Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §8.34.1-8.34.11

パピリウスによる軍律の擁護と護民官批判

432 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

騎兵長官ファビウスを擁護する民衆の支持に対し、独裁官パピリウスは、過酷な軍律維持こそがローマ不敗の根源であり、それを破ることはローマ軍の秩序を完全に崩壊させると訴えて護民官たちを激しく非難する。

§8.34.1stabat cum eo senatus maiestas, favor populi, tribunicium auxilium, memoria absentis exercitus;
彼の側には、元老院の尊厳、民衆の支持、護民官の援助、そして不在の軍隊の記憶が味方していた。
§8.34.2ex parte altera imperium invictum populi Romani et disciplina rei militaris et dictatoris edictum pro numine semper observatum et Manliana imperia et posthabita filii caritas publicae utilitati iactabantur.
他方では、ローマ民衆の不敗の命令権、軍事規律、神意として常に遵守されてきた独裁官の告示、マンリウス風の過酷な命令、そして国家の利益のために後回しにされた息子への愛情が声高に主張されていた。
hoc etiam L. Brutum, §8.34.3conditorem Romanae libertatis, antea in duobus liberis fecisse;
ローマの自由の創設者ルキウス・ブルトゥスもまた、かつて二人の我が子に対してこのことを行ったのだ、と。
nunc patres comes et senes faciles de alieno imperio spreto, tamquam rei parvae, disciplinae militaris eversae iuventuti gratiam facere.
今や、親切な父親たち(元老院議員たち)や妥協しやすい老人たちは、他人の命令権が軽んじられたことについて、まるで些細なことであるかのように、軍事規律を破滅させた若者にその罪の恩赦を与えようとしているのだ、と。
§8.34.4se tamen perstaturum in incepto nec ei, qui adversus dictum suum turbatis religionibus ac dubiis auspiciis pugnasset, quicquam ex iusta poena remissurum.
しかし自分は自らの企てを貫くつもりであり、自身の命令に反し、宗教的儀礼を乱し不確かな鳥卜のもとで戦った者に対して、正当な罰を少しも免除するつもりはない、と。
§8.34.5maiestas imperii perpetuane esset, non esse in sua potestate;
命令権の尊厳が永続するかどうかは、自分の権能にあることではない。
§8.34.6L. Papirium nihil eius deminuturum;
ルキウス・パピリウスは、そのいかなる部分も損なうつもりはない。
optare, ne potestas tribunicia, inviolata ipsa, violet intercessione sua Romanum imperium, neu populus in se potissimum dictatore ius dictaturae extinguat.
それ自体は神聖不可侵である護民官の職権が、その拒否権によってローマの命令権を侵害しないこと、また民衆が、他ならぬ自分が独裁官である時に、独裁官職の権能を消滅させないことを望む。
§8.34.7quod si fecisset, non L. Papirium, sed tribunos, sed pravum populi iudicium nequiquam posteros accusaturos, cum polluta semel militari disciplina non miles centurionis, non centurio tribuni, non tribunus legati, non legatus consulis, non magister equitum dictatoris pareat imperio,
もしそれをしたならば、後世の人々はルキウス・パピリウスではなく、護民官たちを、そして民衆の誤った判断を虚しく非難することになるだろう。
§8.34.8nemo hominum, nemo deorum verecundiam habeat, non edicta imperatorum, non auspicia observentur, sine commeatu vagi milites in pacato, §8.34.9in hostico errent, inmemores sacramenti licentia sola se, ubi velint, exauctorent, §8.34.10infrequentia deserantur signa neque conveniatur ad edictum nec discernatur, interdiu nocte, aequo iniquo loco, iussu iniussu imperatoris pugnent, et non signa, non ordines servent, latrocinii modo caeca et fortuita pro sollemni et sacrata militia sit;
なぜなら、一度軍律が汚されたなら、兵士は百人隊長の、百人隊長は護民官の、護民官は副官の、副官は執政官の、そして騎兵長官は独裁官の命令に従わなくなり、人間の誰も、神々の誰も敬う心がなくなり、将軍たちの告示も鳥卜も遵守されなくなり、許可なしに彷徨う兵士たちが平定された地で、あるいは敵地でうろつき回り、誓いを忘れて、勝手気ままに、望むところで自らを除隊させ、隊員がまばらになって軍旗が打ち捨てられ、告示があっても集合せず、昼か夜か、有利な場所か不利な場所か、将軍の命令か命令なしかの区別もなく戦い、軍旗も隊列も守らず、厳かで神聖な軍務の代わりに、まるで強盗のように盲目で偶然任せのものとなってしまうからである。
§8.34.11“horum criminum vos reos in omnia saecula offerte, tribuni plebi, vestra obnoxia capita pro licentia Q. Fabi obicite. ”
— 「平民の護民官たちよ、これらすべての罪の責任者として、あなた方自身を未来永劫にわたって差し出すがよい。 クィントゥス・ファビウスの放縦と引き換えに、あなた方の罰せられるべき身を身代わりにさらすがよい」

語釈・文法注

  1. 8.34.2L. Brutum ... fecisse — 対格主語 L. Brutum と完了不定詞 fecisse による間接話法(伝聞あるいは主張)。前文の iactabantur(声高に主張されていた)に呼応し、独裁官側が引く先例の具体的な内容を示す。
  2. 8.34.3comes — 名詞 comes(同伴者)の複数形ではなく、形容詞 comis(温和な、親切な、腰の低い)の複数主格形。senes faciles(妥協しやすい老人たち)と並列して、主語の patres(父親たち、元老院議員たち)を修飾している。
  3. 8.34.3disciplinae militaris eversae — gratiam facere(〜の罪を許す、大目に見る)の対象を表す属格(罪過の属格)。与格 iuventuti(若者、すなわち Q. ファビウス)に対して「軍事規律を転覆させたこと」への恩赦を与えることを指す。
  4. 8.34.7posteros accusaturos — posteros が未来不定詞 accusaturos [esse] の対格主語。目的語は、その前にある non L. Papirium, sed tribunos, sed pravum populi iudicium であり、語順が大きく倒置されている。条件文 quod si fecisset(もしそうしたならば)の帰結節となる。
  5. 8.34.10caeca et fortuita pro sollemni et sacrata militia sit — 中性複数形容詞の主格名詞化形 caeca et fortuita(盲目で偶然な事象)が sit の主語。pro(〜の代わりに)は sollemni et sacrata militia(厳かで神聖な軍務)に係り、「かつて厳格で神聖であった軍務が、強盗のように盲目で偶然に支配されるものに成り下がってしまう」ことを表現している。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §8.34.1-8.34.11. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:8.34.1-8.34.11

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。