Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §8.9.1-8.9.14

デキウス・ムスの自己犠牲と敵陣への突撃

407 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ラティウム戦争において、ローマ軍の戦況が不利に陥ると、執政官デキウス・ムスは神官の導きのもと、自らの生命と引き換えに敵軍の滅亡を神々に誓う「デウォティオ(献身)」を誓った。彼は自ら敵陣へ突入して戦死し、これに勇気づけられたローマ軍は反撃を開始した。

§8.9.1Romani consules, priusquam educerent in aciem, immolaverunt.
ローマの執政官たちは、戦列に引き出す前に、犠牲を捧げた。
Decio caput iocineris a familiari parte caesum haruspex dicitur ostendisse;
腸卜官はデキウスに対し、肝臓の突起が身内の側から切り取られているのを示したと言われている。
alioqui acceptam dis hostiam esse; Manlium egregie litasse.
また、それ以外では犠牲獣は神々に受け入れられ、マンリウスは極めて好ましい神託を得たと言われている。
“atqui bene habet” inquit Decius, “si ab collega litatum est. ”
「だが、万事良好だ」とデキウスは言った、「もし同僚によって好ましい犠牲が捧げられたのなら」。
§8.9.2instructis, sicut ante dictum est, ordinibus processere in aciem.
前述のように列が整えられると、彼らは戦列へと進んだ。
Manlius dextro, Decius laevo cornu praeerat.
マンリウスは右翼を、デキウスは左翼を指揮していた。
primo utrimque aequis viribus, §8.9.3eodem ardore animorum gerebatur res;
最初は、双方ともに互角の力をもって、同じ精神の熱意をもって戦いが行われていた。
deinde ab laevo cornu hastati Romani, non ferentes inpressionem Latinorum, se ad principes recepere.
しかしその後、左翼からローマのハスタティが、ラティウム人の猛攻に耐えかねて、プリンキペスのところへと後退した。
§8.9.4in hac trepidatione Decius consul M. Valerium magna voce inclamat: “deorum” inquit “ope, M. Valeri, opus est;
この混乱の中で、執政官デキウスはマルクス・ウァレリウスに大声で呼びかけた。 「神々の助けが、マルクス・ウァレリウスよ、必要なのだ。
agedum, pontifex publicus populi Romani praei verba, quibus me pro legionibus devoveam. ” pontifex eum togam praetextam sumere iussit
さあ、ローマ人民の国家神官よ、言葉を先唱してくれ。 それによって私が軍団のために身を捧げるための言葉を」。 神官は彼にトガ・プラエテクスタを着用するよう命じた。
§8.9.5et velato capite, manu subter togam ad mentum exserta, super telum subiectum pedibus stantem sic dicere: “Iane,
そして頭を覆い、トガの下からあごへと手を突き出し、足の下に置かれた槍の上に立った状態で、次のように言うよう命じた。
§8.9.6Iuppiter, Mars pater, Quirine, Bellona, Lares, divi Novensiles, di Indigetes, divi, quorum est potestas nostrorum hostiumque,
「ヤヌスよ、ユピテルよ、父なるマルスよ、クィリヌスよ、ベローナよ、ラレスよ、新来の神々よ、在来の神々よ、我々と敵に対する支配権を持つ神々よ、そしてマネスの神々よ、あなた方に祈り、崇め、慈悲を乞い、願います。
§8.9.7dique Manes, vos precor, veneror, veniam peto oroque, uti populo Romano Quiritium vim victoriamque prosperetis hostesque populi Romani Quiritium terrore, formidine morteque adficiatis.
クィリテスのローマ人民に力と勝利を授け、クィリテスのローマ人民の敵たちに恐怖とおののきと死をもたらしてくださるよう。
§8.9.8sicut verbis nuncupavi, ita pro re publica, exercitu, legionibus, auxiliis populi Romani Quiritium legiones auxiliaque hostium mecum deis Manibus Tellurique devoveo. ”
私が言葉で宣言した通りに、そのように、国家、軍隊、レギオー、クィリテスのローマ人民の補助軍のために、敵の軍団と補助軍を、私自身とともに、マネスの神々とテルス(大地)の神に捧げます」。
§8.9.9haec ita precatus lictores ire ad T. Manlium iubet matureque collegae se devotum pro exercitu nuntiare.
このように祈ると、彼はリクトルたちにティトゥス・マンリウスのところへ行き、同僚に自分が軍のために身を捧げたことを速やかに報告するよう命じた。
ipse incinctus cinctu Gabino, armatus in equum insilivit ac se in medios hostes inmisit, conspectus ab utraque acie.
自身はガビィ風の帯の結び方でトガをまとい、武装して馬に飛び乗ると、両軍の戦列から見守られる中、敵の真っただ中へと身を投じた。
§8.9.10aliquanto augustior humano visus, sicut caelo missus piaculum omnis deorum irae, qui pestem ab suis aversam in hostes ferret;
彼は人間よりいくぶん神々しく見え、まるで神々のすべての怒りの贖罪として天から送られ、自軍から遠ざけられた破滅を敵へと運ぶかのようであった。
§8.9.11ita omnis terror pavorque cum illo latus signa prima Latinorum turbavit, deinde in totam penitus aciem pervasit.
このように、すべての恐怖とおののきが彼とともに運ばれ、ラティウム人の最前線の旗を混乱させ、次いで戦列の奥深く全体へと広まった。
§8.9.12evidentissimum id fuit, quod, quacumque equo invectus est, ibi haud secus quam pestifero sidere icti pavebant;
次のこと(現象)はきわめて明白であった。 すなわち、彼が馬に乗って突撃したところはどこでも、そこでは人々がまるで不吉な星に打たれたかのように怯えていた。
ubi vero corruit obrutus telis, inde iam haud dubie consternatae cohortes Latinorum fugam ac vastitatem late fecerunt.
しかし、彼が武器に圧倒されて倒れたとき、そこからはもはや疑いなく、狼狽したラティウム人のコホルスが、広く逃走と壊滅をもたらした。
§8.9.13simul et Romani exsolutis religione animis velut tum primum signo dato coorti pugnam integram ediderunt;
同時にローマ人たちも、宗教的な不吉から心が解き放たれ、まるでそのとき初めて合図が与えられたかのように立ち上がって、新たな戦いを開始した。
§8.9.14nam et rorarii procurrebant inter antepilanos addiderantque vires hastatis ac principibus, et triarii genu dextro innixi nutum consulis ad consurgendum expectabant.
というのも、ロラリイたちもアンテピラニの間を走り出て、ハスタティとプリンキペスに力を与えていたし、トライアリイたちも、右膝を地について立ち上がるための執政官の合図を待ち受けていたからである。

