§7.40.1ubi primum in conspectum ventum est etarma signaque agnovere, extemplo omnibus memoria patriae iras permulsit. §7.40.2nondum erant tam fortes ad sanguinem civilem nec praeter externa noverant bella, ultimaque rabies secessio ab suis habebatur;
서로가 시야에 들어오고 무기와 군기를 알아보자마자, 즉시 모든 이의 마음속에서 조국에 대한 기억이 분노를 누그러뜨렸다. 그들은 아직 동족의 피를 흘릴 만큼 냉혹하지 않았으며 외전 외에는 알지 못했고, 동족으로부터의 이탈은 극단적인 광기로 여겨졌다.
itaque iam duces, iam milites utrimque congressus quaerere ac conloquia: §7.40.3Quinctius, quem armorum etiam pro patria satietas teneret, nedum adversus patriam, Corvinus, omnes caritate cives, praecipue milites et ante alios suum exercitum, complexus.
그리하여 이제 양쪽의 장수들과 군사들은 서로 다가서며 대화를 구하기 시작했다. 조국을 위한 것일지라도 무기를 잡는 것에 신물이 나 있던 퀸크티우스는 조국에 대적해서라면 더더욱 그러했고, 모든 시민을 사랑으로, 특히 군사들을, 그리고 다른 누구보다 자신의 군대를 품어 안은 코르부스도 그러했다.
is ad conloquium processit. §7.40.4cognito ei extemplo haud minore ab adversariis verecundia quam ab suis silentium datum.
그가 회담을 위해 나아갔다. 그가 확인되자마자, 아군 못지않은 적군의 경의 속에 즉시 침묵이 흘렀다.
“Deos” inquit “inmortales, milites, vestros meosque ab urbe proficiscens ita adoravi veniamque supplex poposci, ut mihi de vobis concordiae partae gloriam, non victoriam darent. §7.40.5satis fuit eritque, unde belli decus pariatur;
그가 말했다. "군사들이여, 나는 로마 시를 출발할 때 불멸의 신들께, 여러분의 신들과 나의 신들께 엎드려 자비를 구하며 이와 같이 기도했다. 나에게 여러분에 대한 승리가 아니라 화해가 달성되는 영광을 달라고 말이오. 전쟁의 명예를 얻을 만한 원천은 지금까지도 충분했고 앞으로도 충분할 것이오.
hinc pax petenda est.
여기서는 평화를 구해야 하오.
quod deos inmortales inter nuncupanda vota expoqosci, eius me conpotem voti vos facere potestis, §7.40.6si meminisse vultis non vos in Samnio nec in Volscis, sed in Romano solo castra habere, si illos colles, quos cernitis, patriae vestrae esse, si hunc exercitum civium vestrorum, si me consulem vestrum, cuius ductu auspicioque priore anno bis legiones Samnitium fudistis, bis castra vi cepistis.
내가 서원을 세우는 중에 불멸의 신들께 간청했던 그것을, 여러분은 내가 이룰 수 있게 해줄 수 있소. 만약 여러분이 자신들이 삼니움 땅이나 볼스키 땅이 아니라 로마의 영토에 진을 치고 있다는 것을, 여러분이 보고 있는 저 언덕들이 여러분 조국의 것이라는 것을, 이 군대가 여러분의 동료 시민들이라는 것을, 그리고 내가 여러분의 집정관, 즉 그의 지휘와 길조 아래 전년에 여러분이 삼니움인들의 군단을 두 번 격파하고 그 진영을 힘으로 두 번 빼앗았던 바로 그 집정관이라는 것을 마음속에 새기고자 한다면 말이오. 군사들이여, 나는 마르쿠스 발레리우스 코르부스요.
§7.40.7ego sum M. Valerius Corvus, milites, cuius vos nobilitatem beneficiis erga vos, non iniuriis sensistis, nullius superbae in vos legis, nullius crudelis senatus consulti auctor, in omnibus meis imperiis in me severior quam in vos. §7.40.8ac si cui genus, si cui sua virtus, si cui etiam maiestas, si cui honores subdere spiritus potuerunt, iis eram natus, id specimen mei dederam, ea aetate consulatum adeptus eram, ut potuerim tris et viginti annos natus consul patribus quoque ferox esse, non solum plebi.
여러분은 나의 고귀함을 여러분에 대한 상처가 아니라 은혜를 통해 경험했소. 나는 여러분에 대한 어떠한 오만한 법률도, 어떠한 가혹한 원로원 결의도 발의한 적이 없으며, 나의 모든 지휘권 행사에서 여러분보다 나 자신에게 더 엄격했소. 그리고 만약 가문이나 자신의 용맹이나 혹은 위엄이나 명예가 누군가의 마음에 오만함을 불어넣을 수 있었다면, 나는 그러한 것들 아래서 태어났고, 나 자신에 대한 그러한 증거를 보여주었으며, 이른 나이에 집정관직을 얻었으므로, 스물세 살의 집정관으로서 평민뿐만 아니라 귀족들에게도 오만하게 굴 수 있었을 것이오. 여러분은 집정관으로서의 나의 어떤 행동이나 말이 호민관의 그것보다 더 가혹하다고 들었소?
