Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §9.1.1-9.1.10

カウディウムの和平の前兆とポンティウスの演説

439 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

紀元前321年、カウディウムの敗北に伴う屈辱的な和平協定が結ばれる。サムニウム人の将軍ポンティウスは、使節団が和平不成立で戻った際、神々への贖いと義務を果たしたことを強調し、サムニウム人の戦争の正当性を訴えて兵を鼓舞する。

§9.1.1sequitur hunc annum nobilis clade Romana Caudina pax T. Veturio Calvino Sp. Postumio consulibus.
この年に続いて、ティトゥス・ウェトゥリウス・カルウィヌスとスプリウス・ポストゥミウスが執政官の時、ローマの敗北によって悪名高いカウディウムの和平が結ばれる。
§9.1.2Samnites eo anno imperatorem C. Pontium, Herenni filium, habuerunt, patre longe prudentissimo natum, primum ipsum bellatorem ducemque.
その年、サムニウム人は、きわめて賢明な父ヘレンニウスから生まれた、彼自身卓越した戦士であり指揮官でもあるガイウス・ポンティウスを将軍とした。
§9.1.3is, ubi legati, qui ad dedendas res missi erant, pace infecta redierunt, “ne nihil actum” inquit “hac legatione censeatis, expiatum est quidquid ex foedere rupto irarum in nos caelestium fuit.
彼は、賠償物の返還のために派遣されていた使節たちが和平を結ぶことなく帰還したとき、「この使節派遣によって何一つ達成されなかったと君たちが思わないように(言っておくが)、破られた条約から生じた、我々に向けられた天の怒りは何であれ、すべて贖われた」と言った。
§9.1.4satis scio, quibuscumque dis cordi fuit subigi nos ad necessitatem dedendi res, quae ab nobis ex foedere repetitae fuerant, iis non fuisse cordi tam superbe ab Romanis foederis expiationem spretam.
「条約に基づいて我々から返還請求されていた賠償物を、我々が引き渡さざるを得ない状況に追い込まれることを望んだいかなる神々にとっても、条約の贖いがローマ人によってこれほど傲慢に拒絶されたことは、決して望ましいことではなかったと、私は十分に知っている。
§9.1.5quid enim ultra fieri ad placandos deos mitigandosque homines potuit, quam quod nos fecimus? res hostium in praeda captas, quae belli iure nostrae videbantur, remisimus;
実際、神々を宥め、人間を和らげるために、我々がしたこと以上に、これ以上何がなされ得ただろうか。 戦利品として捕らえられ、戦争の法によって我々のものと思われていた敵の財産を、我々は返還した。
§9.1.6auctores belli, quia vivos non potuimus, perfunctos iam fato dedidimus;
戦争の張本人たちを、生きたまま引き渡すことができなかったので、すでに命を落とした彼らを引き渡した。
bona eorum, ne quid ex contagione noxae remaneret penes nos, Romam portavimus.
また、彼らの財産も、罪の汚れが我々の手元に何一つ残らないようにローマに運んだ。
§9.1.7quid ultra tibi, Romane, quid foederi, quid dis arbitris foederis debeo? quem tibi tuarum irarum, quem meorum suppliciorum iudicem feram?
ローマ人よ、これ以上私はあなたに、条約に、また条約の証人である神々に何を負うているというのか。 あなたの怒り、そして私の受ける罰の裁判官として、私はあなたの前に誰を連れてくればよいのか。
§9.1.8neminem neque populum neque privatum fugio.
私は、いかなる民も個人も拒まない。
quod si nihil cum potentiore iuris humani relinquitur inopi, at ego ad deos vindices intolerandae superbiae confugiam et precabor, ut iras suas vertant in eos,
しかし、もし強者を前にして、弱者には人間の法が何一つ残されていないとするならば、私は、耐え難い傲慢への復讐者たる神々に逃れ、彼らがその怒りを次の者たちに向けるように祈るだろう。
§9.1.9quibus non suae redditae res, non alienae adcumulatae satis sint; quorum saevitiam non mors noxiorum, non deditio exanimatorum corporum, non bona sequentia domini deditionem exsatient; qui placari nequeant, nisi hauriendum sanguinem laniandaque viscera nostra praebuerimus.
すなわち、自分たちの財産が返還されることでも、他人の財産を積み上げることでも満足せず、罪人の死によっても、息絶えた身体の引き渡しによっても、主人の引き渡しに伴う財産によってもその残虐さが満たされず、我々が吸うべき血と引き裂かれるべき内臓を提供しない限り、決して宥められることのない者たちへ。
§9.1.10iustum est bellum, Samnites, quibus necessarium, et pia arma quibus nulla nisi in armis relinquitur spes.
サムニウム人よ、戦争が必要な者にとってそれは正義であり、戦い以外に何の希望も残されていない者にとって、武器は神聖なものである。
proinde, cum rerum humanarum maximum momentum sit, quam propitiis rem, quam adversis agant dis, pro certo habete priora bella adversus deos magis quam homines gessisse, hoc, quod instat, ducibus ipsis dis gestures.
したがって、人間の事柄において最大の決定要因が、神々のいかなる加護のもとに物事を行うかである以上、以前の戦争は人間に対してよりもむしろ神々に対して戦われたものであったこと、そして、目の前に迫るこの戦争は、神々ご自身を指揮官として戦うことになるということを、確信しなさい。

語釈・文法注

  1. 9.1.1T. Veturio Calvino Sp. Postumio consulibus — 執政官名を表す2つの名詞を並べた絶対奪格であり、「〜が執政官の時に」という年を特定する慣用表現である。
  2. 9.1.3ne nihil actum ... censeatis — 接続法現在 `censeatis` を用いた `ne` 節で、「君たちが〜と思わないように(言っておくが)」という、主節の言明を導入するための予防的な目的(あるいは意志)を表している。
  3. 9.1.4quibuscumque dis cordi fuit ... iis non fuisse cordi ... — 目的の与格 `cordi` と与格の名詞・代名詞(`quibuscumque dis`, `iis`)を組み合わせた二重与格の構文(`cordi esse`「心に適う、望ましい」)。`iis` 以下の不定詞句全体が `satis scio` の対格不定詞構造の目的語になっており、その主語は `spretam [esse]` である。
  4. 9.1.6perfunctos iam fato dedidimus — 奪格を支配するデポネント(異態)動詞 `perfungor` の完了分詞 `perfunctos` が `fato`(奪格)を伴い、「すでに運命(生)を終えた人々(=死者)」を指す名詞的用法。`dedidimus` の直接目的語(対格)となっている。
  5. 9.1.10cum ... rerum humanarum maximum momentum sit, quam propitiis rem, quam adversis agant dis — 間接疑問節 `quam propitiis ... agant dis` (どのような神々の加護/敵対のもとで物事を行うか)が、`cum` 節の主語である `maximum momentum`(最大の要因、決定的な契機)の内容を具体的に規定している。`propitiis` と `adversis` は `dis` を修飾する。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §9.1.1-9.1.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:9.1.1-9.1.10

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。