Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.19.1-9.19.17

ローマとアレクサンドロスの軍事力比較

457 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

リウィウスは、ローマとアレクサンドロスの軍事力を、人口、兵力、兵器、戦術的柔軟性、そして兵站の観点から具体的に比較し、ローマの優位性を説く。さらに、仮にアレクサンドロスがイタリアに侵攻していた場合、ローマとカルタゴの同盟によって敗退したであろうと推測する。

§9.19.1restat, ut copiae copiis conparentur vel numero vel militum genere vel multitudine auxiliorum.
残されているのは、軍隊を、数において、あるいは兵士の種類において、あるいは補助兵の多さにおいて、軍隊と比較することである。
censebantur eius aetatis lustris ducena quinquagena milia capitum.
その時代の戸口調査では、25万人が数えられていた。
§9.19.2itaque in omni defectione sociorum Latini nominis urbano prope dilectu decem scribebantur legiones;
したがって、ラティウム名をもつ同盟者のあらゆる反乱において、ほぼ都市での徴兵だけで10個レギオンが編成されていた。
§9.19.3quaterni quinique exercitus saepe per eos annos in Etruria, in Umbria Gallis hostibus adiunctis, in Samnio, in Lucanis gerebant bellum.
しばしばそれらの年月の間、エトルリアで、また敵であるガリア人が加わったウンブリアで、サムニウムで、ルカニアで、4つあるいは5つの軍隊が同時に戦争を行っていた。
§9.19.4Latium deinde omne cum Sabinis et Volscis et Aequis et omni Campania et parte Umbriae Etruriaeque et Picentibus et Marsis Paelignisque ac Vestinis atque Apulis adiuncta omni ora Graecorum inferi maris a Bruttiis Neapolim et Cumas et inde Antio atque Ostiis tenus aut socios validos Romanis aut fractos bello invenisset hostes.
そのとき、サビニ人、ウォルスキ人、アエクィ人、カンプァニア全土、ウンブリアとエトルリアの一部、ピケヌム人、マルシ人、パエリグニ人、ウェスティニ人、アプリア人を伴ったラティウム全土、さらにブルッティウムからネアポリス、クマエ、そしてそこからアンティウムやオスティアに至る下海のギリシア人の全沿岸地帯が加わっていたが、これらはローマ人にとって強力な同盟者か、あるいは戦争で打ち砕かれた敵のいずれかとして彼(アレクサンドロス)に立ちはだかったことであろう。
§9.19.5ipse traiecisset mare cum veteranis Macedonibus, non plus triginta milibus hominum et quattuor milibus equitum, maxime Thessalorum;
彼自身は、3万人以下の歩兵と、主としてテッサリア人からなる4千人の騎兵という、マケドニアの精鋭兵とともに海を渡ったであろう。
hoc enim roboris erat.
なぜなら、これだけが精鋭であったからだ。
Persas, Indos aliasque si adiunxisset gentes, inpedimentum maius quam auxilium traheret.
もし彼がペルシア人やインド人、その他の民族を加えたとしたら、援助というよりはむしろ大きな障害を引きずることになったであろう。
adde, §9.19.6quod Romanis ad manum domi supplementum esset, Alexandro, quod postea Hannibali accidit, alieno in agro bellanti exercitus consenuisset.
加えて、ローマ人には本国で手元に補充兵がいたのに対して、アレクサンドロスにとっては、後にハンニバルに起こったように、異国の地で戦争をしている間に軍隊が老いさらばえてしまったであろうという事実がある。
§9.19.7arma clupeus sarisaeque illis; Romano scutum, maius corpori tegumentum, et pilum, haud paulo quam hasta vehementius ictu missuque telum.
武具といえば、彼らにとっては丸盾とサリサであり、ローマ兵にとっては、身体をより大きく防護する長盾と、突き刺すのにも投げるのにも槍より少なからず強力な武器である投槍であった。
§9.19.8statarius uterque miles, ordines servans; sed illa phalanx inmobilis et unius generis, Romana acies distinctior, ex pluribus partibus constans, facilis partienti, quacumque opus esset, facilis iungenti.
どちらの兵士も隊列を維持して立ち止まって戦う兵であるが、あちらのファランクスは身動きがとれず単一の種類であるのに対し、ローマの戦列はより細かく区分され、多くの部分から構成されており、分散する(指揮官の)目的にも、結合する目的にも、必要とされるいかなる場所でも容易に対応できた。
§9.19.9iam in opere quis par Romano miles, quis ad tolerandum laborem melior? uno proelio victus Alexander bello victus esset: Romanum, quem Caudium, quem Cannae non fregerunt, quae fregisset acies?
土木作業において、誰がローマ兵に匹敵し、誰が労苦に耐えるのにより優れているだろうか。 アレクサンドロスは一度の戦闘で敗北すれば、戦争全体で敗北したであろうが、カウディウムもカンナエも砕くことのなかったローマ人を、いかなる戦列が砕き得たであろうか。
§9.19.10ne ille saepe, etiam si prima prospere evenissent, Persas et Indos et inbellem Asiam quaesisset et cum feminis sibi bellum fuisse dixisset,
実に彼は、たとえ最初の戦いがうまく運んだとしても、しばしばペルシア人やインド人、戦いを好まないアジアを恋しく思い、自分にとっての戦争は女たちとの戦いであったと言ったことであろう。
§9.19.11quod Epiri regem Alexandrum, mortifero vulnere ictum, dixisse ferunt, sortem bellorum in Asia gestorum ab hoc ipso iuvene cum sua conferentem.
それは、エペイロスの王アレクサンドロスが致命傷を負わされたとき、この若者自身によってアジアで行われた戦争の運命を自分の運命と比較して、語ったと伝えられている言葉である。
§9.19.12equidem cum per annos quattuor et viginti primo Punico bello classibus certatum cum Poenis recordor, vix aetatem Alexandri suffecturam fuisse reor ad unum bellum;
私は実に、第一次ポエニ戦争において24年間にわたりカルタゴ人と海戦で争われたことを思い起こすとき、アレクサンドロスの寿命は、ただ一つの戦争に対してさえ、かろうじて足りるだけであったろうと思う。
§9.19.13et forsitan, cum et foederibus vetustis iuncta res Punica Romanae esset et timor par adversus communem hostem duas potentissimas armis virisque urbis armaret, simul Punico Romanoque obrutus bello esset.
そしておそらく、カルタゴの国家が古い条約によってローマの国家と結ばれており、かつ、共通の敵に対する同様の恐怖が、武器と兵士において最も強力な二つの都市を武装させたであろうから、同時にカルタゴとローマの戦争によって圧倒されたことであろう。
§9.19.14non quidem Alexandro duce nec integris Macedonum rebus, sed experti tamen sunt Romani Macedonem hostem adversus Antiochum, Philippum, Persen non modo cum clade ulla, sed ne cum periculo quidem suo.
もちろんアレクサンドロスの指揮下ではなく、またマケドニアの国力が万全であったときでもないが、それでもローマ人は、アンティオコス、フィリッポス、ペルセウスに対してマケドニアという敵を経験した。 それは、いかなる敗北を伴うこともなく、それどころか自らの危険すら伴わなかった。
§9.19.15absit invidia verbo et civilia bella sileant: nunquam ab equite hoste numquam a pedite, numquam aperta acie, numquam aequis, utique numquam nostris locis laboravimus;
この言葉に不吉な嫉妬が遠ざからんことを。 そして内乱については黙していることにしよう。 私たちは、敵の騎兵によっても、歩兵によっても、開けた戦列においても、対等な場所においても、ましてや私たちの土地においては、一度も苦境に立たされたことはない。
equitem sagittas, §9.19.16saltus inpeditos avia commeatibus loca gravis armis miles timere potest:
騎兵や、矢や、通行の困難な森の小道、兵站の届かない辺境を、重装兵は恐れるかもしれないが、ローマは、マケドニアやアレクサンドロスのものよりも恐るべき千の戦列を退けてきたし、これからも退けるであろう。
§9.19.17mille acies graviores quam Macedonum atque Alexandri avertit avertetque, modo sit perpetuus huius, qua vivimus, pacis amor et civilis cura concordiae.
ただ、私たちが今生きているこの平和への愛と、市民間の調和への配慮が永続するならば。

