Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.26.1-9.26.22

ルケリア奪還と独裁官マエニウスの陰謀査問

464 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ルケリアでの裏切りに対するローマの報復と、カプアおよびローマにおける結託を巡る査問。独裁官マエニウスが貴族からの非難を受けて辞職し、裁判で自らの無実を証明した経緯が描かれる。

§9.26.1eodem anno prodito hostibus Romano praesidio Luceria Samnitium facta.
同年、ローマの守備隊が敵に引き渡されたことで、ルケリアはサムニウム人のものとなった。
§9.26.2nec diu proditoribus inpunita res fuit: haud procul inde exercitus Romanus erat, cuius primo impetu urbs sita in plano capitur.
そして、裏切り者たちにとってそのことが長く罰せられずに済むことはなかった。 そこから遠からぬところにローマの軍隊がおり、その最初の突撃によって、平原に位置する都市が占領された。
Lucerini ac Samnites ad internecionem caesi,
ルケリア人とサムニウム人は皆殺しにされた。
§9.26.3eoque ira processit, ut Romae quoque, cum de colonis mittendis Luceriam consuleretur senatus, multi delendam urbem censerent.
そして怒りはそこまで達し、ローマでも、ルケリアへ植民団を送ることについて元老院の諮問が行われた際、多くの者がその都市を破壊すべきだと意見するほどであった。
§9.26.4praeter odium, quod exsecrabile in bis captos erat, longinquitas quoque abhorrere a relegandis tam procul ab domo civibus inter tam infestas gentes cogebat.
二度も占領された者たちに対する憎しみ(それは忌まわしいものであったが)に加えて、その距離の遠さもまた、故郷からこれほど遠く、これほど敵意に満ちた民の中に市民を送り出すことを躊躇わせた。
§9.26.5vicit tamen sententia, ut mitterentur coloni.
しかし、植民団が送られるべきだという意見が勝った。
duo milia et quingenti missi.
二千五百人が送られた。
eodem anno, cum omnia infida Romanis essent, Capuae quoque occultae principum coniurationes factae.
同じ年、ローマ人にとってすべてが不穏であったが、カプアでも有力者たちの秘密の共謀が企てられた。
de quibus cum ad senatum relatum esset, §9.26.6haudquaquam neglecta res: quaestiones decretae, dictatoremque quaestionibus exercendis dici placuit.
これらについて元老院に報告がなされたとき、この件は決して無視されなかった。 審理が議決され、審理を執り行うための独裁官を指名することが決定された。
§9.26.7C. Maenius dictus; is M. Folium magistrum equitum dixit.
ガイウス・マエニウスが指名され、彼はマルクス・フォリウスを騎兵長官に指名した。
ingens erat magistratus eius terror.
その職に対する恐怖は絶大であった。
itaque — sive is timor seu conscientia fuit — Calavios Ovium Noviumque — ea capita coniurationis fuerant —, priusquam nominarentur apud dictatorem, mors haud dubie ab ipsis conscita iudicio subtraxit.
したがって、それが恐れであったのか、あるいは罪の自覚であったのか、共謀の首謀者であったカラウィウス家のオウィウスとノウィウスを、独裁官の前で告発される前に、自ら招いた死が裁判から連れ去った。
deinde ut quaestioni Campanae materia decessit,
その後、カンパニアの審理に対する対象がなくなると、解釈によって矛先はローマへと向けられた。
§9.26.8versa Romam interpretando res: non nominatim qui Capuae, sed in universum qui usquam coissent coniurassentve adversus rem publicam, quaeri senatum iussisse;
すなわち、元老院が命じたのは、カプアでそうした者たちを特定して審理することではなく、国家に対してどこであれ会合を持ち、あるいは共謀した者たちすべてを普遍的に審理することである、というのである。
§9.26.9et coitiones honorum adipiscendorum causa factas adversus rem publicam esse.
アンド、官職を得る目的でなされた結託もまた、国家に対する反逆であるとした。
latiorque et re et personis quaestio fieri, haud abnuente dictatore sine fine ulla quaestionis suae ius esse.
こうして、事態においても人においても、審理はより広範なものとなり、独裁官もまた、自分の審理の権限には何ら限界がないことを否定しなかった。
§9.26.10postulabantur ergo nobiles homines appellantibusque tribunos nemo erat auxilio, quin nomina reciperentur.
そのため、高貴な人々が告発され、彼らが護民官に訴えかけても、彼らの名前が受理されるのを妨げる援助を与える者は誰もいなかった。
§9.26.11inde nobilitas, nec ii modo, in quos crimen intendebatur, sed universi simul negare nobilium id crimen esse, quibus si nulla obstetur fraude, pateat via ad honorem, sed hominum novorum.
そこから、貴族たちは、嫌疑を向けられている者たちだけでなく、全員が一丸となって、それは貴族たちの罪ではなく(彼らならば、もし策略によって妨げられなければ官職への道が開かれているのだから)、新参者たちの罪であると主張した。
§9.26.12ipsos adeo dictatorem magistrumque equitum reos magis quam quaesitores idoneos eius criminis esse intellecturosque ita id esse, simul magistratu abissent.
それどころか、独裁官と騎兵長官の二人自身こそ、その罪の糾問者たるにふさわしいのではなく、むしろ被告人となるべきであり、彼らが職を辞するやいなや、そのことがそうであると理解するだろう、とした。
tum enim vero Maenius, §9.26.13iam famae magis quam imperii memor, progressus in contionem ita verba fecit:
そのとき、まさにマエニウスは、もはや支配権よりも自らの名声を重んじ、市民集会に進み出て、このように演説を行った。
§9.26.14“et omnes ante actae vitae vos conscios habeo, Quirites, et hic ipse honos delatus ad me testis est innocentiae meae;
「クィリテスよ、私は諸君を私のこれまでの全生涯の証人として持っており、私に授けられたこの職自体が私の無実の証人です。
neque enim, quod saepe alias, quia ita tempora postulabant rei publicae, qui bello clarissimus esset, sed qui maxime procul ab his coitionibus vitam egisset, dictator deligendus exercendis quaestionibus fuit.
というのも、他でしばしばあったように、国家の情勢がそれを求めたからといって、戦争で最も輝かしい者ではなく、こうした結託から最も遠い生涯を送ってきた者こそが、審理を執行するための独裁官として選ばれるべきであったからです。
§9.26.15sed quoniam quidam nobiles homines — qua de causa, vos existimare quam me pro magistratu quicquam inconpertum dicere melius est — §9.26.16primum ipsas expugnare quaestiones omni ope adnisi sunt, dein, postquam ad id parum potentes erant, ne causam dicerent, in praesidia adversariorum, appellationem et tribunicium auxilium, §9.26.17patricii confugerunt, postremo repulsi inde — adeo omnia tutiora, quam ut innocentiam suam purgarent, visa — in nos inruerunt et privatis dictatorem poscere reum verecundiae non fuit, ut omnes di hominesque sciant ab illis etiam,
しかし、一部の貴族たちが――どのような理由でかは、私が政務官として確証のないことを口にするよりも、諸君が推測する方がよいのですが―― 最初、審理そのものをあらゆる手段で打破しようと努め、次いで、そのための力が足りないと分かると、自ら裁判で弁明せぬよう、かつては敵対者の保護手段であった上訴や護民官の援助という手段に、パトリキでありながら逃げ込み、最後にそこからも退けられると、自らの無実を証明すること以外なら、どんなことでもより安全に見えたほどであったが、私たちに襲いかかり、私人でありながら独裁官を被告として告発することを恥じもしませんでした。 それは、彼らがあらゆる神々と人々に、不可能なことさえも試みられていること(それは彼らが自らの生き方の釈明をしないためです)を知らせるためです。
§9.26.18quae non possint, temptari, ne rationem vitae reddant, me obviam ire crimini et offerre me inimicis reum, dictatura me abdico.
私はこの嫌疑に立ち向かい、敵に対して自分を被告人として差し出すため、独裁官を辞職いたします。
§9.26.19vos quaeso, consules, si vobis datum ab senatu negotium fuerit, in me primum et hunc M. Folium quaestiones exerceatis, ut appareat innocentia nostra nos, non maiestate honoris tutos a criminationibus istis esse.
執政官たちよ、諸君にお願いする。 もし元老院からこの任務が諸君に与えられたなら、まず私と、ここにいるマルクス・フォリウスに対して審理を行ってほしい。 私たちの無実によってこそ、職の威光によってではなく、これら不当な非難から守られているのだということが明らかになるように」。
” abdicat inde se dictatura
そう言って、彼は独裁官職を辞した。
§9.26.20et post eum confestim Folius magisterio equitum;
そして彼の後を追って、すぐにフォリウスも騎兵長官職を辞した。
primique apud consules — iis enim ab senatu mandata res est — rei facti adversus nobilium testimonia egregie absolvuntur.
彼らは執政官たちのもとで(というのも、元老院からこの件は執政官たちに委ねられたからである)最初の被告人となり、貴族たちの証言に対抗して見事に無罪となった。
§9.26.21Publilius etiam Philo multiplicatis summis honoribus post res tot domi belloque gestas, ceterum invisus nobilitati, causam dixit absolutusque est.
プブリリウス・フィロもまた、国内外で数々の偉業を成し遂げて最高の官職を何度も重ねたものの、貴族たちから嫌われていたが、裁判にかけられ、そして無罪となった。
§9.26.22nec diutius, ut fit, quam dum recens erat, quaestio per clara nomina reorum viguit;
審理は、世の常として、事件が新鮮であった間しか、著名な被告人たちの名前を通じて盛んに行われることはなかった。
inde labi coepit ad viliora capita, donec coitionibus factionibusque, adversus quas conparata erat, oppressa est.
その後、審理はより身分の低い人々へと移っていき、ついに、それに対抗して設置されたはずの結託や党派そのものによって、押しつぶされてしまった。

