§9.23.1mutata inde belli sedes est;
그 후 전쟁의 무대가 옮겨졌다.
ad Soram ex Samnio Apuliaque traductae legiones.
사므니움과 아풀리아로부터 소라로 군단들이 이동했다.
§9.23.2Sora ad Samnites defecerat interfectis colonis Romanorum.
소라는 로마인 식민자들을 살해하고 삼니움인들에게 배반해 가 있었다.
quo cum prior Romanus exercitus ad ulciscendam civium necem recuperandamque coloniam magnis itineribus pervenisset §9.23.3et sparsi per vias speculatores sequi legiones Samnitium nec iam procul abesse alii super alios nuntiarent, §9.23.4obviam itum hosti atque ad Lautulas ancipiti proelio dimicatum est.
그곳에 이전의 로마 군대가 시민들의 죽음을 복수하고 식민지를 탈환하기 위해 강행군으로 도달했을 때, 그리고 길가에 흩어져 있던 정찰병들이 삼니움인들의 군단이 뒤쫓고 있으며 이제 그리 멀지 않은 곳에 있다고 잇달아 보고했을 때, 적을 맞이하러 나아갔고 라우툴라이에서 승패를 알 수 없는 전투가 벌어졌다.
non caedes, non fuga alterius partis, sed nox incertos, victi victoresne essent, diremit.
어느 한쪽의 학살도 패주도 없었지만, 밤이 찾아와 자신들이 패배했는지 승리했는지 확신하지 못하는 그들을 갈라놓았다.
§9.23.5invenio apud quosdam adversam eam pugnam Romanis fuisse atque in ea cecidisse Q. Aulium magistrum equitum.
나는 어떤 저술가들에게서 그 전투가 로마인들에게 불리했으며, 그 전투에서 기병장관 Q. 아울리우스가 전사했다는 기록을 발견한다.
§9.23.6suffectus in locum Auli C. Fabius magister equitur cum exercitu novo ab Roma advenit et per praemissos nuntios consulto dictatore, ubi subsisteret quove tempore et qua ex parte hostem adgrederetur, substitit occultus ad omnia satis exploratis consiliis.
아울리우스의 후임으로 임명된 기병장관 C. 파비우스가 새 군대를 이끌고 로마에서 도착했고, 미리 보낸 전령들을 통해 독재관과 어디에 머물러야 할지, 어느 때에 그리고 어느 방향에서 적을 공격해야 할지 상의한 뒤, 모든 것에 대해 충분히 계획을 살핀 후 은밀하게 머물렀다.
§9.23.7dictator cum per aliquot dies post pugnam continuisset suos intra vallum obsessi magis quam obsidentis modo,
독재관은 전투 후 며칠 동안 포위하는 자라기보다 포위당한 자의 모습으로 부하들을 토루 안에 묶어두고 있었는데, 갑자기 전투 신호를 내걸었다.
§9.23.8signum repente pugnae proposuit et, efficacius ratus ad accendendos virorum fortium animos, nullam alibi quam in semet ipso cuiquam relictam spem, de magistro equitum novoque exercitu militem celavit et, tamquam nulla nisi in eruptione spes esset, §9.23.9“locis” inquit “angustis, milites, deprehensi, nisi quam victoria patefecerimus viam, nullam habemus.
그리고 용감한 사람들의 마음을 격동시키는 데는 그들 자신 외에는 그 누구에게도 다른 곳에 남겨진 희망이 없다고 여기는 것이 더 효과적이라 판단했기에, 새로운 기병장관과 새로운 군대에 대해서 군사들에게 숨겼으며, 마치 돌파하는 것 외에는 아무런 희망이 없는 것처럼, “병사들이여,” 그가 말했다. “우리는 좁은 곳에 갇혀 있으니, 승리를 통해 우리가 열어젖힐 길 외에는 우리에게 아무런 길도 없다.
