§8.8.1fecit tamen atrocitas poenae oboedientiorem duci militem, et praeterquam quod custodiae vigiliaeque et ordo stationum intentioris ubique curae erant, in ultimo etiam certamine, cum descensum in aciem est, ea severitas profuit.
しかし、処刑のむごたらしさは兵士を指揮官に対してより従順にし、哨戒や見張り、番兵の配置がいたる所でよりいっそう注意深い配慮の対象となったことに加えて、最後の戦闘において、戦列へと下りて行ったときにも、あの厳格さは役に立った。
§8.8.2fuit autem civili maxime bello pugna similis;
ところで、その闘いは内戦に最もよく似ていた。
adeo nihil apud Latinos dissonum ab Romana re praeter animos erat.
ラティウム人たちの間には、戦意を除けば、ローマの制度と異なるものは何一つないほどであった。
clipeis antea Romani usi sunt;
かつてローマ人は円盾を用いていた。
§8.8.3dein, postquam stipendiarii facti sunt, scuta pro clipeis fecere;
その後、彼らが俸給を受けるようになってから、円盾に代えて長盾を作るようになった。
et quod antea phalanges similes Macedonicis, hoc postea manipulatim structa acies coepit esse: postremo in plures ordines instruebantur.
そして、かつてはマケドニアのものに似た方陣であったのが、後にはマニプルスごとに編成された戦列となった。 最後には、より多くの列に整列させられるようになった。
§8.8.4ordo sexagenos milites, duos centuriones, vexillarium unum habebat.
一つの列は、60人の兵士、2人の百人隊長、1人の旗手を有していた。
Prima acies hastati erant,
第一の戦列はハスタティであった。
§8.8.5manipuli quindecim, distantes inter se modicum spatium;
彼らは15のマニプルスからなり、互いに少しの間隔を空けていた。
manipulus levis vicenos milites, aliam turbam scutatorum habebat;
マニプルスは、20人の軽装兵と、その他の長盾兵の群れを擁していた。
leves autem, qui hastam tantum gaesaque gererent, vocabantur.
そして軽装兵とは、槍と投げ槍だけを携える者たちの呼び名であった。
§8.8.6haec prima frons in acie florem iuvenum pubescentium ad militiam habebat.
戦列におけるこの第一線は、軍役に就く年齢に達した若者の精鋭を擁していた。
robustior inde aetas totidem manipulorum, quibus principibus est nomen, hos sequebantur, scutati omnes, insignibus maxime armis.
それよりも頑健な年齢の者たちが、同数のマニプルスを成して彼らに従っていた。 彼らの名はプリンキペスであった。 彼らは全員が長盾兵であり、とりわけ際立った武具を身につけていた。
§8.8.7hoc triginta manipulorum agmen antepilanos appellabant, quia sub signis iam alii quindecim ordines locabantur, ex quibus ordo unus quisque tres partes habebat;
この30のマニプルスからなる軍勢を、人々はアンテピラニと呼んでいた。 なぜなら、旗の下には、さらに別の15の列が配置されていたからであり、それらの各列は、三つの部分を有していた。
§8.8.8earum primam quamque pilum vocabant;
それらのそれぞれの第一の部分を、彼らはピルムと呼んでいた。
tribus ex vexillis constabat;
これは三つのベクシルムから構成されていた。
centum octoginta sex homines erant;
そこには186人の兵がいた。
primum vexillum triarios ducebat, veteranum militem spectatae virtutis, secundum rorarios, minus roboris aetate factisque, tertium accensos, minimae fiduciae manum;
第一のベクシルムは、試され済みの勇猛さを持つ退役兵であるトライアリイを率いていた。 第二は、年齢や実績の点で頑健さに劣るロラリイを、第三は、最も信頼度の低い一団であるアッケンシを率いていた。
eo et in postremam aciem reiciebantur.
そのため、彼らは最後尾の戦列に退けられていたのである。
§8.8.9ubi his ordinibus exercitus instructus esset, hastati omnium primi pugnam inibant.
軍隊がこれらの列をもって編成されたとき、ハスタティがすべてのうち最初に戦闘に入った。
si hastati profligare hostem non possent, pede presso eos retro cedentes in intervalla ordinum principes recipiebant.
もしハスタティが敵を敗走させることができなければ、彼らが足並みを揃えて後退するとき、プリンキペスが彼らを自分たちの列の間隔へと受け入れた。
tumprincipum pugna erat;
そのとき、戦闘はプリンキペスのものとなった。
§8.8.10hastati sequebantur.
