§9.23.1mutata inde belli sedes est;
その後、戦争の舞台が変更された。
ad Soram ex Samnio Apuliaque traductae legiones.
サムニウムとアプリアからソラへと軍団が移動させられた。
§9.23.2Sora ad Samnites defecerat interfectis colonis Romanorum.
ソラは、ローマ人の植民者たちを殺害した上で、サムニウム人側へと離反していた。
quo cum prior Romanus exercitus ad ulciscendam civium necem recuperandamque coloniam magnis itineribus pervenisset §9.23.3et sparsi per vias speculatores sequi legiones Samnitium nec iam procul abesse alii super alios nuntiarent, §9.23.4obviam itum hosti atque ad Lautulas ancipiti proelio dimicatum est.
ローマの先発の軍隊が、市民たちの殺害への報復と植民市の奪還のために、強行軍でそこへと到着したとき、また、道路沿いに分散していた斥候たちが、サムニウム人の軍団が追ってきており、もはや遠くないところにいると、次々と報告したとき、敵に向かって進撃がなされ、ラウトゥラエにおいて勝敗の定まらない戦闘が戦われた。
non caedes, non fuga alterius partis, sed nox incertos, victi victoresne essent, diremit.
どちらの側の虐殺も敗走もなかったが、夜が訪れて、自分たちが敗者なのか勝者なのか不確かなままの彼らを引き分けた。
§9.23.5invenio apud quosdam adversam eam pugnam Romanis fuisse atque in ea cecidisse Q. Aulium magistrum equitum.
私は、ある著者たちの記述において、その戦闘がローマ人にとって不利なものであり、その中で騎兵長官Q・アウリウスが戦死したということを見出している。
§9.23.6suffectus in locum Auli C. Fabius magister equitur cum exercitu novo ab Roma advenit et per praemissos nuntios consulto dictatore, ubi subsisteret quove tempore et qua ex parte hostem adgrederetur, substitit occultus ad omnia satis exploratis consiliis.
アウリウスの後任に任命された騎兵長官C・ファビウスが、新しい軍隊を率いてローマから到着し、あらかじめ送られた使者を通じて、どこに留まるべきか、いつ、どの方向から敵を攻撃すべきかについて独裁官に相談した上で、計画がすべての点について十分に決定された後、隠れたまま留まった。
§9.23.7dictator cum per aliquot dies post pugnam continuisset suos intra vallum obsessi magis quam obsidentis modo,
独裁官は、戦闘の後、数日間にわたって、包囲する側というよりは包囲される側の態度で自軍を土塁の内に留めていたが、突如、戦闘の合図を掲げた。
§9.23.8signum repente pugnae proposuit et, efficacius ratus ad accendendos virorum fortium animos, nullam alibi quam in semet ipso cuiquam relictam spem, de magistro equitum novoque exercitu militem celavit et, tamquam nulla nisi in eruptione spes esset,
そして、勇敢な男たちの心を奮い立たせるためには、諸君自身以外には誰にもいかなる希望も残されていないと考える方がより効果的であると判断したため、新しい騎兵長官と新しい軍隊について兵士たちに隠し、突撃以外には何の希望もないかのように、「兵士たちよ」と彼は言った。
§9.23.9“locis” inquit “angustis, milites, deprehensi, nisi quam victoria patefecerimus viam, nullam habemus.
「我々は狭い場所に追い詰められており、勝利によって切り開く道以外に、我々に道はない。
§9.23.10stativa nostra munimento satis tuta sunt, sed inopia eadem infesta;
我々の常設陣営は防壁によって十分に安全だが、食糧不足という点では同様に危機的である。
nam et circa omnia defecerunt, unde subvehi commeatus poterant, et, si homines iuvare velint, iniqua loca sunt.
なぜなら、そこから食糧が運ばれ得た周辺のすべての場所が離反したからであり、また人々が我々を助けたいと望んだとしても、地形が不利だからである。
§9.23.11itaque non frustrabor ego vos castra hic relinquendo, in quae infecta victoria, sicut pristino die, vos recipiatis.
したがって、私はここに陣営を残し、勝利を達成しないまま前日のように諸君がそこに引き返せるようにして、諸君を欺くようなことはしない。
armis munimenta, non munimentis arma tuta esse debent.
武器が防壁によって守られるのではなく、防壁が武器によって守られなければならないのである。
§9.23.12castra habeant repetantque, quibus operae est trahere bellum;
戦争を引き延ばすことに関心がある者たちに、陣営を持たせ、そこへ引き返させればよい。
nos omnium rerum respectum praeterquam victoriae nobis abscidamus.
我々は勝利以外のあらゆることへの未練を自ら断ち切ろう。
§9.23.13ferte signa in hostem;
敵に向かって軍旗を進めよ。
ubi extra vallum agmen excesserit, castra quibus imperatum est incendent.
軍列が土塁の外に出たとき、命じられた者たちが陣営に火を放つであろう。
damna vestra, milites, omnium circa, qui defecerunt, populorum praeda sarcientur.
兵士たちよ、諸君の損失は、離反した周辺のすべての民の戦利品によって償われるであろう。
” §9.23.14et oratione dictatoris, quae necessitatis ultimae index erat, milites accensi vadunt in hostem, et respectus ipse ardentium castrorum, quamquam proximis tantum — ita enim iusserat dictator — ignis est subditus, haud parvum fuit inritamentum.
」そして、極限の必要性を示すものであった独裁官の演説によって、兵士たちは発奮して敵に向かって進み、燃え上がる陣営の光景それ自体が、たとえ火がつけられたのは最も近い部分だけであったとしても(というのも独裁官がそのように命じたからである)、少なからぬ刺激となった。
§9.23.15itaque velut vecordes inlati signa primo impetu hostium turbant, et in tempore, postquam ardentia procul vidit castra, magister equitum — id convenerat signum — hostium terga invadit.
それゆえ、狂乱したかのようになだれ込み、最初の突撃で彼らは敵の軍列を乱した。 そしてちょうど良い時に、遠くから陣営が燃えているのを見た後で、騎兵長官が(これが約束された合図であったのだが)敵の背後を襲った。
ita circumventi Samnites, qua potest quisque, fugam per diversa petunt;
このようにして包囲されたサムニウム人は、各自が進むことができる方向へ、散り散りに逃げ道を求めた。
§9.23.16ingens multitudo in unum metu conglobata ac semet ipsam turba inpediens in medio caesa.
恐れによって一箇所に群がり、群衆自身が互いに邪魔をし合っていた巨大な軍勢が、挟み撃ちにされて虐殺された。
castra hostium capta direptaque;
敵の陣営は占領され、略奪された。
§9.23.17quorum praeda onustum militem in Romana castra dictator reducit, haudquaquam tam victoria laetum, quam quod praeter exiguam deformatam incendio partem cetera contra spem salva invenit.
それらの戦利品を重そうに携えた兵士たちを、独裁官はローマの陣営へと連れ戻したが、彼らは勝利を喜ぶこと以上に、火災によって損なわれたわずかな部分を除いて、残りの部分が予想に反して無事であるのを見出して喜んだ。