Humanitext Reader

リウィウス · ローマ建国以来の歴史 §7.40.1-7.40.19

コルウスの呼びかけと反乱軍の和解

396 / 1770 箇所 · ラテン語

要旨

独裁官コルウスと反乱軍の将軍クィンクティウスが対峙し、コルウスの呼びかけとクィンクティウスの説得により、反乱軍は戦うことなく和解へと傾く。

§7.40.1ubi primum in conspectum ventum est etarma signaque agnovere, extemplo omnibus memoria patriae iras permulsit.
互いが視野に入り、武器や軍旗を認め合うとすぐに、たちまち全員の心の中で、祖国の記憶が怒りを和らげた。
§7.40.2nondum erant tam fortes ad sanguinem civilem nec praeter externa noverant bella, ultimaque rabies secessio ab suis habebatur;
彼らは内戦で血を流すほどにはまだ冷酷になっておらず、対外戦争しか知らなかった。 そして、味方からの離脱は究極の狂気とみなされていた。
itaque iam duces, iam milites utrimque congressus quaerere ac conloquia:
それゆえ、今や両側の将軍たちも兵士たちも、互いの接近と会談を求め始めた。
§7.40.3Quinctius, quem armorum etiam pro patria satietas teneret, nedum adversus patriam, Corvinus, omnes caritate cives, praecipue milites et ante alios suum exercitum, complexus.
祖国のためであっても武器をとることに飽き飽きしていたクィンクティウスは、祖国に対抗してとなればなおさらであった。 コルウスは、すべての市民を、とりわけ兵士たちを、そして何よりも自分自身の軍勢を愛情を込めて抱きしめていた。
is ad conloquium processit.
彼が会談へと進み出た。
§7.40.4cognito ei extemplo haud minore ab adversariis verecundia quam ab suis silentium datum.
彼が認められると、たちまち敵側からも味方からと劣らぬ敬意をもって沈黙が与えられた。
“Deos” inquit “inmortales, milites, vestros meosque ab urbe proficiscens ita adoravi veniamque supplex poposci, ut mihi de vobis concordiae partae gloriam, non victoriam darent.
彼は言った。 「兵士たちよ、私はローマ市を出発する際、不滅の神々に、あなたがたの神々にも私の神々にも、ひれ伏して次のように祈願し、慈悲を求めた。 すなわち、私にあなたがたに対する勝利ではなく、和解が達成されたという栄光を与えてくださるようにと。
§7.40.5satis fuit eritque, unde belli decus pariatur;
戦争の誉れを生み出すための源泉は、これまでも十分あったし、これからも十分あるだろう。
hinc pax petenda est.
ここからは平和が求められねばならない。
quod deos inmortales inter nuncupanda vota expoqosci, eius me conpotem voti vos facere potestis,
私が誓約を立てる中で不滅の神々に求めたその請願を、あなたがたは私に叶えさせることができるのだ。
§7.40.6si meminisse vultis non vos in Samnio nec in Volscis, sed in Romano solo castra habere, si illos colles, quos cernitis, patriae vestrae esse, si hunc exercitum civium vestrorum, si me consulem vestrum, cuius ductu auspicioque priore anno bis legiones Samnitium fudistis, bis castra vi cepistis.
もしあなたがたが、自分たちがサムニウムの地でもウォルスキの地でもなく、ローマの領土に陣を張っていること、あなたがたが目にしているあの丘があなたがたの祖国のものであること、この軍勢があなたがたの同胞市民のものであること、そして私があなたがたの執政官、すなわち、その指揮と吉兆のもとで、前年にあなたがたがサムニウム人のレギオを二度打ち破り、その陣営を力ずくで二度奪取した、あの執政官であることを、心に留めようとするならば。
§7.40.7ego sum M. Valerius Corvus, milites, cuius vos nobilitatem beneficiis erga vos, non iniuriis sensistis, nullius superbae in vos legis, nullius crudelis senatus consulti auctor, in omnibus meis imperiis in me severior quam in vos.
兵士たちよ、私はマルクス・ワレリウス・コルウスである。 あなたがたはその高貴さを、あなたがたに対する害悪によってではなく、恩恵によって実感してきた。 あなたがたに対する傲慢な法や、残酷な元老院決議を一度も発案したことがなく、私のすべての指揮において、あなたがたに対してよりも自分自身に対してより厳格であった。
§7.40.8ac si cui genus, si cui sua virtus, si cui etiam maiestas, si cui honores subdere spiritus potuerunt, iis eram natus, id specimen mei dederam, ea aetate consulatum adeptus eram, ut potuerim tris et viginti annos natus consul patribus quoque ferox esse, non solum plebi.
そして、もし家柄や、自身の勇気や、あるいは威厳や、名誉というものが、誰かの心に高慢さを吹き込むことができたとするなら、私はそのようなもののもとに生まれ、自分自身のそのような証しを示し、若くして執政官職を得ていたので、二十三歳で執政官となった私は、平民に対してだけでなく、貴族に対しても傲慢に振る舞うことができたはずである。
