Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.27.1-9.27.14

カンパニア平原の戦いとサムニウム軍の敗北

465 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

サムニウム軍はカプアの反乱の噂を聞いてカウディウムに戻り、ローマ軍とカンパニア平原で対峙する。激しい戦闘の末、ローマ軍の両執政官の活躍によりサムニウム軍は壊滅的な打撃を受ける。

§9.27.1earum fama rerum, magis tamen spes Campanae defectionis, in quam coniuratum erat, Samnites in Apuliam versos rursus ad Caudium revocavit, ut inde ex propinquo,
これらの出来事の噂、しかしそれ以上に、秘密裏に共謀がなされていたカプアの反乱への期待が、アプリアに向きを変えていたサムニウム人を、再びカウディウムへと呼び戻した。
§9.27.2si qui motus occasionem aperiret, Capuam Romanis eriperent.
それは、そこから、至近の距離から、もし何らかの動きが好機を開くならば、ローマ人からカプアを奪い取るためであった。
§9.27.3eo consules cum valido exercitu venerunt.
そこへ執政官たちが強力な軍勢を率いて到来した。
et primo circa saltus, cum utrimque ad hostem iniqua via esset, cunctati sunt;
そして最初、山道の周囲で、双方にとって敵への道が険しかったため、彼らは躊躇した。
§9.27.4deinde Samnites per aperta loca brevi circuitu in loca plana, §9.27.5Campanos campos, agmen demittunt, ibique primum castra in conspectum hostibus data, deinde levibus proeliis, equitum saepius quam peditum, utrimque periculum factum;
その後、サムニウム人は開けた場所を通って短い迂回路で平坦な場所、すなわちカンパニア平原へと軍列を降ろし、そこでまず彼らの陣営が敵の視野にさらされ、次いで、歩兵よりも騎兵によることの方が多かった小規模な戦闘によって、双方から小競り合いがなされた。
nec aut eventus eorum Romanum aut morae, qua trahebant bellum, paenitebat.
ローマ人は、これら小戦闘の結果にも、戦争を長引かせている遅延にも、不満を抱いていなかった。
§9.27.6Samnitium contra ducibus et carpi parvis cotidie damnis et senescere dilatione belli vires suae videbantur.
他方、サムニウム人の将軍たちには、毎日小さな損失によって自軍が消耗させられ、また戦争の引き延ばしによって自らの力が衰えつつあるように思われた。
§9.27.7itaque in aciem procedunt equitibus in cornua divisis, quibus praeceptum erat, intentiores ad respectum castrorum, ne qua eo vis fieret, quam ad proelium starent:
そのため、彼らは騎兵を両翼に分けて戦闘配置に進んだ。 その騎兵には、そこにいかなる攻撃も加えられないよう、戦闘よりもむしろ陣営の守備に注意を払って立つよう命じられていた。
§9.27.8aciem pedite tutam fore.
歩兵によって戦線は安全に保たれるであろう、というのである。
consulum Sulpicius in dextro, Poetelius in laevo cornu consistunt.
執政官たちのうち、スルピキウスが右翼に、ポエテリウスが左翼に位置した。
dextra pars, qua et Samnites raris ordinibus aut ad circumeundos hostes aut ne ipsi circumirentur constiterant, latius patefacta stetit;
サムニウム人もまた、敵を包囲するためか、あるいは自らが包囲されないようにするために、まばらな隊列で位置していた右翼側は、より広く展開して立っていた。
§9.27.9sinistris, praeterquam quod confertiores steterant, repentino consilio Poeteli consulis additae vires, qui subsidiarias cohortes, quae integrae ad longioris pugnae casus reservabantur, in primam aciem extemplo emisit universisque hostem primo impetu viribus inpulit.
左翼には、彼らがより密集して立っていたことに加えて、執政官ポエテリウスの突然の策によって戦力が補強された。 彼は、より長期にわたる戦闘の不測の事態に備えて無傷のまま残されていた予備部隊を、直ちに最前線に送り出し、総力を挙げて最初の突撃で敵を押し戻した。
§9.27.10commota pedestri acie Samnitium eques in pugnam succedit.
サムニウム人の歩兵戦線が揺らぐと、彼らの騎兵が戦闘に加わった。
in hunc transverso agmine inter duas acies se inferentem Romanus equitatus concitat equos signaque et ordines peditum atque equitum confundit, donec universam ab ea parte avertit aciem.
二つの戦線の間に斜めの隊列で割り込んできたこの敵の騎兵に対して、ローマの騎兵は馬を疾走させ、その側の戦闘線全体を敗走させるまで、歩兵および騎兵の軍旗と隊列を混乱に陥れた。
§9.27.11in eo cornu non Poetelius solus sed Sulpicius etiam hortator adfuerat, avectus ab suis nondum conserentibus manus ad clamorem a sinistra parte prius exortum.
その翼では、ポエテリウスだけでなく、スルピキウスもまた励まし手として立ち会っていた。 彼は、自分の部隊(彼らはまだ交戦していなかった)から、左翼側で先に上がった叫び声の方へと馬を走らせてやって来たのである。
§9.27.12unde haud dubiam victoriam cernens cum ad suum cornu tenderet cum mille ducentis viris, dissimilem ibi fortunam invenit, Romanos loco pulsos, victorem hostem signa in perculsos inferentem.
そこから疑いのない勝利を目にし、千二百人の兵を率いて自分の翼へと向かったとき、彼はそこ(右翼)で全く異なる運命を見出した。 すなわち、ローマ人は配置から押し戻され、勝利した敵が、打撃を受けた彼らに向けて軍旗を進めていたのである。
§9.27.13ceterum omnia mutavit repente consulis adventus;
しかし、執政官の到来が突如としてすべてを変えた。
nam et conspectu ducis refectus militum est animus, et maius quam pro numero auxilium advenerant fortes viri, et partis alterius victoria audita, mox visa etiam, proelium restituit.
というのも、将軍の姿によって兵士たちの気力が回復し、また勇敢な男たちがその人数以上の力となる増援として到着し、そして他方の側の勝利が耳に入り、まもなく目にも見えたことが、戦闘を立て直したからである。
§9.27.14tota deinde iam vincere acie Romanus et omisso certamine caedi capique Samnites, nisi qui Maleventum, cui nunc urbi Beneventum nomen est, perfugerunt.
その後、すでに全戦線においてローマ人が勝利しつつあり、闘争を放棄したサムニウム人は、現在ベネウェントゥムという名を持つ都市マレウェントゥムへと逃げ延びた者たちを除いて、虐殺されるか捕虜とされるかした。
ad triginta milia caesa aut capta Samnitium proditum memoriae est.
およそ三万人のサムニウム人が殺害されるか、あるいは捕らえられたと、記録に伝えられている。