語釈・文法注

  1. 9.19.4invenisset — 接続法過去完了。省略された主語は前章から議論の中心となっている Alexander である。Latium 以下、a Bruttiis ... tenus に至るまでの広大な地域と部족 명칭이 명사구로 나열되어 있으며, 이들을 '로마의 강력한 동맹' 혹은 '전쟁으로 꺾인 적'의 상태로 발견하였을 것이라는 반실가상(irrealis)의 결론을 이끈다.
  2. 9.19.5traheret — 接続法未完了過去。前部条件節「もし〜を加えていたならば」(si adiunxisset, 接続法過去完了)に対する帰結節。過去における継続的な状態や、その結果生じるであろう持続的な影響を示すために、完了ではなく未完了過去形が用いられている。
  3. 9.19.10ne ille — ここでの ne は否定の副詞ではなく、確信・強調を表す肯定の不変化詞(「まことに」「確かに」)であり、人称代名詞(ここでは ille)の直前に置かれて文全体を強める役割を果たしている。
  4. 9.19.15absit invidia verbo — absit(absum の接続法現在・3人称単数、願望)を用いた慣用表現。「私の言葉に(神々の)嫉妬が遠ざからんことを」という意味で、自慢めいた不遜な発言が神々の怒り(ネメシス)を買い、災いを招くことを避けるための魔除け的な決まり文句。
  5. 9.19.15equitem sagittas — 15節末尾の equitem sagittas と、続く16節の saltus inpeditos avia commeatibus loca は、すべて次の主動詞 timere potest(16節)の目的語として並列されている。重装歩兵(miles)が恐れる可能性のある具体的な脅威(騎兵、矢、険路、不便な土地)が畳みかけるように提示されている構造である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.19.1-9.19.17. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.19.1-9.19.17

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。