§7.40.9quod meum factum dictumve consulis gravius quam tribuni audistis? eodem tenore duo insequentes consulatus gessi, eodem haec imperiosa dictatura geretur, neque in hos meos et patriae meae milites mitior quam in vos — horreo dicere — hostes ero.
あなたがたは、執政官としての私のどのような行動や言葉が、護民官のそれよりも過酷であると聞いたか。 私はこれに続く二度の執政官職を同じ方針で務めたし、この絶対的な権限を持つ独裁官職も同じ方針で務められるだろう。 そして、私や私の祖国のこれらの兵士たちに対して、あなたがた――口にするのも恐ろしいが――敵に対してよりも寛大になることはないだろう。
§7.40.10vos prius in me strinxeritis ferrum quam in vos ego;
私があなたがたに剣を抜くよりも前に、あなたがたが私に剣を抜くことになるだろう。
istinc signa canent, istinc clamor prius incipiet atque impetus, si dimicandum est.
もし戦わねばならないのなら、そちらの側から軍旗の合図が鳴り響き、そちらの側から最初に叫び声と突撃が始まるだろう。
§7.40.11inducite in animum, quod non induxerunt patres avique vestri, non illi, qui in Sacrum montem secesserunt, non hi, qui postea Aventinum insederunt.
あなたがたの父や祖父たちが決して心に抱かなかったこと、聖山に退去した人々や、後にアウェンティヌスの丘に陣取った人々が決して抱かなかったことを、心に思い描きなさい。
expectate, §7.40.12dum vobis singulis, ut olim Coriolano, matres coniugesque crinibus passis obviae ab urbe veniant! tum Volscorum legiones, quia Romanum habebant ducem, quieverunt;
待ち受けるがよい、かつてコリオラヌスに対してそうであったように、あなたがた一人ひとりのために、母親や妻たちが髪を振り乱してローマ市から迎えにやって来るのを! あの時、ウォルスキ人のレギオは、ローマ人の将軍を戴いていたがゆえに静まり返った。
vos, Romanus exercitus, ne destiteritis inpio bello!
あなたがた、ローマの軍勢よ、不義の戦争によって(祖国を)見捨てることのないようにせよ!
§7.40.13T. Quincti, quocumque istic loco seu volens seu invitus constitisti, si dimicandum erit, tum tu in novissimos te recipito;
ティトゥス・クィンクティウスよ、あなたがそちらで自発的にであれ否応なしにであれ、どのような立場に身を置いているにせよ、もし戦うことになるならば、その時は後衛へと退きなさい。
fugeris etiam honestius tergumque civi dederis quam pugnaveris contra patriam;
祖国に対して戦うよりも、逃亡して同胞市民に背中を見せる方が、まだしも名誉なことである。
§7.40.14nunc ad pacificandum bene atque honeste inter primos stabis et conloquii huius salutaris interpres fueris.
今は、和平を結ぶために、あなたが最前列に立って立派に、また名誉ある態度で、この有益な会談の仲介者となるべきである。
postulate aequa et ferte;
公正な条件を要求し、それを得るがよい。
quamquam vel iniquis standum est potius quam inpias inter nos conseramus manus.
たとえ不当な条件であっても、我々の間で不義の戦火を交えるよりは、それを受け入れるべきなのだから。
” T. Quinctius plenus lacrimarum ad suos versus
」ティトゥス・クィンクティウスは涙をいっぱいにためて、自らの部下たちの方を向き、言った。
§7.40.15“me quoque” inquit, “milites, si quis usus mei est, meliorem pacis quam belli habetis ducem.
「兵士たちよ、もし私に何らかの使い道があるのなら、あなたがたにとって私は戦争の将軍としてよりも、平和の将軍としてより優れた者である。
§7.40.16non enim illa modo Volscus aut Samnis, sed Romanus verba fecit, vester consul, vester imperator, milites, cuius auspicia pro vobis experti nolite adversus vos velle experiri.
なぜなら、先ほどの言葉を述べたのはウォルスキ人でもサムニウム人でもなく、一人のローマ人、あなたがたの執政官であり、あなたがたの総司令官なのだから。 兵士たちよ、彼があなたがたのために示した吉兆を経験した以上、それをあなたがた自身に対して経験することを望んではならない。
qui pugnarent vobiscum infestius, §7.40.17et alios duces senatus habuit; qui maxime vobis, suis militibus, parceret, cui plurimum vos, imperatori vestro, crederetis, eum elegit.
あなたがたとより敵対的に戦うであろう他の将軍たちを元老院は擁していたが、あなたたち、自らの兵士を最も慈しみ、あなたがたが自らの総司令官として最も信頼するであろうその人を、元老院は選んだのだ。
§7.40.18pacem etiam qui vincere possunt volunt;
勝利を収めることができる者たちでさえ平和を望んでいる。
quid nos velle oportet?
ならば、我々は何を望むべきだろうか。
§7.40.19quin omissis ira et spe, fallacibus auctoribus, nos ipsos nostraque omnia cognitae permittimus fidei?”
怒りや希望という、欺瞞に満ちた助言者を捨て去り、我々自身と我々のすべての運命を、すでに知られている誠実さに委ねようではないか。 」

