§8.13.1anno insequenti, L. Furio Camillo C. Maenio consulibus, quo insignitius omissa res Aemilio, superioris anni consuli, exprobraretur, Pedum armis virisque et omni vi expugnandum ac delendum senatus fremit;
翌年、ルキウス・フリウス・カミッルスとガイウス・マエニウスが執政官のとき、前年の執政官アエミリウスがやり残した任務が、より不名誉な形で彼に対する非難となるように、ペドゥムは兵器と兵士、そしてあらゆる力を尽くして攻略され、破壊されるべきであると元老院は息巻いた。
coactique novi consules omnibus eam rem praeverti proficiscuntur.
そして新執政官たちは、他のすべてのことに優先してこの任務を遂行するよう義務づけられて出発した。
§8.13.2iam in Latio is status erat rerum, ut neque bellum neque pacem pati possent;
すでにラティウムにおける情勢は、彼らが戦争も平和も耐えられないような状態にあった。
ad bellum opes deerant;
戦争をするための資金は不足していた。
§8.13.3pacem ob agri adempti dolorem aspernabantur.
土地を奪われた苦痛から、平和を拒絶していた。
mediis consiliis standum videbatur, ut oppidis se tenerent, ne lacessitus Romanus causam belli haberet, et, si cuius oppidi obsidio nuntiata esset, undique ex omnibus populis auxilium obsessis ferretur.
中間の方針にとどまるべきであると思われた。 すなわち、町の中に引きこもり、手出しをされないローマ人が戦争の口実を得ないようにすること、そして、もしどこかの町が包囲されたと報告があれば、あらゆる方向からすべての部族から、包囲された者たちへ救援が運ばれるようにすること、という方針であった。
§8.13.4neque tamen nisi admodum a paucis populis Pedani adiuti sunt.
しかしながら、ペドゥムの人々は、ごく少数の部族からしか支援されなかった。
§8.13.5Tiburtes Praenestinique, quorum ager propior erat, Pedum pervenere;
領地がより近かったティブール人とプラエネステ人は、ペドゥムに到着した。
Aricinos Lanuuinosque et Veliternos Antiatibus Volscis se coniugentes ad Asturae flumen Maenius inproviso adortus fudit.
マエニウスは、アンティウムのウォルスキ人と合流しようとしていたアリキア人、ラヌヴィウム人、ウェリトラエ人を、アストゥラ川の近くで不意に襲撃して撃破した。
§8.13.6Camillus ad Pedum cum Tiburtibus, maxime valido exercitu, maiore mole, quamquam aeque prospero eventu, pugnat.
カミッルスはペドゥムの近くで、ティブール人(彼らは最も強力な軍勢であった)と、より大きな困難を伴いながらも、同様に好都合な結果をもって戦った。
§8.13.7tumultum maxime repentina inter proelium eruptio oppidanorum fecit, in quos parte exercitus conversa Camillus non conpulit solum eos intra moenia, sed eodem etiam die, cum ipsos auxiliaque eorum perculisset, oppidum scalis cepit.
戦闘中に町の人々が突然打って出てきたことが、最大の混乱を引き起こした。 カミッルスは軍勢の一部を彼らに向け、彼らを城壁の内に追い返しただけでなく、まさにその日のうちに、彼らとその援助部隊を打ち破った後、梯子を使って町を占領した。
§8.13.8placuit inde iam maiore conatu animoque ab unius expugnatione urbis ad perdomandum Latium victorem circumducere exercitum.
そこから、今やさらに大きな努力と決意をもって、一つの都市の攻略からラティウム全土を完全に服従させるために、勝利した軍勢を巡回させることが決定された。
nec quievere, antequam expugnando aut in deditionem accipiendo singulas urbes Latium omne subegere.
そして、個々の都市を攻略するか、降伏を受け入れることによって、ラティウム全体を服従させるまで、彼らは休まなかった。
§8.13.9praesidiis inde dispositis per recepta oppida Romam ad destinatum omnium consensu triumphum decessere.
その後、取り戻した町々に守備隊を配置した上で、全員の合意によって決定されていた凱旋式のためにローマへと撤収した。
additus triumpho honos, ut statuae equestres eis — rara illa aetate res — in foro ponerentur.