§7.40.9quod meum factum dictumve consulis gravius quam tribuni audistis? eodem tenore duo insequentes consulatus gessi, eodem haec imperiosa dictatura geretur, neque in hos meos et patriae meae milites mitior quam in vos — horreo dicere — hostes ero.
나는 뒤이은 두 번의 집정관직을 동일한 태도로 수행했고, 이 절대적인 독재관직 역시 동일하게 수행될 것이오. 그리고 나와 내 조국의 이 군사들에 대해, 내가 여러분――말하기조차 두렵지만――원수들에게보다 더 관대해지지는 않을 것이오.
§7.40.10vos prius in me strinxeritis ferrum quam in vos ego;
내가 여러분에게 칼을 빼 들기 전에 여러분이 먼저 나에게 칼을 빼 들게 될 것이오.
istinc signa canent, istinc clamor prius incipiet atque impetus, si dimicandum est. §7.40.11inducite in animum, quod non induxerunt patres avique vestri, non illi, qui in Sacrum montem secesserunt, non hi, qui postea Aventinum insederunt.
만약 싸워야 한다면, 그쪽에서 나팔이 울릴 것이며, 그쪽에서 먼저 비명과 돌격이 시작될 것이오. 여러분의 아버지들과 할아버지들이 결코 마음에 품지 않았던 것, 성산으로 물러났던 이들이나 훗날 아벤티누스 언덕을 점령했던 이들이 결코 품지 않았던 것을 마음에 그려보시오.
expectate, §7.40.12dum vobis singulis, ut olim Coriolano, matres coniugesque crinibus passis obviae ab urbe veniant! tum Volscorum legiones, quia Romanum habebant ducem, quieverunt;
기다려보시오, 옛날 코리오라누스에게 그러했듯이, 여러분 각자를 위해 어머니들과 아내들이 머리를 풀어헤치고 로마 시로부터 마중하러 나올 때까지 말이오! 그때 볼스키인들의 군단은 로마인 장수를 모셨기에 조용히 있었소.
vos, Romanus exercitus, ne destiteritis inpio bello! §7.40.13T. Quincti, quocumque istic loco seu volens seu invitus constitisti, si dimicandum erit, tum tu in novissimos te recipito;
여러분, 로마의 군대여, 불의한 전쟁으로 (조국을) 버리는 일이 없도록 하시오! 티투스 퀸크티우스여, 그대가 그곳에서 자발적이든 마지못해서든 어떤 위치에 서 있든 간에, 만약 싸워야 한다면 그때 그대는 맨 뒤로 물러나시오.
fugeris etiam honestius tergumque civi dederis quam pugnaveris contra patriam; §7.40.14nunc ad pacificandum bene atque honeste inter primos stabis et conloquii huius salutaris interpres fueris.
조국에 대적해 싸우는 것보다 차라리 도망쳐 동료 시민에게 등을 보이는 편이 더 명예로운 일일 것이오. 지금은 화해를 위해 그대가 맨 앞에 서서 훌륭하고 명예롭게 이 유익한 회담의 중개자가 되어야 하오.
postulate aequa et ferte;
공정한 것을 요구하고 그것을 얻으시오.
quamquam vel iniquis standum est potius quam inpias inter nos conseramus manus. ” T. Quinctius plenus lacrimarum ad suos versus
비록 불리한 조건일지라도 우리끼리 불의한 칼을 겨누는 것보다 그것을 따르는 편이 나을 터이니." 티투스 퀸크티우스는 눈물이 가득 고인 채 자신의 사람들을 향해 돌아 서서 말했다.
§7.40.15“me quoque” inquit, “milites, si quis usus mei est, meliorem pacis quam belli habetis ducem. §7.40.16non enim illa modo Volscus aut Samnis, sed Romanus verba fecit, vester consul, vester imperator, milites, cuius auspicia pro vobis experti nolite adversus vos velle experiri.
"군사들이여, 만약 나에게 어떤 쓰임새가 있다면, 여러분에게 나는 전쟁의 장수로서보다 평화의 장수로서 더 나은 자요. 왜냐하면 방금 그 말을 한 것은 볼스키인이나 삼니움인이 아니라 한 명의 로마인, 여러분의 집정관이자 여러분의 사령관이기 때문이오, 군사들이여. 여러분을 위해 그의 길조를 경험했으니, 그것을 여러분 자신에게 거슬러 경험하고자 하지 마시오.
qui pugnarent vobiscum infestius, §7.40.17et alios duces senatus habuit;
여러분과 더 적대적으로 싸웠을 다른 장수들을 원로원은 거느리고 있었소.
qui maxime vobis, suis militibus, parceret, cui plurimum vos, imperatori vestro, crederetis, eum elegit. §7.40.18pacem etiam qui vincere possunt volunt;
그러나 자신의 군사들인 여러분을 가장 아끼고, 여러분이 자신의 사령관으로서 가장 신뢰할 만한 그 사람을 원로원은 선택한 것이오. 이길 수 있는 자들조차 평화를 원하오.
quid nos velle oportet? §7.40.19quin omissis ira et spe, fallacibus auctoribus, nos ipsos nostraque omnia cognitae permittimus fidei?”
그렇다면 우리는 무엇을 원해야 마땅하겠소? 기만적인 조언자인 분노와 희망을 버리고, 우리 자신과 우리의 모든 것을 이미 검증된 신의에 맡겨보는 것이 어떻겠소?"