Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.31.1-9.31.16

ユニウスのサムニウム攻略と伏兵の撃退

469 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

執政官たちの任地分担が行われ、ユニウスはサムニウムでクルウィアエとボウィアヌムを攻略する。ローマ軍はサムニウム人の偽情報による伏兵に遭うが、執政官の鼓舞を受けた兵士たちの勇気によって逆転勝利を収め、敵を壊滅させる。

§9.31.1consules inter se provincias partiti;
執政官たちは互いに任地を分担した。
Iunio Samnites, Aemilio novum bellum Etruria sorte obvenit.
ユニウスにはサムニウム人が、アエミリウスには新たな戦争、すなわちエトルリアが、鬮によって割り当てられた。
§9.31.2in Samnio Cluviani praesidium Romanum, quia nequiverat vi capi, obsessum fame in deditionem acceperant Samnites verberibusque foedum in modum laceratos occiderant deditos.
サムニウムにおいて、クルウィアエのローマ守備隊は、力ずくでは奪取され得なかったため、飢えによって包囲され降伏を余儀なくされていたが、サムニウム人たちは彼らを降伏させて受け入れた後、むちで無残に引き裂いて殺害した。
§9.31.3huic infensus crudelitati Iunius, nihil antiquius oppugnatione Cluviani ratus, quo die adgressus est moenia, vi cepit atque omnes puberes interfecit.
ユニウスはこの残虐行為に憤慨し、クルウィアエの攻略よりも優先すべきものはないと考え、城壁を攻めたその日に力ずくで占領し、大人の男をすべて殺害した。
§9.31.4inde victor exercitus Bovianum ductus.
そこから勝者の軍はボウィアヌムへ導かれた。
caput hoc erat Pentrorum Samnitium longe ditissimum atque opulentissimum armis virisque.
これはペントリ・サムニウム人の首府であり、武器と兵員において群を抜いて最も富裕で強力な都市であった。
§9.31.5ibi, quia haud tantum irarum erat, spe praedae milites accensi oppido potiuntur.
そこでは、怒りがそれほど大きくなかったため、兵士たちは戦利品への期待に燃えて町を占領した。
minus itaque saevitum in hostes est;
それゆえ、敵に対する残虐行為は少なかった。
praedae plus paene quam ex omni Samnio umquam egestum benigneque omnis militi concessa.
戦利品は、かつてサムニウムの全土から運び出されたものよりもほとんど多くが運び出され、そのすべてが兵士たちに気前よく与えられた。
et postquam praepotentem armis Romanum §9.31.6nec acies subsistere ullae nec castra nec urbes poterant, omnium principum in Samnio eo curae sunt intentae, ut insidiis quaereretur locus, si qua licentia populandi effusus exercitus excipi ac circumveniri posset.
そして、武器において圧倒的に強力なローマ軍に対し、いかなる戦列も、陣地も、都市も持ちこたえることができなくなると、サムニウムのすべての指導者たちの関心は、もし略奪の放縦さによって分散した軍をどこかで待ち伏せして包囲することができるならば、という、伏兵を置く場所を探すことに集中した。
transfugae agrestes et captivi,
農民の脱走兵や捕虜たちが、ある者は偶然に、ある者は意図的に現れて、執政官に一致した情報(それは真実でもあったのだが)をもたらした。
§9.31.7quidam forte, pars consilio oblati, congruentia ad consulem adferentes, quae et vera erant, pecoris vim ingentem in saltum avium conpulsam esse, perpulerunt, ut praedatum eo expeditae ducerentur legiones.
すなわち、膨大な量の家畜が人里離れた森深い峠に追い込まれている、という情報である。 彼らは、戦利品獲得のために軽装の軍団がそこへ導かれるよう説得した。
§9.31.8ibi ingens hostium exercitus itinera occultus insederat et, postquam intrasse Romanos vidit saltum, repente exortus cum clamore ac tumultu incautos invadit.
そこには敵の巨大な軍隊が、道を隠れて占拠しており、ローマ軍が峠に入ったのを見るや、突如として叫び声と騒乱とともに現れ、油断している彼らを襲撃した。
§9.31.9et primo nova res trepidationem fecit, dum arma capiunt, sarcinas congerunt in medium;
そして最初、この予期せぬ事態は混乱を引き起こした。 彼らが武器を手に取り、荷物を中央に積み上げている間。
dein postquam, ut quisque liberaverat se onere aptaveratque armis, ad signa undique coibant et notis ordinibus in vetere disciplina militiae iam sine praecepto ullius sua sponte struebatur acies, §9.31.10consul ad ancipitem maxime pugnam advectus desilit ex equo et Iovem Martemque atque alios testatur deos se nullam suam gloriam inde, sed praedam militi quaerentem in eum locum devenisse
その後、一人一人が荷物から身を軽くし、武器を身につけるやいなや、あちこちから軍旗のもとに集まり、かつての軍事規律に従って見慣れた列を作り、今や誰の命令もなしに自発的に戦列が形成されると、最も危機的な戦闘の場所へと馬で駆けつけた執政官は、馬から飛び降り、ユピテル、マルス、および他の神々を証人に立てて誓った。 自分はそこから自身の栄光を求めたのではなく、兵士たちのために戦利品を求めてこの場所に来たのだと。
§9.31.11neque in se aliud quam nimiam ditandi ex hoste militis curam reprehendi posse;
そして自分において、敵から兵士を富ませようとする過度の配慮以外に非難されるべき点はない、と。
ab eo se dedecore nullam rem aliam quam virtutem militum vindicaturam.
その不名誉から自分を救い出してくれるのは、兵士たちの勇気をおいて他にない、と。
§9.31.12coniterentur modo uno animo omnes invadere hostem, victum acie, castris exutum, nudatum urbibus, ultimam spem furto insidiarum temptantem et loco, non armis fretum.
彼らはただ一丸となって敵に襲いかかるよう努めるべきである、と。 戦列で敗れ、陣地を奪われ、都市を剥ぎ取られ、待ち伏せという不意打ちに最後の望みをかけ、武器ではなく場所に頼っている敵に、である。
§9.31.13sed quem esse iam virtuti Romanae inexpugnabilem locum Fregellana arx Soranaque et ubicumque iniquo successum erat loco memorabantur.
しかし、ローマの勇気にとって今や攻略不可能な場所がどこにあろうか。 フレゲッラエの砦やソラの砦、そして不利な場所で勝利が収められたすべての場所が思い起こされた。
§9.31.14his accensus miles, omnium inmemor difficultatium, vadit adversus inminentem hostium aciem.
これらの言葉に燃え立った兵士は、あらゆる困難を忘れて、目の前に立ちはだかる敵の戦列に向かって進む。
ibi paulum laboris fuit, dum in adversum clivum erigitur agmen;
そこでは、軍勢が向かいの斜面を登っていく間、少しの苦労があった。
§9.31.15ceterum postquam prima signa planitiem summam ceperunt sensitque acies aequo se iam institisse loco, versus extemplo est terror in insidiatores easdemque latebras, quibus se paulo ante texerant, palati atque inermes fuga repetebant.
しかし、先頭の部隊が頂上の平地に達し、戦列が今や平坦な場所に立っていると感じるやいなや、恐怖は直ちに待ち伏せしていた者たちへと向けられた(逆転した)。 そして彼らは散りぢりになり、武器を捨て、少し前に身を隠していたのと同じ隠れ家へと逃走して戻っていった。
§9.31.16sed loca difficilia hosti quaesita ipsos tum sua fraude inpediebant.
しかし、敵を苦しめるために探された険しい場所が、今や彼ら自身をその計略によって阻んでいた。
itaque ergo perpaucis effugium patuit;
それゆえ、極めて少数の者にしか逃げ道は開かれなかった。
caesa ad viginti milia hominum victorque Romanus ad oblatam ab hoste praedam pecorum discurrit.
およそ2万人が殺害され、勝者であるローマ軍は、敵によって提供された家畜の戦利品へと散っていった。

