§8.33.1his uocibus cum in se magis incitarent dictatorem quam magistro equitum placarent, iussi de tribunali descendere legati;
이러한 말들이 기병대장에 대해 독재관을 달래기보다는 오히려 그에 대해 독재관을 더욱 자극했기 때문에, 부관들은 연단에서 내려오라는 명령을 받았다.
§8.33.2et silentio nequiquam per praeconem temptato, cum prae strepitu ac tumultu nec ipsius dictatoris nec apparitorum eius vox audiretur, nox velut in proelio certamini finem fecit.
그리고 전령을 통해 침묵을 확보하려는 시도가 허사로 돌아가고, 소음과 소동으로 인해 독재관 자신의 목소리도 그의 수행원들의 목소리도 들리지 않았기 때문에, 마치 전투에서처럼 밤이 이 다툼에 종지부를 찍었다.
§8.33.3magister equitum, iussus postero die adesse, cum omnes adfirmarent infestius Papirium exarsurum, agitatum contentione ipsa exacerbatumque, clam ex castris Romam profugit;
다음 날 출석하라는 명령을 받은 기병대장은, 모두가 파피리우스가 이 논쟁 자체로 인해 흥분하고 격분하여 한층 더 맹렬하게 분노를 터뜨릴 것이라고 확언하자, 진영에서 비밀리에 로마로 도망쳤다.
§8.33.4et patre auctore M. Fabio, qui ter iam consul dictatorque fuerat, vocato extemplo senatu cum maxime conquereretur apud patres vim atque iniuriam dictatoris, repente strepitus ante curiam lictorum summoventium auditur;
그리고 이미 세 차례나 집정관과 독재관을 지낸 아버지 M. 파비우스의 권유에 따라 즉시 원로원이 소집되었고, 그가 원로원 의원들 앞에서 독재관의 폭력과 부당함을 매우 격렬하게 호소하고 있을 때, 갑자기 원로원 의사당 앞에서 사람들을 밀쳐내는 리크토르들의 소동 소리가 들렸다.
§8.33.5et ipse infensus aderat, postquam conperit profectum ex castris, cum expedito equitatu secutus.
그리고 진영을 떠났다는 사실을 알게 된 뒤 가벼운 무장을 한 기병을 거느리고 추격해 온 독재관 자신도 격노한 채 그곳에 나타났다.
iterata deinde contentio, et prendi Fabium Papirius iussit.
뒤이어 논쟁이 되풀이되었고, 파피리우스는 파비우스를 붙잡으라고 명령했다.
§8.33.6ubi cum deprecantibus primoribus patrum atque universo senatu perstaret in incepto inmitis animus,
거기서 원로원의 유력자들과 원로원 전체가 애원함에도 불구하고 그의 냉혹한 마음이 그 기도에 고집스럽게 매달렸을 때, 그때 아버지 M.
§8.33.7tum pater M. Fabius “quando quidem” inquit “apud te nec auctoritas senatus nec aetas mea, cui orbitatem paras, nec virtus nobilitasque magistri equitum a te ipso nominati valet nec preces, quae saepe hostem mitigavere, quae deorum iras placant, tribunos plebis appello et provoco ad populum eumque tibi,
파비우스가 말했다. "원로원의 권위도, 당신이 자식을 빼앗으려 하는 나의 노령도, 당신 자신이 지명한 기병대장의 덕과 고귀함도, 적을 종종 완화시키고 신들의 분노를 달래는 탄원도 당신에게 아무런 영향력을 미치지 못하니, 나는 호민관에게 호소하고 민중에게 상소하겠노라.
§8.33.8fugienti exercitus tui, fugienti senatus iudicium, iudicem fero, qui certe unus plus quam tua dictatura potest polletque.
그리고 당신의 군대로부터 도망치고 원로원의 판단으로부터 도망치고 있는 당신에 대해, 확실히 당신의 독재관 권한보다 더 많은 힘과 영향력을 단독으로 가진 민중을 심판자로 제시하겠노라.
videro, cessurusne provocationi sis, cui rex Romanus Tullus Hostilius cessit. ” ex curia in contionem itur.
로마 왕 툴루스 호스티리우스조차 굴복했던 상소에 당신이 과연 굴복할 것인지 지켜보겠다." 의사당에서 민회로 사람들이 나아갔다.
§8.33.9quo cum paucis dictator, cum omni agmine principum magister equitum cum escendisset, deduci eum de rostris Papirius in partem inferiorem iussit.
그곳에 독재관은 소수의 사람들과 함께, 기병대장은 유력자들의 전체 행렬과 함께 올라갔으나, 파피리우스는 그를 연단에서 아래쪽 자리로 끌어내리라고 명령했다.
§8.33.10secutus pater “bene agis” inquit, “cum eo nos deduci iussisti, unde et private vocem mittere possemus. ” §8.33.11ibi primo non tam perpetuae orationes quam altercatio exaudiebantur;
뒤따라간 아버지가 말했다. "잘하셨소. 당신이 우리를 그곳으로 끌어내리라고 명령한 것은. 그곳에서라면 우리도 한 사사로운 시민으로서 목소리를 낼 수 있을 터이니 말이오." 거기서 처음에는 시종일관된 연설이라기보다는 오히려 말다툼이 들려왔다.
vicit deinde strepitum vox et indignatio Fabi senis increpantis superbiam crudelitatemque Papiri:
그러다가 파피리우스의 오만함과 잔혹함을 격렬하게 비난하는 늙은 파비우스의 목소리와 분노가 소음을 압도했다.