語釈・文法注

  1. §8.9.1alioqui acceptam dis hostiam esse; Manlium egregie litasse — 文頭の `haruspex dicitur ostendisse` から続く間接話法。 `dicitur` の支配下にある対格不定詞句(A.C.I.)が、接続詞なしに並列されている。神官の報告内容の続きを示す。
  2. §8.9.1atqui bene habet — 動詞 `habere` の自動詞的(あるいは非人称的)用法で、「〜の状態である」「順調である」を意味する口語的な慣用表現。 `bene est` と同義。
  3. §8.9.4quibus me pro legionibus devoveam — 関係代名詞 `quibus`(先行詞は `verba`、手段の奪格)に導かれる関係節。動詞 `devoveam` は接続法現在で、目的または意図、あるいはそうした性質を持つ「言葉」であることを表す(性質の関係節)。
  4. §8.9.5super telum subiectum pedibus stantem sic dicere — 不定詞 `dicere` は、前節の `iussit`(命じた)の支配下にある。主語となる対格 `eum` に、現在分詞 `stantem`(立っている状態で)が呼応している。
  5. §8.9.10qui pestem ab suis aversam in hostes ferret — 先行詞 `piaculum`(贖罪の生贄)を修飾する関係節。動詞 `ferret` が接続法未完了過去(主節の過去時制への時制の一致)になっているのは、目的またはそのための「贖罪」という性質を表すため。
  6. §8.9.12quacumque equo invectus est, ibi... — 関係副詞 `quacumque`(〜する場所はどこでも)と、主節の指示副詞 `ibi`(そこに)による相関構造。 `invectus est` は中動相的または受動相的(「乗って進んだ」)。
  7. §8.9.13exsolutis religione animis — 名詞 `animis` と完了分詞 `exsolutis` による独立奪格構文。 `religione` は、動詞 `exsolvere` が要求する「〜から(解き放つ)」という分離の奪格。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §8.9.1-8.9.14. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:8.9.1-8.9.14

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。