§8.36.1postquam dictator praeposito in urbe L. Papirio Crasso, magistro equitum Q. Fabio vetito quicquam pro magistratu agere, in castra rediit, neque civibus satis laetus adventus eius fuit nec hostibus quicquam attulit terroris.
독재관이 루키우스 파피리우스 크라수스를 도시에 임명하여 남겨두고, 기병대장 퀸투스 파비우스에게는 정무관으로서의 그 어떤 직무도 수행하지 못하도록 금지한 뒤 진영으로 돌아갔을 때, 그의 귀환은 시민들에게 충분히 기쁜 일도 아니었고 적들에게 그 어떤 공포도 가져다주지 못했다.
§8.36.2namque postero die, seu ignari venisse dictatorem, seu, adesset an abesset, parvi facientes, instructa acie ad castra accesserunt.
왜냐하면 다음 날, 적들은 독재관이 왔다는 것을 몰랐던 탓인지, 아니면 그가 있든 없든 대수롭지 않게 여겼던 탓인지, 전열을 갖추고 진영으로 다가왔기 때문이다.
ceterum tantum momenti in uno viro L. Papirio fuit, §8.36.3ut, si ducis consilia favor subsecutus militum foret, debellari eo die cum Samnitibus potuisse pro haud dubio habitum sit;
그러나 루키우스 파피리우스라는 한 사람에게는 참으로 큰 무게가 실려 있어서, 만약 장군의 계획에 병사들의 지지가 뒤따랐더라면, 그날 삼니움인들과의 전쟁을 끝낼 수 있었으리라는 것은 의심의 여지가 없는 사실로 여겨졌을 정도였다.
§8.36.4ita instruxit aciem, ita loco ac subsidiis, ita omni arte bellica firmavit.
그는 그토록 훌륭하게 전열을 갖추었고, 지형과 예비대, 그리고 모든 군사 기술로 이를 강화해 두었다.
cessatum a milite ac de industria, ut obtrectaretur laudibus ducis, inpedita victoria est.
그러나 병사들은 태만히 행했고, 장군의 명예를 깎아내리기 위해 일부러 승리를 가로막았다.
plures Samnitium cecidere, plures Romani vulnerati sunt.
삼니움인들이 더 많이 전사했으나, 로마인들이 더 많이 부상당했다.
sensit peritus dux, quae res victoriae obstaret:
노련한 장군은 무엇이 승리를 가로막고 있는지 알아차렸다.
§8.36.5temperandum ingenium suum esse et severitatem miscendam comitate.
자신의 성품을 누그러뜨리고 엄격함에 친절함을 섞어야 한다는 점이었다.
§8.36.6itaque adhibitis legatis ipse circumiens saucios milites, inserens in tentoria caput singulosque, ut sese haberent, rogitans curam eorum nominatim legatis tribunisque et praefectis demandabat.
그리하여 그는 부관들을 대동하고 몸소 부상당한 병사들을 돌며 천막 안으로 머리를 밀어 넣고 한 사람 한 사람에게 몸 상태가 어떠한지 물어본 뒤, 그들을 돌볼 책임을 부관과 호민관, 대장들에게 일일이 이름을 지목하여 맡겼다.
§8.36.7rem per se popularem ita dextere egit, ut medendis corporibus animi multo prius militum imperatori reconciliarentur nec quicquam ad salubritatem efficacius fuerit, quam quod grato animo ea cura accepta est.
그 자체로 민심을 얻을 만한 이 일을 그가 어찌나 솜씨 있게 처리했는지, 몸이 치료되기도 전에 병사들의 마음이 장군에게 훨씬 먼저 돌아섰으며, 그 정성 어린 간호가 감사하는 마음으로 받아들여진 것보다 그들의 회복에 더 효과적인 것은 없었다.
§8.36.8refecto exercitu cum hoste congressus haud dubia spe sua militumque ita fudit fugavitque Samnites, ut ille ultimus eis dies conferendi signa cum dictatore fuerit.
군대가 회복되자 그는 적과 교전하였고, 자신과 병사들의 확실한 희망 속에서 삼니움인들을 이처럼 격파하고 패주시켰기에, 그날은 그들이 독재관과 전열을 맞대고 싸운 마지막 날이 되었다.
§8.36.9incessit deinde, qua duxit praedae spes, victor exercitus perlustravitque hostium agros, nulla arma, nullam vim nec apertam nec ex insidiis expertus.
그 뒤 승리한 군대는 전리품에 대한 기대가 인도하는 곳을 따라 진군하여 적들의 영토를 샅샅이 뒤졌으나, 정면으로든 매복으로든 그 어떤 무기나 무력의 저항도 겪지 않았다.
§8.36.10addebat alacritatem, quod dictator praedam omnem edixerat militibus;
독재관이 모든 전리품을 병사들의 몫으로 공표했다는 사실이 그들의 활기를 더해주었다.
nec ira magis publica quam privatum compendium in hostem acuebat.
국가적인 분노보다 사적인 이익이 적에 대한 그들의 전의를 더 예리하게 벼려주었던 것이다.
§8.36.11his cladibus subacti Samnites pacem a dictatore petiere;
이러한 타격으로 굴복한 삼니움인들은 독재관에게 평화를 청했다.
cum quo pacti, ut singula vestimenta militibus et annuum stipendium darent, §8.36.12cum ire ad senatum iussi essent, secuturos se dictatorem responderunt, unius eius fidei virtutique causam suam commendantes.
그들은 독재관과 병사들에게 옷 한 벌씩과 1년 치 급료를 주기로 약정하고, 원로원으로 가라는 명령을 받았을 때, 그들은 오직 그의 신의와 용맹에 자신들의 운명을 맡기며 독재관을 따르겠다고 대답했다.
ita deductus ex Samnitibus exercitus.
이리하여 군대는 삼니움에서 철수했다.