§8.33.12se quoque dictatorem Romae fuisse, nec a se quemquam, ne plebis quidem hominem, non centurionem, non militem violatum;
"나 역시 로마에서 독재관이었으나, 나에 의해 평민 중 한 사람이라도, 백인대장도, 군사도 단 한 사람도 침해당한 일이 없었소.
§8.33.13Papirium tamquam ex hostium ducibus, sic ex Romano imperatore victoriam et triumphum petere.
파피리우스는 마치 적들의 장수들로부터 그리하듯, 로마의 장군으로부터 승리와 凱旋을 거두려 하고 있소.
quantum interesse inter moderationem antiquorum et novam superbiam crudelitatemque.
고대인들의 절제와 오늘날의 새로운 오만함 및 잔혹함 사이에 얼마나 커다란 차이가 있는가!
§8.33.14dictatorem Quinctium Cincinnatum in L. Minucium consulem ex obsidione a se ereptum non ultra saevisse, quam ut legatum eum ad exercitum pro consule relinqueret.
독재관 퀸크티우스 킨키나투스는 자신이 포위망에서 구출해 낸 집정관 L. 미누키우스에 대해, 그를 전직 집정관 권한의 군대 부관으로 남겨두는 것 이상으로 가혹하게 굴지 않았소.
M. Furium Camillum in L. Furio,
M. 푸리우스 카밀루스는 L.
§8.33.15qui contempta sua senectute et auctoritate foedissimo cum eventu pugnasset, non solum in praesentia moderatum irae esse, ne quid de collega secus populo aut senatui scriberet, sed, §8.33.16cum revertisset, potissimum ex tribunis consularibus habuisse, quem, ex collegis optione ab senatu data, socium sibi imperii deligeret.
푸리우스에 대해, 그는 카밀루스의 노령과 권위를 무시하고 극히 수치스러운 결과로 싸웠으나, 그 자리에서 자신의 분노를 억제하여 동료에 대해 불리한 것을 민중이나 원로원에 적어 보내지 않았을 뿐만 아니라, 돌아왔을 때는 원로원으로부터 동료들 중에서 선택할 권한이 주어지자 집정관급 군사지휘관들 중에서 바로 그를 자기 지휘의 동반자로 선택하여 거느렸소.
§8.33.17nam populi quidem, penes quem potestas omnium rerum esset, ne iram quidem umquam atrociorem fuisse in eos, qui temeritate atque inscitia exercitus amisissent, quam ut pecunia eos multaret;
모든 일의 권능을 쥐고 있는 민중조차도 무모함과 무지로 군대를 잃은 자들에 대한 분노가 그들에게 벌금을 부과하는 것보다 더 심해진 적이 없었소.
capite anquisitum ob rem bello male gestam de imperatore nullo ad eam diem esse.
그날까지 전쟁을 잘못 수행했다는 이유로 장군에 대해 사형을 구형하며 심문한 적은 없었소.
nunc ducibus populi Romani, §8.33.18quae ne victis quidem bello fas fuerit, virgas et secures victoribus et iustissimos meritis triumphos intentari.
그런데 이제는 로마 민중의 장군들에 대해, 전쟁에서 패배한 자들에게조차 불의한 일인 매와 도끼가, 승자들과 그 공적으로 가장 마땅히 凱旋式을 받을 자격이 있는 자들에게 겨누어지고 있소.
§8.33.19quid enim tandem passurum fuisse filium suum, si exercitum amisisset, si fusus, fugatus, castris exutus fuisset? quo ultra iram violentiamque eius excessuram fuisse, quam ut verberaret necaretque?
만약 내 아들이 군대를 잃고 패배하여 쫓겨나고 진영을 빼앗겼다면 대체 무슨 일을 당했겠소? 그의 분노와 폭력이 매질하고 죽이는 것 이상으로 대체 어디까지 넘어섰겠소?
§8.33.20quam conveniens esse, propter Q. Fabium civitatem in laetitia,
Q.
§8.33.21victoria, supplicationibus ac gratulationibus esse, eum, propter quem deum delubra pateant, arae sacrificiis fument, honore donis cumulentur, nudatum virgis lacerari in conspectu populi Romani, intuentem Capitolium atque arcem deosque ab se duobus proeliis haud frustra aduocatos.
파비우스 덕분에 온 나라가 기쁨과 승리, 감사제와 축하에 싸여 있거늘, 그 사람, 즉 그 덕분에 신들의 신전이 열리고 제단이 희생의 연기로 피어오르며 신들이 영예와 선물로 가득 차 있거늘, 그가 카피톨리움과 요새와 두 번의 전투에서 결코 허투루 불러내지 않은 신들을 바라보는 와중에 옷이 벗겨진 채 로마 민중의 목전에서 매질을 당하며 찢기려 하다니 이 얼마나 어처구니없는 일이오!
quo id animo exercitum, §8.33.22qui eius ductu auspiciisque vicisset, laturum? quem luctum in castris Romanis, quam laetitiam inter hostes fore!
그의 지휘와 조복 하에 승리한 군대가 이를 어떤 심정으로 받아들이겠소?
§8.33.23haec simul iurgans, querens, deum hominumque fidem obtestans et complexus filium plurimis cum lacrumis agebat.
로마의 진영에는 얼마나 큰 슬픔이, 적들 사이에는 얼마나 큰 기쁨이 있겠소!" 그는 이처럼 비난하고 원망하며 신들과 인간들의 신의에 호소하는 동시에 아들을 껴안고 수많은 눈물을 흘리며 호소를 계속했다.