§8.35.1stupentes tribunos et suam iam vicem magis anxios quam eius, cui auxilium ab se petebatur, liberavit onere consensus populi Romani ad preces et obtestationem versus, ut sibi poenam magistri equitum dictator remitteret.
呆然とする護民官たち、そして自らに救済を求めていた男の身の上よりも自分たちの身の上を今や案じていた護民官たちを、その重荷から解放したのは、祈願と懇願へと転じたローマ民衆の一致した声であった。 民衆は、独裁官が自分たちのために騎兵長官への罰を免除してくれるよう求めたのである。
§8.35.2tribuni quoque inclinatam rem in preces subsecuti orare dictatorem insistunt, ut veniam errori humano, veniam adulescentiae Q. Fabi daret;
護民官たちもまた、形勢が祈願へと傾いたのに従って、人間の過ちに対して、そしてクィントゥス・ファビウスの若さに対して容赦を与えるよう、独裁官に熱心に懇願し始めた。
§8.35.3satis eum poenarum dedisse.
彼は十分に罰を受けたのだ、と。
iam ipse adulescens, iam pater M. Fabius contentionis obliti procumbere ad genua et iram deprecari dictatoris.
今や若者自身も、そして父マルクス・ファビウスも、争いのことを忘れてひれ伏し、独裁官の怒りを宥めようとした。
tum dictator silentio facto “bene habet” inquit,
そこで独裁官は静粛にさせた後、「これでよい」と言った。
§8.35.4“Quirites.
「クィリテスよ。
vicit disciplina militaris, vicit imperii maiestas, quae in discrimine fuerunt, an ulla post hanc diem essent.
軍事規律が勝利し、命令権の尊厳が勝利した。 これらは、この日以降、果たして少しでも存在しうるかどうかの危機に瀕していたのだ。
§8.35.5non noxae eximitur Q. Fabius, qui contra edictum imperatoris pugnavit, sed noxae damnatus donatur populo Romano, donatur tribuniciae potestati, precarium, non iustum auxilium ferenti.
将軍の告示に反して戦ったクィントゥス・ファビウスは、罪を免除されるのではない。 罪ありと有罪を宣告された上で、ローマ民衆に、そして正当な救済ではなく懇願による救済をもたらした護民官の職権に寄贈されるのである。
§8.35.6vive, Q. Fabi, felicior hoc consensu civitatis ad tuendum te quam qua paulo ante exsultabas victoria;
生きるがよい、クィントゥス・ファビウスよ。 お前を保護するためのこの市民の合意によって、少し前に得意になっていたあの勝利によってよりも幸せに生きよ。
vive, id facinus ausus, cuius tibi ne parens quidem, si eodem loco fuisset, quo fuit L. Papirius, veniam dedisset.
生きるがよい、お前が敢行したその非行は、もしお前の親であっても、ルキウス・パピリウスが置かれていたのと同じ立場にいたならば、決して容赦しなかったであろうものなのだ。
§8.35.7mecum, ut voles, reverteris in gratiam;
私とは、望むなら和解するがよい。
populo Romano, cui vitam debes, nihil maius praestiteris, quam si hic tibi dies satis documenti dederit, ut bello ac pace pati legitima imperia possis.
しかし、お前がその命を負っているローマ民衆に対しては、この日が、戦争においても平和においても合法的な命令に従うことができるようになるための十分な教訓を授けてくれたことを示すこと以上に、大きな恩返しをすることはないだろう。
” §8.35.8cum se nihil morari magistrum equitum pronuntiasset, §8.35.9degressum eum templo laetus senatus, laetior populus, circumfusi ac gratulantes hinc magistro equitum hinc dictatori, prosecuti sunt, firmatumque imperium militare haud minus periculo Q. Fabi quam supplicio miserabili adulescentis Manli videbatur.
」彼が、自分は騎兵長官をこれ以上留め置かないと宣言すると、彼が神殿から退出するのを、喜びにあふれる元老院と、さらに喜びにあふれる民衆が、一方では騎兵長官に、他方では独裁官に群がって祝いながら付き従った。 そして、軍の命令権は、若きマンリウスの哀れむべき処刑によってと同じくらい、クィントゥス・ ファビウスの危機によって強化されたかのように見えた。
forte ita eo anno evenit,
たまたまその年には次のようなことが起こった。
§8.35.10ut, quotiescumque dictator ab exercitu recessisset, hostes in Samnio moverentur.
独裁官が軍隊から離れるたびに、サムニウムの敵が動き出すのであった。
ceterum in oculis exemplum erat Q. Fabius M. Valerio legato, qui castris praeerat, ne quam vim hostium magis quam trucem dictatoris iram timeret.
しかし、陣営を指揮していた副官マルクス・ウァレリウスにとって、敵のいかなる武力よりも独裁官の恐ろしい怒りを恐れるべきだという手本が、眼前にあった。 すなわちクィントゥス・ファビウスである。
§8.35.11itaque frumentatores cum circumventi ex insidiis caesi loco iniquo essent, creditum vulgo est subveniri eis ab legato potuisse, ni tristia edicta exhorruisset.
そのため、糧食調達兵たちが待ち伏せに遭って包囲され、不利な場所で殺害されたとき、もし副官が厳酷な告示を恐れ戦いていなかったなら、彼らを救援することができたはずだ、と世間では一般に信じられた。
§8.35.12ea quoque ira alienavit a dictatore militum animos, iam ante infensos, quod inplacabilis Q. Fabio fuisset et, quod suis precibus negasset, eius populo Romano veniam dedisset.
そのことに対する怒りもまた、兵士たちの心を独裁官から離反させた。 彼らの心は、独裁官がクィントゥス・ファビウスに対して容赦なく、また自分たちの懇願には拒んだ許しを、ローマ民衆に与えたという理由で、すでに以前から敵意を抱いていたのである。