§8.9.1Romani consules, priusquam educerent in aciem, immolaverunt.
로마의 집정관들은 대열로 군사를 이끌고 가기 전에 희생 제물을 바쳤다.
Decio caput iocineris a familiari parte caesum haruspex dicitur ostendisse;
창자점관은 데키우스에게 간의 돌기가 아군 방향에서 잘려 나갔음을 보여 주었다고 한다.
alioqui acceptam dis hostiam esse; Manlium egregie litasse.
그 밖의 점괘에서는 제물이 신들에게 받아들여졌으며, 만리우스는 극히 상서로운 신탁을 얻었다고 전해진다.
“atqui bene habet” inquit Decius, “si ab collega litatum est. ” §8.9.2instructis, sicut ante dictum est, ordinibus processere in aciem.
"하지만 그것으로 충분하다"라고 데키우스가 말했다, "만약 내 동료에 의해 상서로운 제물이 바쳐졌다면." 앞에서 언급한 대로 대열이 정돈되자, 그들은 전선으로 나아갔다.
Manlius dextro, Decius laevo cornu praeerat.
만리우스는 우익을, 데키우스는 좌익을 지휘하고 있었다.
primo utrimque aequis viribus, §8.9.3eodem ardore animorum gerebatur res;
처음에는 양측이 동등한 힘으로, 동일한 기세와 투지로 전투가 치러졌다.
deinde ab laevo cornu hastati Romani, non ferentes inpressionem Latinorum, se ad principes recepere.
그러나 그 후 좌익에서 로마의 하스타티가 라티움인의 맹공을 견디지 못하고 프린키페스 쪽으로 후퇴했다.
§8.9.4in hac trepidatione Decius consul M. Valerium magna voce inclamat: “deorum” inquit “ope, M. Valeri, opus est;
이 혼란 속에서 집정관 데키우스는 마르쿠스 발레리우스를 큰 소리로 불렀다. "마르쿠스 발레리우스여, 신들의 도움이 필요하오.
agedum, pontifex publicus populi Romani praei verba, quibus me pro legionibus devoveam. ” pontifex eum togam praetextam sumere iussit
자, 로마 인민의 국가 제사장이여, 내가 군단들을 위해 나 자신을 제물로 바칠 맹세의 말을 선창해 주시오." 제사장은 그에게 토가 프라텍스타를 입도록 명했다.
§8.9.5et velato capite, manu subter togam ad mentum exserta, super telum subiectum pedibus stantem sic dicere: “Iane,
그리고 머리를 가린 채, 토가 밑으로 손을 턱까지 뻗고, 발 밑에 놓인 창 위에 선 자세로 다음과 같이 말하라고 명했다.
§8.9.6Iuppiter, Mars pater, Quirine, Bellona, Lares, divi Novensiles, di Indigetes, divi, quorum est potestas nostrorum hostiumque, §8.9.7dique Manes, vos precor, veneror, veniam peto oroque, uti populo Romano Quiritium vim victoriamque prosperetis hostesque populi Romani Quiritium terrore, formidine morteque adficiatis.
"야누스여, 유피테르여, 아버지 마르스여, 퀴리누스여, 벨로나여, 라레스여, 새로 들어온 신들이여, 토박이 신들이여, 우리와 적들에 대한 지배권을 가진 신들이여, 그리고 마네스 신들이여, 당신들께 기도하고, 경배하며, 은총을 구하고 간청하오니, 퀴리테스의 로마 인민에게 힘과 승리를 풍성히 내려 주시고, 퀴리테스의 로마 인민의 적들에게 공포와 경악과 죽음을 안겨 주소서.
§8.9.8sicut verbis nuncupavi, ita pro re publica, exercitu, legionibus, auxiliis populi Romani Quiritium legiones auxiliaque hostium mecum deis Manibus Tellurique devoveo. ” §8.9.9haec ita precatus lictores ire ad T. Manlium iubet matureque collegae se devotum pro exercitu nuntiare.
내가 말로써 선언한 대로, 퀴리테스의 로마 인민의 국가와 군대, 군단들과 보조군을 위하여, 적들의 군단들과 보조군을 나 자신과 함께 마네스 신들과 텔루스 신에게 바치나이다." 이와 같이 기도한 후, 그는 리크토르들에게 티투스 만리우스에게로 가서, 동료 집정관에게 자신이 군대를 위해 몸을 바쳤음을 조속히 보고하도록 명했다.
ipse incinctus cinctu Gabino, armatus in equum insilivit ac se in medios hostes inmisit, conspectus ab utraque acie.
자신은 가비이식 매듭으로 토가를 여미고, 무장한 채 말에 뛰어올라 양측 대열 모두가 지켜보는 가운데 적진 한가운데로 뛰어들었다.
§8.9.10aliquanto augustior humano visus, sicut caelo missus piaculum omnis deorum irae, qui pestem ab suis aversam in hostes ferret;
그는 인간보다 한층 더 장엄해 보였으니, 마치 아군에게서 빗겨간 재앙을 적들에게 실어 나르기 위해 신들의 모든 진노를 가라앉힐 대속물로서 하늘에서 파견된 듯했다.
§8.9.11ita omnis terror pavorque cum illo latus signa prima Latinorum turbavit, deinde in totam penitus aciem pervasit.
이처럼 모든 공포와 두려움이 그와 함께 실려 가, 먼저 라티움인의 전선 깃발들을 흔들어 혼란에 빠뜨렸고, 이어서 온 대열 깊숙이 퍼져 나갔다.
§8.9.12evidentissimum id fuit, quod, quacumque equo invectus est, ibi haud secus quam pestifero sidere icti pavebant;
이는 그가 말을 타고 돌격한 곳이라면 어디서나, 마치 재앙을 부르는 별에 맞은 것처럼 적들이 두려워 떨었다는 점에서 극히 명백했다.
ubi vero corruit obrutus telis, inde iam haud dubie consternatae cohortes Latinorum fugam ac vastitatem late fecerunt.
그러나 그가 무수한 무기에 쓰러지자, 그곳에서부터는 더 의심할 여지 없이 혼비백산한 라티움인의 코호르스가 사방으로 도주하며 참상을 빚어냈다.
§8.9.13simul et Romani exsolutis religione animis velut tum primum signo dato coorti pugnam integram ediderunt;
동시에 로마인들도 종교적 의무에서 마음이 해방되어, 마치 바로 그때 처음으로 신호가 내려진 것처럼 일제히 일어나 새로운 전투를 전개했다.
§8.9.14nam et rorarii procurrebant inter antepilanos addiderantque vires hastatis ac principibus, et triarii genu dextro innixi nutum consulis ad consurgendum expectabant.
왜냐하면 로라리이들도 안테필라니 사이로 달려 나가 하스타티와 프린키페스에게 힘을 보태 주었고, 트리아리이들 또한 오른쪽 무릎을 꿇은 채 일어서라는 집정관의 신호를 기다리고 있었기 때문이다.