語釈・文法注

  1. 9.26.4abhorrere — `abhorrere` は非人称的(あるいは意味上の主語として「ローマ人」または「元老院」を補って)、「~を躊躇させる」「忌避させる」という意味。主語は `longinquitas`(距離の遠さ)であり、全体として「(距離の遠さもまた、彼らに)市民を遠くに送ることを躊躇わせた」という構造になる。
  2. 9.26.7Calavios Ovium Noviumque — 語順の倒置(ハイパーバトン)。文頭の対格 `Calavios Ovium Noviumque`(カラウィウス家のオウィウスとノウィウス)は、文末の主動詞 `subtraxit`(連れ去った、免れさせた)の直接目的語である。主語は `mors`(死)。
  3. 9.26.11quibus si nulla obstetur fraude, pateat via ad honorem — 関係代名詞 `quibus`(与格)の先行詞は、直前の `nobilium`(貴族たち、属格)である。関係節「もし策略によって妨げられなければ、彼らにとって官職への道が開かれている」は、貴族には陰謀を企てる動機がないという主張を裏付ける。
  4. 9.26.15quoniam — 従属接続詞 `quoniam`(~なので)から始まる長い譲歩・理由節は、挿入句や複数の分詞句を挟みながら、§9.26.18 の `me obviam ire crimini ... dictatura me abdico`(主節:「私は…独裁官職を辞す」)まで引き伸ばされている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.26.1-9.26.22. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.26.1-9.26.22

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。