§9.19.1restat, ut copiae copiis conparentur vel numero vel militum genere vel multitudine auxiliorum.
이제 남은 것은 양측의 군대를 수에서나, 병사들의 종류에서나, 혹은 보조병의 다수함에서나 서로 비교해 보는 일이다.
censebantur eius aetatis lustris ducena quinquagena milia capitum.
그 시대의 인구조사 주기에는 25만 명의 인구가 등록되어 있었다.
§9.19.2itaque in omni defectione sociorum Latini nominis urbano prope dilectu decem scribebantur legiones;
따라서 라티움 동맹의 모든 반란 시기에도 거의 도시 내부의 징집만으로 10개의 군단이 편성되곤 했다.
§9.19.3quaterni quinique exercitus saepe per eos annos in Etruria, in Umbria Gallis hostibus adiunctis, in Samnio, in Lucanis gerebant bellum.
그 기간 동안 에트루리아에서, 갈리아적 적들이 가담한 움브리아에서, 삼니움에서, 루카니아인들 사이에서 종종 네 개 혹은 다섯 개의 군대가 동시에 전쟁을 수행하고 있었다.
§9.19.4Latium deinde omne cum Sabinis et Volscis et Aequis et omni Campania et parte Umbriae Etruriaeque et Picentibus et Marsis Paelignisque ac Vestinis atque Apulis adiuncta omni ora Graecorum inferi maris a Bruttiis Neapolim et Cumas et inde Antio atque Ostiis tenus aut socios validos Romanis aut fractos bello invenisset hostes.
그렇다면 사비니인, 볼스키인, 아이쿠이인, 그리고 카스파니아 전역과 움브리아 및 에트루리아의 일부, 피켄테스인, 마르시인, 파일리그니인, 웨스티니인, 아풀리아인들과 함께 전 라티움이 가담하고, 브루티움에서 네아폴리스와 쿠마에에 이르고 그곳에서 안티움과 오스티아에 이르기까지 아래 바다의 그리스인들의 연안 전역이 결합된 연합세력은, 로마인들에게 강력한 동맹자이거나 아니면 전쟁으로 꺾인 적으로서 그(알렉산드로스)를 마주했을 것이다.
§9.19.5ipse traiecisset mare cum veteranis Macedonibus, non plus triginta milibus hominum et quattuor milibus equitum, maxime Thessalorum; hoc enim roboris erat.
그 자신은 3만 명 이하의 보병과 대다수가 테살리아인인 4천 명의 기병으로 구성된 마케도니아 정예병들과 함께 바다를 건넜을 것이니, 이것이 그의 핵심 전력이었기 때문이다.
Persas, Indos aliasque si adiunxisset gentes, inpedimentum maius quam auxilium traheret.
만약 그가 페르시아인, 인도인 및 기타 민족들을 가담시켰다면, 원조라기보다는 더 큰 장애를 끌고 다니는 꼴이 되었을 것이다.
adde, §9.19.6quod Romanis ad manum domi supplementum esset, Alexandro, quod postea Hannibali accidit, alieno in agro bellanti exercitus consenuisset.
게다가 로마인들에게는 본국에서 즉시 동원할 수 있는 보충병이 있었던 반면, 알렉산드로스에게는 훗날 한니발에게 일어났던 것처럼 타국의 영토에서 전쟁을 치르는 동안 군대가 노쇠해졌을 것이라는 점을 덧붙여야 한다.
§9.19.7arma clupeus sarisaeque illis; Romano scutum, maius corpori tegumentum, et pilum, haud paulo quam hasta vehementius ictu missuque telum.
그들의 무기는 둥근 방패와 사리사였으나, 로마인에게는 신체를 더 크게 방어하는 장방형 방패와, 찌르거나 던질 때 창보다 훨씬 더 강력한 무기인 필룸이 있었다.
§9.19.8statarius uterque miles, ordines servans; sed illa phalanx inmobilis et unius generis, Romana acies distinctior, ex pluribus partibus constans, facilis partienti, quacumque opus esset, facilis iungenti.
양쪽 모두 대열을 유지하며 제자리를 지켜 싸우는 병사들이었으나, 저 파랑크스는 움직임이 없고 단일한 종류인 반면, 로마의 전투 대열은 더 세분되어 있어 여러 부분들로 구성되었고, 필요로 하는 곳이 어디든 지휘관이 분할하기에도 쉬웠고 결합하기에도 쉬웠다.