§9.23.10stativa nostra munimento satis tuta sunt, sed inopia eadem infesta;
우리의 주둔지는 방어벽 덕분에 충분히 안전하지만, 식량 부족이라는 점에서는 똑같이 위태롭다.
nam et circa omnia defecerunt, unde subvehi commeatus poterant, et, si homines iuvare velint, iniqua loca sunt.
식량을 수송해 올 수 있던 주변의 모든 곳이 배반했기 때문이며, 사람들이 도우려 할지라도 지형이 불리하기 때문이다.
§9.23.11itaque non frustrabor ego vos castra hic relinquendo, in quae infecta victoria, sicut pristino die, vos recipiatis.
그러므로 나는 이곳에 진영을 남겨두어, 승리를 이루지 못한 채 이전 날처럼 여러분이 그곳으로 되돌아가게 함으로써 여러분을 기만하지 않겠다.
armis munimenta, non munimentis arma tuta esse debent.
무기가 방어벽에 의해 지켜져야 하는 것이 아니라, 방어벽이 무기에 의해 지켜져야 하는 것이다.
§9.23.12castra habeant repetantque, quibus operae est trahere bellum;
전쟁을 끄는 것에 관심이 있는 자들에게 진영을 가지게 하고 거기로 돌아가게 하라.
nos omnium rerum respectum praeterquam victoriae nobis abscidamus.
우리는 승리 외에는 모든 것에 대한 미련을 끊어버리자.
§9.23.13ferte signa in hostem;
적을 향해 군기를 나아가게 하라.
ubi extra vallum agmen excesserit, castra quibus imperatum est incendent.
대열이 토루 밖으로 나갔을 때, 명령을 받은 자들이 진영을 불태울 것이다.
damna vestra, milites, omnium circa, qui defecerunt, populorum praeda sarcientur. ” §9.23.14et oratione dictatoris, quae necessitatis ultimae index erat, milites accensi vadunt in hostem, et respectus ipse ardentium castrorum, quamquam proximis tantum — ita enim iusserat dictator — ignis est subditus, haud parvum fuit inritamentum.
병사들이여, 여러분의 손실은 배반한 주변의 모든 부족들의 전리품으로 채워질 것이다.” 극단적인 필연성을 보여주는 독재관의 연설에 고무되어 병사들은 적을 향해 나아갔고, 불타는 진영을 뒤돌아보는 것 자체가, 비록 가장 가까운 부분에만 불이 붙여졌을지라도 (독재관이 그렇게 명령했기 때문이다), 결코 작지 않은 자극제가 되었다.
§9.23.15itaque velut vecordes inlati signa primo impetu hostium turbant, et in tempore, postquam ardentia procul vidit castra, magister equitum — id convenerat signum — hostium terga invadit.
그리하여 미친 듯이 돌진하여 첫 번째 충격으로 적의 대열을 혼란에 빠뜨렸고, 마침 적절한 때에 멀리서 진영이 불타는 것을 본 기병장관은 (이것이 약속된 신호였다) 적의 배후를 습격했다.
ita circumventi Samnites, qua potest quisque, fugam per diversa petunt;
이처럼 포위된 삼니움인들은 각자 갈 수 있는 곳을 향해 사방으로 달아났다.
§9.23.16ingens multitudo in unum metu conglobata ac semet ipsam turba inpediens in medio caesa.
공포로 인해 한데 뭉쳐 군중 스스로를 방해하던 거대한 무리가 그 한가운데서 도살당했다.
castra hostium capta direptaque;
적의 진영은 함락되고 약탈당했다.
§9.23.17quorum praeda onustum militem in Romana castra dictator reducit, haudquaquam tam victoria laetum, quam quod praeter exiguam deformatam incendio partem cetera contra spem salva invenit.
그 전리품들을 가득 짊어진 군사들을 독재관은 로마 진영으로 데려왔는데, 그들은 승리를 기뻐하기보다, 화재로 훼손된 극히 일부를 제외하고 나머지가 예상외로 무사한 것을 발견하고 훨씬 더 기뻐했다.