語釈・文法注

  1. 9.27.5Romanum aut morae ... paenitebat — 非人称動詞 `paenitet` は古典期には「人を表す対格(`Romanum`)+原因を表す属格」を取るのが一般的だが、ここでは `eventus` および `morae` が主格として主語の役割を果たす構文(後期ラテン語や詩文に多く見られる、事物を主語とする用法)となっている。`eorum` は直前の `levibus proeliis` を指す。
  2. 9.27.7quibus praeceptum erat ... starent — `quibus` は関係代名詞で、先行詞は前文の `equitibus`。`praeceptum erat`(命じられていた)に導かれる間接命令節において、通常伴う接続詞 `ut` が省略され、直接接続法 `starent` が用いられている。`intentiores ... quam` は「〜よりもいっそう注意を払って」という比較級の表現。
  3. 9.27.11nondum conserentibus manus — 奪格独立構文(ablative absolute)。現在分詞 `conserentibus` が名詞 `suis`(ここでは代名詞 `ab suis` の `suis` を指すが、文脈上「彼の部下たち」の意味)に係り、「彼らの部下たちがまだ手を交えて(=交戦して)いないうちに」を表す。`manus conserere` は「白兵戦を行う、交戦する」というラテン語の慣用表現である。
  4. 9.27.13maius quam pro numero auxilium advenerant fortes viri — 主語である `fortes viri`(複数形)に対して、複数動詞 `advenerant` が一致している。`maius quam pro numero auxilium` は `fortes viri` と同格、あるいは述語的に機能しており、「その人数に比例するよりも大きな援助(力)として」という意味を表す。単数名詞 `auxilium` が複数動詞の節にこのように配置されることで、兵士たちという個々の主体の集合が援助となったことを強調している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.27.1-9.27.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.27.1-9.27.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。