語釈・文法注

  1. 9.31.1Etruria — 主格名詞としての Etruria が novum bellum と同格、あるいは属格の Etruriae の代わりとして用いられている。
  2. 9.31.2deditos — laceratos と並び、動詞 occiderant の直接目的語(守備隊)を修飾する完了受動分詞。すでに「降伏した状態の彼らを」という意味を添えている。
  3. 9.31.5saevitum — 自動詞 saevire の中性単数完了受動形を用いた非人称受動構文。saevitum est として機能し、「(人々の間で)残虐行為がなされた」という事態を客観的に表現している。
  4. 9.31.5praepotentem armis Romanum — Romanum は対格単数形で、後続の節 (§9.31.6) の不定詞 subsistere の目的語。et postquam 「そして〜の後で」に導かれ、主語は nec acies... poterant であり、「武器において圧倒的に強力なローマ人に対し、いかなる戦列も抵抗できなかった」という意味になる。
  5. 9.31.7quidam forte, pars consilio oblati — 主格の名詞句 transfugae agrestes et captivi に対し、quidam... pars... が同格的に並んで主語を細分化している。pars は単数名詞だが、全体として複数主語の一部を指す分配的並置である。
  6. 9.31.11ditandi... militis — 動形容詞(ゲルンディブム)ditandi が属格名詞 militis に一致し、cura(配慮)を修飾する属格句を構成している。意味は「兵士を富ませることの」。
  7. 9.31.12coniterentur — 間接話法(Oratio Obliqua)における独立の命令文が接続法未完了に変形されたもの。執政官の直接話法における 'conitemini'(努めよ)に対応する。
  8. 9.31.13quem esse... locum — 間接話法における修辞的疑問文を表す「対格+不定詞」構文。直接話法における 'quis est... locus?'(いかなる場所があろうか)を反映している。
  9. 9.31.16hosti quaesita — hosti は利益・不利益の与格(ここでは「敵[ローマ軍]を苦しめるために」)。quaesita(探された、企てられた)は loca を修飾する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.31.1-9.31.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.31.1-9.31.16

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。