§9.19.9iam in opere quis par Romano miles, quis ad tolerandum laborem melior? uno proelio victus Alexander bello victus esset: Romanum, quem Caudium, quem Cannae non fregerunt, quae fregisset acies?
이제 토목 작업에서 어떤 군인이 로마인과 대등하며, 노고를 견디는 데 있어서 누가 더 뛰어났겠는가? 알렉산드로스는 단 한 번의 전투에서 패함으로써 전쟁에서 패했을 것이나, 카우디움도 칸나에도 꺾지 못한 로마인을 대체 어떤 전투 대열이 꺾을 수 있었겠는가?
§9.19.10ne ille saepe, etiam si prima prospere evenissent, Persas et Indos et inbellem Asiam quaesisset et cum feminis sibi bellum fuisse dixisset,
실로 그는 설령 최초의 일들이 순탄하게 풀렸다 하더라도 종종 페르시아인과 인도인 및 나약한 아시아를 그리워했을 것이며, 자신에게는 여자들과의 전쟁이 있었을 뿐이라고 말했을 것이다.
§9.19.11quod Epiri regem Alexandrum, mortifero vulnere ictum, dixisse ferunt, sortem bellorum in Asia gestorum ab hoc ipso iuvene cum sua conferentem.
이는 에페이로스의 왕 알렉산드로스가 치명상을 입었을 때, 이 젊은이(대왕)가 아시아에서 치른 전쟁의 운명을 자신의 운명과 비교하면서 했다고 전해지는 말이다.
§9.19.12equidem cum per annos quattuor et viginti primo Punico bello classibus certatum cum Poenis recordor, vix aetatem Alexandri suffecturam fuisse reor ad unum bellum;
실로 나는 제1차 포에니 전쟁에서 24년 동안 카르타고인들과 함대로 맞서 싸웠던 것을 기억할 때, 알렉산드로스의 수명은 단 한 번의 전쟁을 치르기에도 간신히 충분했을 것이라 생각한다.
§9.19.13et forsitan, cum et foederibus vetustis iuncta res Punica Romanae esset et timor par adversus communem hostem duas potentissimas armis virisque urbis armaret, simul Punico Romanoque obrutus bello esset.
그리고 어쩌면 포에니의 국가가 오래된 조약들로 로마의 국가와 결합되어 있었고, 공통의 적에 대한 동등한 공포가 무기와 인력에서 가장 강력한 두 도시를 무장시켰을 터이므로, 동시에 포에니와 로마와의 전쟁에 의해 짓밟혔을지도 모른다.
§9.19.14non quidem Alexandro duce nec integris Macedonum rebus, sed experti tamen sunt Romani Macedonem hostem adversus Antiochum, Philippum, Persen non modo cum clade ulla, sed ne cum periculo quidem suo.
비록 알렉산드로스의 지휘 아래에서나 온전한 마케도니아의 국력 상태에서 일어난 일은 아니었지만, 그럼에도 로마인들은 안티오코스, 필리포스, 페르세우스를 상대로 마케도니아인이라는 적을 경험했으니, 어떠한 참패도 없었을 뿐만 아니라 자신들에게 아무런 위험조차 없이 그러했다.
§9.19.15absit invidia verbo et civilia bella sileant: nunquam ab equite hoste numquam a pedite, numquam aperta acie, numquam aequis, utique numquam nostris locis laboravimus;
이 말에 불길한 시기심이 없기를 바라며, 내전들은 침묵하게 하자. 우리는 적의 기병에 의해서도, 보병에 의해서도, 평원의 전투 대열에서도, 동등한 지형에서도, 특히나 우리의 영토 안에서는 단 한 번도 고전한 적이 없다.
equitem sagittas, §9.19.16saltus inpeditos avia commeatibus loca gravis armis miles timere potest: §9.19.17mille acies graviores quam Macedonum atque Alexandri avertit avertetque, modo sit perpetuus huius, qua vivimus, pacis amor et civilis cura concordiae.
기병과 화살, 그리고 험준한 숲길과 물자 수송이 불가능한 외진 곳들은 무거운 군장을 한 군인이 두려워할 수 있는 것들이지만, 우리가 살아가고 있는 이 평화에 대한 사랑과 시민적 화합에 대한 배려가 영속하기만 한다면, 로마는 마케도니아와 알렉산드로스의 군대보다 더 무서운 수천 개의 전투 대열을 물리쳤고 앞으로도 물리칠 것이다.