凱旋式にさらなる栄誉が加えられた。 それは、彼らの騎馬像が(その時代にはまれなことであったが)フォルムに建てられるというものであった。
§8.13.10priusquam comitiis in insequentem annum consules rogarent, Camillus de Latinis populis ad senatum rettulit atque ita disseruit:
翌年のための民会で執政官を選出する前に、カミッルスはラティウムの諸部族について元老院に報告し、次のように論じた。
§8.13.11“patres conscripti, quod bello armisque in Latio agendum fuit, id iam deum benignitate ac virtute militum ad finem venit.
「元老院議員諸父よ、ラティウムにおいて戦争と武器によってなされるべきであったことは、今や神々の慈悲と兵士たちの勇気によって終わりを迎えました。
§8.13.12caesi ad Pedum Asturamque sunt exercitus hostium;
ペドゥムとアストゥラにおいて敵の軍勢は撃破されました。
oppida Latina omnia et Antium ex Volscis aut vi capta aut recepta in deditionem praesidiis tenentur vestris.
ラティウムのすべての都市、およびウォルスキ人の手から奪ったアンティウムは、武力によって攻略されたか降伏を受け入れたかして、あなた方の守備隊によって保持されています。
§8.13.13reliqua consultatio est, quoniam rebellando saepius nos sollicitant, quonam modo perpetua pace quietos obtineamus.
残された討議は、彼らが何度も反乱を起こして我々を悩ませている以上、いかにして彼らを永続的な平和のもとで平穏に保つか、ということです。
§8.13.14di inmortales ita vos potentes huius consilii fecerunt, ut, sit Latium deinde an non sit, in vestra manu posuerint;
不死なる神々は、あなた方をこの決定の主権者とされたので、今後ラティウムが存在すべきか否かをあなた方の手に委ねられました。
itaque pacem vobis, quod ad Latinos attinet, parare in perpetuum vel saeviendo vel ignoscendo potestis.
したがって、ラティウム人に関する限り、あなた方は過酷に処分するか、あるいは許すかによって、永続的な平和を自らにもたらすことができます。
§8.13.15vultis crudeliter consulere in deditos victosque? licet delere omne Latium, vastas inde solitudines facere, unde sociali egregio exercitu per multa bella magnaque saepe usi estis;
降伏し、敗北した者たちに対して過酷に対処したいと思われますか。 ラティウム全体を滅ぼし、そこを広大な荒野にすることも可能です。 しかしそこは、多くの、そしてしばしば大規模な戦争において、あなた方が優れた同盟軍として何度も利用してきた場所なのです。
§8.13.16vultis exemplo maiorum augere rem Romanam victos in civitatem accipiendo? materia crescendi per summam gloriam suppeditat.
それとも、祖先の例に倣い、敗者を市民として受け入れることでローマの国力を増大させたいと思われますか。 最高の栄光を通じて成長するための素材は、十分に提供されています。
certe id firmissimum longe imperium est, quo oboedientes gaudent.
確かに、従う人々が自ら喜ぶような支配こそ、はるかに最も強固な支配であります。
§8.13.17sed maturato opus est, quidquid statuere placet;
しかし、決定することが何であれ、急ぐ必要があります。
tot populos inter spem metumque suspensos animi habetis;
あなた方は非常に多くの部族の心を、希望と不安の間に宙づりにしています。
et vestram itaque de eis curam quam primum absolvi, et illorum animos, dum expectatione stupent, seu poena seu beneficio praeoccupari oportet.
したがって、彼らに対するあなた方の懸念ができるだけ早く解決されること、そして彼らの心が、期待で茫然自失としている間に、処罰であれ恩恵であれ、先手を打って決定されることが必要なのです。
§8.13.18nostrum fuit efficere, ut omnium rerum vobis ad consulendum potestas esset, vestrum est decernere, quod optimum vobis reique publicae sit. ”
あなた方が決定を下すためのあらゆる手段を持てるようにすることは、我々の務めでありました。 あなた方自身と国家にとって最善であることを決定することは、あなた方の務めであります。 」