§8.36.1postquam dictator praeposito in urbe L. Papirio Crasso, magistro equitum Q. Fabio vetito quicquam pro magistratu agere, in castra rediit, neque civibus satis laetus adventus eius fuit nec hostibus quicquam attulit terroris.
独裁官が、ルキウス・パピリウス・クラッススを都市の留守に任じ、騎兵長官クィントゥス・ファビウスには政務官としてのいかなる職務を行うことも禁じた上で、陣営に戻った後、彼の帰還は市民たちにとって十分に喜ばしいものではなく、敵に何ら恐怖をもたらすこともなかった。
§8.36.2namque postero die, seu ignari venisse dictatorem, seu, adesset an abesset, parvi facientes, instructa acie ad castra accesserunt.
というのも翌日、敵は独裁官が到着したことを知らなかったためか、あるいは彼がいようがいまいが軽視していたためか、戦列を整えて陣営に接近してきたからである。
ceterum tantum momenti in uno viro L. Papirio fuit, §8.36.3ut, si ducis consilia favor subsecutus militum foret, debellari eo die cum Samnitibus potuisse pro haud dubio habitum sit;
しかしながら、ルキウス・パピリウスというただ一人の男にはこれほど大きな重みがあったので、もし将軍の作戦に兵士たちの支持が伴っていたならば、その日にサムニウム人との戦争を終結させることができたであろうことは、疑いのない事実とみなされたほどであった。
§8.36.4ita instruxit aciem, ita loco ac subsidiis, ita omni arte bellica firmavit.
彼はそれほど見事に戦列を整え、地形と予備兵力、そしてあらゆる軍事技術によってこれを強固にしていたのである。
cessatum a milite ac de industria, ut obtrectaretur laudibus ducis, inpedita victoria est.
だが、兵士たちは怠慢を決め込み、意図的に、将軍の賞賛を台無しにするために、勝利が妨げられた。
plures Samnitium cecidere, plures Romani vulnerati sunt.
サムニウム人の戦死者の方が多かったが、ローマ人の負傷者の方がより多くなった。
sensit peritus dux, quae res victoriae obstaret:
熟練した将軍は、何が勝利を阻んでいるかを察知した。
§8.36.5temperandum ingenium suum esse et severitatem miscendam comitate.
自らの気性を和らげ、厳格さに親しみやすさを交えなければならないということである。
§8.36.6itaque adhibitis legatis ipse circumiens saucios milites, inserens in tentoria caput singulosque, ut sese haberent, rogitans curam eorum nominatim legatis tribunisque et praefectis demandabat.
それゆえ彼は、副官たちを従えて自ら負傷した兵士たちの間を巡り、テントの中に頭を差し入れては一人一人に容態を尋ね、彼らの看護を、副官や護民官、隊長たちに名指しで委ねた。
§8.36.7rem per se popularem ita dextere egit, ut medendis corporibus animi multo prius militum imperatori reconciliarentur nec quicquam ad salubritatem efficacius fuerit, quam quod grato animo ea cura accepta est.
それ自体として人気を得るこの行為を、彼はこれほど巧みに執り行ったので、身体が治療されるよりもはるかに早く、兵士たちの心は将軍に融和した。 そして、その看護が感謝の心をもって受け入れられたこと以上に、彼らの回復に効果的なものは他になかった。
§8.36.8refecto exercitu cum hoste congressus haud dubia spe sua militumque ita fudit fugavitque Samnites, ut ille ultimus eis dies conferendi signa cum dictatore fuerit.
軍が回復すると、彼は敵と交戦し、自身と兵士たちの確固たる確信のもと、サムニウム人を完膚なきまでに打ち破り敗走させたので、その日は彼らにとって、独裁官と刃を交える最後の日となった。
§8.36.9incessit deinde, qua duxit praedae spes, victor exercitus perlustravitque hostium agros, nulla arma, nullam vim nec apertam nec ex insidiis expertus.
その後、勝利した軍隊は略奪への期待が導くところを進み、敵の領土を縦横に掃討したが、正面からの攻撃も待ち伏せによる攻撃も、いかなる武器も武力も受けることはなかった。
§8.36.10addebat alacritatem, quod dictator praedam omnem edixerat militibus;
独裁官がすべての戦利品を兵士たちのものとすると布告していたことが、彼らの気勢をさらに高めていた。
nec ira magis publica quam privatum compendium in hostem acuebat.
国家的な怒り以上に、個人の利益が、敵に対する彼らの闘志を研ぎ澄ましていたのである。
§8.36.11his cladibus subacti Samnites pacem a dictatore petiere;
これらの打撃によって屈服したサムニウム人たちは、独裁官に和平を願い出た。
cum quo pacti, ut singula vestimenta militibus et annuum stipendium darent, §8.36.12cum ire ad senatum iussi essent, secuturos se dictatorem responderunt, unius eius fidei virtutique causam suam commendantes.
そして彼と、兵士たちに一人一着の衣服と一年分の給与を与えることを約定し、元老院へと行くように命じられたとき、彼らはただ独裁官一人の信義と力量に自らの身を委ね、自分たちは独裁官に従うつもりであると答えた。
ita deductus ex Samnitibus exercitus.
こうして軍隊はサムニウムから撤収された。