行われている間に、もう一人の執政官ガイウス・マルキウス・ルティルスは、サムニウム人からアッリファエを武力で奪った。
multa alia castella vicique aut deleta hostiliter aut integra in potestatem venere.
他の多くの砦や村が、敵によって破壊されるか、あるいは無傷のまま支配下に入った。
per idem tempus et classis Romana a P. Cornelio, §9.38.2quem senatus maritimae orae praefecerat, in Campaniam acta cum adpulsa Pompeios esset, socii inde navales ad depopulandum agrum Nucerinum profecti, proximis raptim vastatis, unde reditus tutus ad naves esset, dulcedine, ut fit, praedae longius progressi excivere hostes.
同じ時期に、ローマの艦隊も、プブリウス・コルネリウスによって ――元老院は彼を海岸線の防備に任命していたのだが――カンパニアへと進められ、ポンペイに接岸したとき、そこから水兵たちがヌケリアの領地を略奪するために出発した。 彼らは、船への安全な退路がある最も近い場所を急いで略奪し終えると、いつものように略奪品の甘美さに引かれてさらに遠くまで前進し、敵を刺激した。
§9.38.3palatis per agros nemo obvius fuit, cum occidione occidi possent;
畑に分散している間は、彼らに立ち塞がる者は誰もいなかった。 そのときであれば彼らは皆殺しにされ得たというのに。
redeuntes agmine incauto procul navibus adsecuti agrestes exuerunt praeda, partem etiam occiderunt;
船から遠く離れた場所で、不注意な隊列を組んで帰還しているところに、追いついてきた農民たちが彼らから略奪品を剥ぎ取り、一部を殺害しさえした。
quae superfuit caedi trepida multitudo ad naves conpulsa est.
虐殺から生き残った、怯えた群衆は船へと追い詰められた。
§9.38.4profectio Q. Fabi trans Ciminiam siluam quantum Romae terrorem fecerat, tam laetam famam in Samnium ad hostes tulerat interclusum Romanum exercitum obsideri, cladisque imaginem furculas Caudinas memorabant:
クィントゥス・ファビウスのキミニウスの森の向こうへの遠征は、ローマでどれほど大きな恐怖を引き起こしたか、それと同じほどに喜ばしい噂をサムニウムの敵のもとへと運んでいた。 すなわち、退路を断たれたローマ軍が包囲されているという噂であり、彼らは惨劇のイメージとしてカウディウムの挟撃を引き合いに出していた。
§9.38.5eadem temeritate avidam ulteriorum semper gentem in saltus invios deductam, saeptam non hostium magis armis quam locorum iniquitatibus esse.
同じ無謀さによって、常にさらに先を貪り求める民族が道なき森へと誘い込まれ、敵の武器によってというよりは、むしろ地勢の不利によって囲まれている、と。
iam gaudium invidia quadam miscebatur,
すでに喜びにはある種の羨望が混ざり合っていた。
§9.38.6quod belli Romani decus ab Samnitibus fortuna ad Etruscos avertisset.
対ローマ戦争の栄誉を、運命がサムニウム人からエトルリア人へとそらせてしまったことに対する不満である。
§9.38.7itaque armis virisque ad opprimendum C. Marcium consulem concurrunt, protinus inde Etruriam per Marsos ac Sabinos petituri, si Marcius dimicandi potestatem non faciat.
それゆえ彼らは、執政官ガイウス・マルキウスを圧倒するために武器と兵力を携えて集結した。 もしマルキウスが戦う機会を与えないならば、そこから直ちにマルシ人やサビニ人の領地を通ってエトルリアを目指すつもりであった。
§9.38.8obvius iis consul fuit.
執政官は彼らに立ち塞がった。
dimicatum proelio utrimque atroci atque incerto eventu est, et cum anceps caedes fuisset, adversae tamen rei fama in Romanos vertit ob amissos quosdam equestris ordinis tribunosque militum atque unum legatum et, quod insigne maxime fuit, consulis ipsius vulnus.
双方にとって激しく、かつ勝敗の不確かな戦闘が行われた。 死傷者の数は伯仲していたものの、敗戦の噂はローマ人の側に向けられた。 それは、騎士階級の何人かと軍事部隊長たち、一人の副官を失ったこと、そして何よりも著しいことには、執政官自身が負傷したためであった。
ob haec etiam aucta fama, §9.38.9ut solet, ingens terror patres invasit, dictatoremque dici placebat;
これらによりさらに誇張された噂のために、いつものことながら、巨大な恐怖が元老院議員たちを襲い、独裁官を指名することが決定された。
nec, quin Cursor Papirius diceretur, in quo tum summa rei bellicae ponebatur, dubium cuiquam erat.