ハスタティは後ろに従った。
triarii sub vexillis considebant sinistro crure porrecto, scuta innixa umeris, hastas subrecta cuspide in terra fixas, haud secus quam vallo saepta inhorreret acies, tenentes.
トライアリイは旗の下で、左脚を前に伸ばし、盾を肩に立てかけ、槍の先を上に向けて地面に突き刺し、あたかも防壁で囲まれた戦列が突き出ているかのようにそれらを保持しながら、腰を下ろしていた。
§8.8.11si apud principes quoque haud satis prospere esset pugnatum, gradun a prima acie ad triarios sensim referebant.
もしプリンキペスのところでも戦闘が十分に有利に進まなかったならば、彼らは第一線からトライアリイの方へと徐々に退却した。
inde rem ad triarios redisse, cum laboratur, proverbio increbruit.
そこから、困難な状況に陥ったときに「事態はトライアリイに帰した」と言うことが、諺として広まった。
§8.8.12triarii consurgentes, ubi in intervalla ordinum suorum principes et hastatos recepissent, §8.8.13extemplo conpressis ordinibus velut claudebant vias unoque continenti agmine iam nulla spe post relicta in hostem incidebant;
トライアリイは立ち上がり、自分たちの列の間隔の中にプリンキペスとハスタティを受け入れたとき、直ちに列を詰めて、まるで道を塞ぐかのようになり、もはや背後に希望を一切残さぬまま、一つの密着した軍勢となって敵に襲いかかった。
id erat formidolosissimum hosti, cum velut victos insecuti novam repente aciem exsurgentem, auctam numero, cernebant.
これは敵にとって最も恐ろしいことであった。 というのも、まるで打ち負かされた者たちを追撃してきたかと思えば、突如として、立ち上がり、数も増した新たな戦列を目にすることになるからであった。
§8.8.14scribebantur autem quattuor fere legiones quinis milibus peditum, equitibus in singulas legiones trecenis.
ところで、それぞれ5000人の歩兵からなる約4つのレギオーが編成され、騎兵は各軍団に300人ずつであった。
alterum tantum ex Latino dilectu adiciebatur, qui ea tempestate hostes erant Romanis eodemque ordine instruxerant aciem;
同数の兵がラティウムの徴兵から加えられていたが、彼らは当時、ローマ人にとって敵であったが、同じ方式で戦列を編成していた。
§8.8.15nec vexilla cum vexillis tantum, universi hastati cum hastatis, principes cum principibus, sed centurio quoque cum centurione, si ordines turbati non essent, concurrendum sibi esse sciebat.
部隊対部隊、ハスタティ全員対ハスタティ、プリンキペス対プリンキペスだけでなく、列が乱されない限りは、百人隊長もまた百人隊長と自分が戦わねばならないことを知っていた。
duo primi pili ex utraque acie inter triarios erant,
両軍のトライアリイの中には、それぞれの戦列から二人のプリムス・ピルスがいた。
§8.8.16Romanus corpore haudquaquam satis validus, ceterum strenuus vir peritusque militiae,
ローマ人は、体格は決して十分に頑健ではなかったが、精力的な男であり、軍事に熟達していた。
§8.8.17Latinus viribus ingens bellatorque primus, notissimi inter se, quia pares semper ordines duxerant.
ラティウム人は、力においては巨大で、卓越した戦士であり、彼らは常に同等の列を指揮してきたため、互いによく知られた間柄であった。
§8.8.18Romano haud satis fidenti viribus iam Romae permissum erat ab consulibus, ut subcenturionem sibi, quem vellet, legeret, qui tutaretur eum ab uno destinato hoste.
自分の力に十分に自信を持てずにいたローマ人に対して、すでにローマにおいて、執政官たちから、自分が望む者を誰でも、自分を補佐する副百人隊長として選ぶことが許可されていた。 その者は、あらかじめ定められた特定の一人の敵から彼を守るための者であった。
isque iuvenis in acie oblatus ex centurione Latino victoriam tulit.
そして、その若者が戦場で立ちふさがり、ラティウム人の百人隊長に対して勝利を収めた。
§8.8.19pugnatum est haud procul radicibus Vesuvii montis, qua via ad Ueserim ferebat.
戦闘は、ウェセリスへと至る道が通じている、ヴェスヴィウス山の麓からさほど遠くない場所で行われた。