語釈・文法注

  1. §7.40.1in conspectum ventum est — 自動詞 `venire` の受動態三人称単数中性形を用いた非人称受動構文であり、「(人々が)視野に入ったとき」という意味を表す。
  2. §7.40.2quaerere — `quaerere` は歴史的不定詞であり、主語 `duces` および `milites` に対応する直説法未完了過去(または完了)と同等の機能を果たし、「求め始めた」という意味を表す。`conloquia` の前には動詞(例えば `iniere` や同じく `quaerere`)が省略されている。
  3. §7.40.3quem armorum etiam pro patria satietas teneret — 関係節の中の接続法 `teneret` は、クィンクティウスが会談を求めた理由や彼の内面的状態を示す「描写の接続法」または「原因の接続法」である。
  4. §7.40.4cognito ei — `cognito` は非人称的、あるいは指示代名詞 `ei`(コルウス)を修飾する独立奪格(「彼が確認されると」)として機能し、`silentium datum`(沈黙が与えられた)に係っている。
  5. §7.40.12ne destiteritis inpio bello — `destiteritis` は `destituere`(見捨てる、裏切る)の完了接続法短縮形(`destitueritis`)であり、`ne` と共に禁止(〜するな)を表す。「不義の戦争によって(祖国を)見捨てるな」という意味になる。`desistere`(やめる)と解釈すると「不義の戦争をやめるな」となり文脈に反する。
  6. §7.40.16qui pugnarent vobiscum infestius — 接続法 `pugnarent` を伴う関係節であり、先行詞は次節(§7.40.17)の `alios duces` である。文構造が節をまたいで倒置(hyperbaton)されている。

この箇所を引用する

リウィウス, ローマ建国以来の歴史 §7.40.1-7.40.19. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:7.40.1-7.40.19

AIによる草稿訳である旨と閲覧日を添えてください。

訳文・注・要旨はAIによる草稿で、読者の指摘により改訂されています。