Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §7.8.1-7.8.7

ヘルニキ族に対する騎兵の勝利と多大な損害

364 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

ローマの騎兵が下馬して徒歩で戦い、ヘルニキ族の精鋭部隊を破って陣営まで追撃する。翌日、放棄された敵陣が発見され、シグニア人によって敗残兵が掃討されるが、ローマ側も騎兵を含む多くの犠牲を出す。

§7.8.1Tune inter primores duorum populorum res geritur;
その時、二つの民族の最精鋭の間で戦闘が戦われた。
quidquid hinc aut illine communis Mars belli aufert, multiplex quam pro numero damnum est.
こちら側あるいはあちら側から、共通の軍神マールスが奪い去るものは何であれ、その数に比して何倍もの損失であった。
vulgus aliud armatorum, velut delegata primoribus pugna, eventum suum in virtute aliena ponit.
武装した他の一般兵卒たちは、あたかも戦闘が最精鋭に委ねられたかのように、自らの運命を他人の勇気に託していた。
multi utrimque cadunt, plures vulnera accipiunt;
両側で多くの者が倒れ、さらに多くの者が傷を負った。
§7.8.2tandem equites alius alium increpantes, quid deinde restaret, quaerendo, si neque ex equis pepulissent hostem neque pedites quicquam momenti facerent? quam tertiam expectarent pugnam? quid ante signa feroces prosiluissent et alieno pugnarent loco?
ついに騎兵たちは、互いに非難し合い、馬から敵を撃退することもできず、歩兵としても何ら影響を与えられないのであれば、この先何が残されているのか、と問いかけ合っていた。 「我々はどのような第三の戦闘を待っているのか。 なぜ我々は軍旗の前に勇ましく飛び出し、不慣れな場所で戦っているのか。
§7.8.3— his inter se vocibus concitati clamore renovato inferunt pedem et primum gradu moverunt hostem, deinde pepulerunt, postremo iam haud dubie avertunt;
」 ――これらの言葉によって互いに刺激され、歓声を上げて再び足を踏み出し、最初は敵をその足場から動かし、次に撃退し、最後にはもはや疑いなく退却させた。
§7.8.4neque, tam vires pares quae superaverit res, facile dictu est, nisi quod perpetua fortuna utriusque populi et extollere animos et minuere potuit.
これほど互角の戦力において、何が勝敗を分けたのかを語ることは容易ではない。 ただ、両民族の絶えざる運命が、一方の士気を高め、他方の士気を低下させることができたということ以外には。
usque ad castra fugientes Hernicos Romanus sequitur;
ローマ人は、敗走するヘルニキ族を陣営まで追撃した。
castrorum oppugnatione, §7.8.5quia serum erat diei, abstinuere.
陣営への攻撃は、日が暮れていたため控えた。
diu non perlitatum tenuerat dictatorem, ne ante meridiem signum dare posset;
長い間、生贄が吉兆を示さなかったことが独裁官を引き留め、正午前に戦闘開始の合図を出すことができなかった。
eo in noctem tractum erat certamen.
そのため、戦闘は夜まで長引いたのであった。
§7.8.6postero die deserta fuga castra Hernicorum, et saucii relicti quidam inventi, agmenque fugientium ab Signinis, cum praeter moenia eorum infrequentia conspecta signa essent, fusum ac per agros trepida fuga palatum est.
翌日、ヘルニキ族の陣営は逃走によって放棄されているのが見出され、また、置き去りにされた数人の負傷者が発見された。 また、逃亡する者たちの隊列は、彼らの不揃いな軍旗がシグニアの城壁を通り過ぎるのが目撃されたとき、シグニアの人々によって撃破され、狼狽した逃走のうちに野原へ散り散りになった。
§7.8.7nec Romanis incruenta victoria fuit;
ローマ人にとっても、この勝利は血を流さないものではなかった。
quarta pars militum amissa, et, ubi haud minus iacturae fuit, aliquot equites Romani cecidere.
兵士の四分の一が失われ、そして、それ以上に損失と感ぜられたことには、何人かのローマ騎兵が戦死した。

語釈・文法注

  1. 7.8.1multiplex quam pro numero damnum est — multiplex quam pro numero は、最精鋭(primores)の戦死が、単なる数の上での損失(numero)をはるかに超えて(multiplex)、質的に極めて甚大な被害であったことを示す比較表現。quam は比較を表し、pro は「〜に比例して」を意味する。
  2. 7.8.2quid deinde restaret, quaerendo — 動名詞の奪格 quaerendo (問いかけることによって)が導く間接疑問節 quid deinde restaret (次に何が残されているか)のなかに、条件節 si neque... pepulissent... neque... facerent (もし撃退できず、かつ影響を与えられないならば)が組み込まれている。接続法過去完了 pepulissent と接続法未完了 facerent は、それぞれ過去の事実に対する反実仮想、またはその時点における継続的な状態を仮定している。
  3. 7.8.4tam vires pares quae superaverit res, facile dictu est — dictu は形容詞 facile にかかる仰言(スピーヌム)の奪格(「言うに、語るに」)。また、quae res superaverit tam vires pares が間接疑問節を形成しており、superaverit は接続法完了である。主節の動詞は est で、非人称構文(「〜を言うことは容易ではない」)をなす。
  4. 7.8.5diu non perlitatum tenuerat dictatorem — 動詞 perlitare (神が喜ぶまで供儀を完了する)の完了受動分詞中性形が非人称的に名詞化された non perlitatum (首尾よく供儀がなされなかったこと)が主語であり、動詞 tenuerat (引き留めていた)の直接目的語が dictatorem である。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §7.8.1-7.8.7. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.8.1-7.8.7

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。