そして、当時戦争の全権が委ねられていたパピリウス・クルソルが指名されることについては、誰にとっても疑いはなかった。
§9.38.10sed nec in Samnium nuntium perferri omnibus infestis tuto posse nec vivere Marcium consulem satis fidebant;
しかし、すべての道が敵対的であるためにサムニウムへ安全に使者を送り届けることもできず、また執政官マルキウスが生きているかどうかも十分には確信されていなかった。
alter consul Fabius infestus privatim Papirio erat.
もう一人の執政官ファビウスは、個人的にパピリウスに対して敵意を抱いていた。
§9.38.11quae ne ira obstaret bono publico, §9.38.12legatos ex consularium numero mittendos ad eum senatus censuit, qui sua quoque eum, non publica solum auctoritate moverent, ut memoriam simultatium patriae remitteret.
この怒りが国家の利益の妨げにならないように、元老院は、執政官経験者の中から使節を彼のもとへ派遣することを決議した。 彼らが、公的な権威だけでなく自らの権威によっても彼を説得し、私怨の記憶を祖国のために水に流すようにさせるためであった。
§9.38.13profecti legati ad Fabium cum senatus consultum tradidissent adiecissentque orationem convenientem mandatis, consul demissis in terram oculis tacitus ab incertis, quidnam acturus esset, legatis recessit;
出発した使節たちはファビウスのもとへ至り、元老院決議を伝達して命令に適合した説得を付け加えたとき、執政官は目を地面に落とし、沈黙したまま、彼が一体何をしようとしているのか確信の持てない使節たちから立ち去った。
§9.38.14nocte deinde silentio, ut mos est, L. Papirium dictatorem dixit.
その後、夜の静寂の中で、慣例に従って、彼はルキウス・パピリウスを独裁官に指名した。
cui cum ob animum egregie victum legati gratias agerent, obstinatum silentium obtinuit ac sine responso ac mentione facti sui legatos dimisit, ut appareret insignem dolorem ingenti conprimi animo.
使節たちが彼に対し、見事に私怨を克服したその精神を称えて感謝の意を表したとき、彼は頑なな沈黙を保ち、自らの行いに対するいかなる返答も言及もなしに使節たちを退去させた。 際立った苦痛が、強大な精神によって抑え込まれていることが明らかになるほどであった。
§9.38.15Papirius C. Iunium Bubulcum magistrum equitum dixit;
パピリウスはガイウス・ユニウス・ブブルクスを騎兵長官に任命した。
atque ei legem curiatam de imperio ferenti triste omen diem diffidit, quod Faucia curia fuit principium, duabus insignis cladibus, captae urbis et Caudinae pacis, quod utroque anno eiusdem curiae fuerat principium.
そして、彼が指揮権に関するクリア法案を提出しようとしたとき、不吉な兆候がその日を中断させた。 それは、ファウキア・クリアが最初となったからであり、この投票区はローマ市陥落とカウディウムの和議という二つの顕著な惨劇で有名であった。 どちらの年にも、この同じクリアが最初であったからである。
§9.38.16Macer Licinius tertia etiam clade, quae ad Cremeram accepta est, abominandam eam curiam facit.
リキニウス・マケルは、クレメラ川で被った第三の惨劇によっても、そのクリアを不吉なものとしている。

語釈・文法注

  1. 9.38.2cum adpulsa Pompeios esset — Pompeiosは町の名(Pompeii)であり、運動の方向を示す対格。前置詞 ad なしで用いられている。cum は時・状況を表す接続詞。
  2. 9.38.3cum occidione occidi possent — cum 節は「〜であったにもかかわらず」という逆接・譲歩を表す。occidione は occidere(殺す)の名詞形で、同族の奪格(ablative of manner/instrument)として用いられ、動詞の受動不定詞 occidi を強めている(「徹底的に殺される」「全滅させられる」)。
  3. 9.38.4interclusum Romanum exercitum obsideri — laetam famam(喜ばしい噂)の内容を説明する対格不定詞構文(間接話法)。interclusum は exercitum を修飾する完了分詞で、obsideri は受動不定詞。全体として「退路を断たれたローマ軍が包囲されている」という内容を表す。
  4. 9.38.10omnibus infestis — 「すべてのものが敵対的であるため」という理由あるいは状況を表す独立奪格(absolute ablative)。ここでは代名詞 omnibus(中性複数、すべてのこと/すべての場所)と形容詞 infestis が結びついている。
  5. 9.38.15diem diffidit — 法律・行政用語で、本来は「訴訟の日を延期する」を意味する(diffindo の完了形)。ここでは不吉な兆候により、選挙や民会の手続きを行うその日を後日に延期・中断させたことを意味する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.38.1-9.38.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.38.1-9.38.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。